Skutki picia alkoholu – jak wpływa na organizm człowieka?  

Alkohol etylowy jest powszechnie obecny w życiu społecznym i otoczeniu większości ludzi, niezależnie od wieku. Dla wielu osób stanowi element spotkań towarzyskich, natomiast część traktuje go jako sposób radzenia sobie z codziennymi problemami i stresem. Badania wskazują, że codziennie lub prawie codziennie alkohol spożywa 8% konsumentów, a nawet 33% przyznaje, że robi to przynajmniej raz w tygodniu. Według danych GUS za 2024 rok spożycie czystego alkoholu etylowego wyniosło 8,8 litra na jednego mieszkańca, a obserwowane w ostatnich latach trendy wskazują na stopniowy spadek tej wartości. Niestety statystyki mówią też, że pierwszy kontakt z alkoholem mają już 12/13-latkowie. Jaki jest wpływ alkoholu na zdrowie? Czy można mówić o bezpiecznej dawce alkoholu? Jakich skutków można się spodziewać, gdy regularnie spożywamy alkohol?

Skutki picia alkoholu – etanol i jego dawka bezpieczna

Etanol, czyli alkohol etylowy, jest bezbarwną cieczą łatwo mieszającą się z wodą i charakteryzującą się swoistym zapachem oraz smakiem. Metabolizm alkoholu zachodzi głównie w wątrobie, jednak jego działanie obejmuje praktycznie cały organizm i wykracza daleko poza wpływ na ten narząd. Na określenie maksymalnych dziennych dawek spożycia alkoholu WHO stworzyło pojęcie „standardowy drink”, czyli ilość napoju wyskokowego zawierającego 10 g czystego alkoholu etylowego, co odpowiada:

• ok 250 ml piwa 5%,
• lampce wina 100 ml o mocy 12%,
• 30 ml alkoholu 40%.

Różne kraje jednak ustalają swoje własne wytyczne, stąd ilość ta może wahać od 8g (np. w Wielkiej Brytanii) do nawet 20g (Austria). W Polsce przyjmuje się wartości zaczerpnięte z wytycznych Narodowej Organizacji Zdrowia.  

Skutki picia alkoholu – jak działa alkohol?

O czym należy pamiętać spożywając etanol w jakiejkolwiek ilości? Przede wszystkim o tym, że alkohol to substancja uzależniająca i toksyczna. Działanie alkoholu na organizm danego człowieka jest kwestią indywidualną i zależy od wieku, płci, wagi, rodzaju spożywanego alkoholu, tolerancji organizmu, ale też innych czynników jak schorzenia wpływające na metabolizm alkoholu, szybkości i intensywności spożywania. Alkohol działa na ośrodkowy układ nerwowy – OUN, powodując jego wyciszenie. Intensywne spożycie alkoholu powoduje zwiększenie ilości receptorów GABA, które, łącząc się z neuroprzekaźnikiem jakim jest kwas gamma-aminomasłowy, powodują napływ jonów chlorkowych do komórek, zmniejszając tym samym ich pobudliwość. Skutkuje to zaburzoną koordynacją, sedacją oraz zaburzeniem funkcji poznawczych. Alkohol osłabia również działanie innego neuroprzekaźnika – glutaminianu, który w normalnych warunkach pobudza mózg, przez co zmniejsza się wyczulenie OUN na inne bodźce. Oprócz wpływu na układ nerwowy powoduje również uszkodzenia komórek innych układów – mięśnia sercowego, trzustki, wątroby oraz wpływa na kondycję skóry. Dodatkowo może prowadzić do zaburzeń psychicznych, problemów z socjalizacją czy myśleniem.  

Skutki picia alkoholu – wzorce picia alkoholu

Wskazuje się grupy osób, które nie powinny spożywać alkoholu w ogóle. Wśród nich wymienia się:

• osoby młode (w Polsce granica dorosłości to 18 lat, w USA – 21) – alkohol powoduje zaburzenia rozwojowe oraz prowadzi do nałogu,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią (ryzyko uszkodzenia płodu/ zaburzenia rozwoju dziecka/poronienia/porodu przedwczesnego),
• osoby w podeszłym wieku – mniejsza tolerancja na alkohol, stosowane leki, czasem obniżona sprawność,
• osoby przyjmujące leki – ryzyko szkodliwych interakcji etanolu z lekami,
• osoby z niską tolerancją na alkohol,
• osoby uzależnione,
• osoby znajdujące się w sytuacji zagrożenia (np. przemocowe środowisko).

W ocenie działania etanolu na organizm człowieka stosuje się wzorce spożywania alkoholu:

• picie alkoholu o niskim ryzyku,
• picie ryzykowne,
• picie szkodliwe,
• uzależnienie od alkoholu.

Picie o niskim ryzyku

Picie o niskim ryzyku jest obarczone najmniejszym ryzykiem wystąpienia skutków długofalowych oraz uzależnienia.

• Mężczyźni:
  • picie okazjonalne max 6 porcji standardowych (60 g czystego alkoholu),
  • picie codzienne max 4 porcji standardowych (40 g czystego alkoholu) + dwa dni abstynencji,
  • na przestrzeni tygodnia max 280 g alkoholu.

• Kobiety:
  • picie okazjonalne max 4 porcje standardowe (40 g czystego alkoholu),
  • picie codzienne max 2 porcje standardowe (20 g czystego etanolu) + 2 dni abstynencji,
  • na przestrzeni tygodnia max 140 g czystego alkoholu.

Picie ryzykowne

Picie ryzykowne to spożycie nadmiernych ilości alkoholu (jednorazowo lub sumarycznie) czasem w nieodpowiednich okolicznościach (np. przed siadaniem za kierownicę lub w czasie brania leków); Nie skutkuje konsekwencjami od razu, ale w dłuższej perspektywie mogą się one pojawić:

• mężczyźni: 40-60 g dziennie lub 280-350 g tygodniowo,
• kobiety: 20-40 g dziennie lub 140-210 g tygodniowo.

Picie szkodliwe

O piciu szkodliwym mówimy, gdy pojawiają się odczuwalne konsekwencje fizyczne (uszkodzenie wątroby, nadciśnienie) oraz psychiczne (nadpobudliwość, agresja, stany lękowe, depresja):

• mężczyźni: >60 g dziennie lub >350 g tygodniowo,
• kobiety: >40 g dziennie i >210 g tygodniowo.

Uzależnienie

Uzależnienie to nieoparte pragnienie spożycia alkoholu.

📌 Sprawdź: Alkoholizm – objawy, fazy choroby, leczenie.

Skutki picia alkoholu – kiedy alkohol zaczyna działać? Wpływ etanolu na organizm człowieka

Działanie alkoholu rozpoczyna się już po jego spożyciu, jednak intensywność odczuwanych efektów zależy od indywidualnych cech organizmu. Dla większości za „bezpieczne spożycie alkoholu” uważa się ilość we krwi nieprzekraczająca 0,5 promila alkoholu etylowego. Informacje o potencjalnych efektach widocznych przy określonych stężeniach alkoholu we krwi przedstawia tabela.

Stężenie alkoholu	Odczuwalne skutki
0,2–0,5 promila	Odprężenie, euforia, zaburzenia równowagi, nieznaczne problemy z widzeniem, zaburzona koordynacja wzrokowo-ruchowa, zmniejszenie krytycyzmu
0,5-0,7 promila	Zaburzona sprawność ruchowa oraz zdolność uczenia się i zapamiętywania; nadpobudliwość, gadatliwość, osłabienie refleksu, samokontroli
0,7–2,0 promila	Zachowania agresywne, drażliwość, wydłużenie czasu reakcji, zaburzenia pracy serca (wzrost ciśnienia, przyspieszenie akcji), zaburzenia koordynacji, równowagi, sprawności ruchowej oraz brak zdolności oceny sytuacji; popęd seksualny, czasem wymioty
2,0–3,0 promila	Spowolnienie (mowy, ruchów), zaburzenia równowagi, senność, brak możliwości kontrolowania zachowań
3,0–4,0 promila	Obniżenie temperatury ciała, spadek ciśnienia krwi, osłabienie odruchów, śpiączka
>4,0 promile	Depresja ośrodków oddechowych i naczynioruchowych; głęboka śpiączka

Przyjmuje się, że organizm metabolizuje etanol średnio w tempie około 0,15 promila na godzinę. Należy jednak pamiętać, że przy regularnym spożywaniu alkoholu jego stężenie we krwi może utrzymywać się przez dłuższy czas, ponieważ tempo metabolizmu jest ograniczone, zależy od wydolności organizmu i nigdy nie spada do wartości zerowej. 

Skutki picia alkoholu – efekty długo- i krótkoterminowe

Każda ilość spożytego alkoholu wywiera określony wpływ na organizm, niezależnie od przyjętej dawki. 

Krótkoterminowe skutki spożycia alkoholu:

• poczucie zrelaksowania,
• senność,
• impulsywność,
• problemy z mową (gadatliwość lub bełkotanie),
• zmiany nastroju (od euforyczności do agresji),
• nudności i wymioty,
• biegunka,
• zaburzony odbiór bodźców, opóźnione reakcje na bodźce (zaburzenia równowagi, widzenia),
• brak koordynacji ruchów,
• problem z myśleniem, uczeniem, decyzyjnością,
• „urwane filmy”, utrata przytomności.

Długotrwałe skutki picia alkoholu:

• brak kontroli nastroju (drażliwość, depresja, lęk, euforyczność),
• zaburzenia snu,
• zaburzenia popędów,
• problemy z pamięcią, koncentracją i skupieniem,
• zaburzenia spożywania pokarmów (brak apetytu, spadek wagi),
• osłabienie układu odpornościowego – podatność na choroby, również nowotworowe,
• ostre zapalenie trzustki,
• uszkodzenia wątroby (aż do marskości i konieczności przeszczepu narządu),
• zaburzenia glikemii – utrudniona praca trzustki regulującej glikemię,
• uszkodzenia układu nerwowego (problemy z jasną oceną sytuacji, zapominanie, problemy z regulacją emocji i podejmowaniem decyzji, spadek wydajności fizycznej i umysłowej),
• uszkodzenie układu pokarmowego – zaburzenia wchłaniania składników odżywczych, mikro i makroelementów oraz witamin, co może skutkować niedożywieniem czy pojawieniem się wrzodów przewodu pokarmowego,
• zaburzenia sercowo-naczyniowe – problemy z uregulowaniem rytmu serca (nieregularny rytm, podwyższone ciśnienie, niewydolność serca, udar, zawał,
• problem z dotlenieniem tkanek, anemia,
• spadek libido, zaburzenia erekcji i cyklu menstruacyjnego, problemy z płodnością,
• spadek gęstości kości, zwiększone ryzyko złamań,
• przewlekły stan zapalny w organizmie,
• żółtaczka, niewydolność wątroby,
• zwiększona podatność na choroby nowotworowe: rak krtani, gardła, przełyku, jelita grubego, wątroby, trzustki.

Kobiety w ciąży powinny bezwzględnie zaprzestać spożywania alkoholu, gdyż nadużywanie grozi wadami rozwojowymi płodu, porodem przedwczesnym lub urodzeniem martwego dziecka. Dzieci rodzone przez matki uzależnione często obarczone są zespołem FAS. Płodowy zespół alkoholowy jest ciężkim zaburzeniem rozwojowym prowadzącym do trwałych konsekwencji w sferze fizycznej, poznawczej, emocjonalnej i społecznej dziecka. 

Mgr Jolanta Pawłowska