Tężyczka utajona – objawy, przyczyny, leczenie

Tężyczka utajona (spazmofilia) – co to jest? Nazwa tężyczka (łac. tetania) wywodzi się bezpośrednio od greckiego słowa (tétanos), które oznacza naprężenie, sztywność lub skurcz. Tężyczka to choroba, która charakteryzuje się zespołem objawów klinicznych wynikającym z nadmiernej, nieprawidłowej pobudliwości nerwów i mięśni, czyli tzw. nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej. Proces ten jest złożony, ale zasadniczo sprowadza się do destabilizacji potencjałów elektrycznych na błonach komórek nerwowych i mięśniowych, w wyniku różnych niedoborów.

Postacie tężyczki

Tężyczka u człowieka może wystąpić w dwóch głównych formach: 

• tężyczka jawna (stan ostry, rzadki i zwykle związany ze znacznym, nagłym niedoborem wapnia, najczęściej wywołana niedoczynnością przytarczyc);
• tężyczka utajona (częstsza, ale trudniejsza do zdiagnozowania, nierzadko związana z niedoborem magnezu lub/i wapnia).

Tężyczka utajona – przyczyny

Jedną z najczęściej opisywanych przyczyn tężyczki utajonej są niedobory magnezu i wapnia. Główne przyczyny tężyczki utajonej zostały przedstawione w tabeli 1.

Tabela 1. Przyczyny tężyczki utajonej.

Tężyczka utajona – objawy

Tężyczka utajona, określana także jako spazmofilia, jest stanem charakteryzującym się szerokim spektrum dolegliwości. Objawy wynikają z nadmiernej pobudliwości nerwowo-mięśniowej spowodowanej niedoborami minerałów oraz czynnikami emocjonalnymi. Najbardziej typowe objawy fizyczne koncentrują się wokół czucia i mięśni. 

Pacjenci często zgłaszają następujące dolegliwości:

• drętwienia i mrowienia (parestezje), które mają charakter przeczulicy i często lokalizują się wokół ust (drętwienie języka), twarzy,
• drętwienia i mrowienia kończyn górnych i dolnych (szczególnie palców rąk),
• bolesne, niekontrolowane skurcze mięśni (zwłaszcza łydek w nocy),
• drżenia mięśniowe i tiki, np. drganie powiek,
• stałe uczucie zmęczenia i osłabienia, które nie mija po odpoczynku,
• kłucie i pobolewanie w okolicy serca (kołatanie serca), skurcze oskrzeli,
• bóle opasujące w klatce piersiowej i jamie brzusznej,
• ucisk w nadbrzuszu.

Podsumowując: Zaburzenia gospodarki mineralnej, zwłaszcza niedobór magnezu i wapnia oraz zmiany w równowadze kwasowo-zasadowej, prowadzą do nadmiernej pobudliwości układu nerwowego, co może wywoływać zarówno objawy fizyczne, jak i psychiczne tężyczki utajonej. 

Tężyczka utajona – objawy psychiczne 

Jak już zostało wspominane wcześniej zaburzenia jonowe wpływające na funkcjonowanie układu nerwowego mogą wywołać objawy psychiczne. Jednak, sytuacja może działać również w drugą stronę. Pierwotne objawy psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe, nerwica, ataki paniki, przewlekły stres mogą sprowokować lub nasilić objawy tężyczki utajonej, nawet jeśli wcześniej nie występowały w sposób wyraźny. Krytycznym momentem jest atak tężyczki utajonej, który objawia się hiperwentylacją (nadmierne szybkie i głębokie oddychanie), wtórnym spadkiem jonów wapnia, zasadowicą i pojawieniem się silniejszych objawów ze strony układu nerwowego.

Objawy psychiczne mogą być mylone z pierwotnymi zaburzeniami lękowymi lub reakcją na stres. Zazwyczaj rozwijają się stopniowo i początkowo są łagodne, jednak u części pacjentów z czasem ulegają nasileniu. Do najczęściej zgłaszanych należą:

• przewlekłe napięcie nerwowe,
• niepokój,
• obniżenie nastroju,
• przewlekle zmęczenie,
• problemy z koncentracją,
• drażliwość,
• trudności ze snem,
• kołatania serca,
• ucisk w klatce piersiowej,
• uczucie braku powietrza,
• ból głowy,
• ataki hiperwentylacyjne,
• ataki paniki.

Tężyczka utajona – diagnostyka i badanie krwi

Postawienie diagnozy wprost nie jest prostym zadaniem dla lekarza, ponieważ tężyczka utajona nie ma jednoznacznie charakterystycznych objawów, ani swoistych elementów diagnostycznych np. jak badanie przeciwciał. Objawy przedstawiane przez pacjenta, szczególnie te neurologiczne, skłaniają raczej do szukania i leczenia problemu właśnie związanego z układem nerwowym, niż z tężyczką. Jednakże pierwszym i niezbędnym krokiem w diagnostyce tężyczki jest ocena gospodarki mineralnej z krwi. Parametry, które warto oznaczyć to:

• wapń całkowity i zjonizowany (tzw. wolny),
• magnez,
• sód i potas,
• witamina D,
• ocena gospodarki tarczycowej (TSH, FT4),
• ocena przytarczyc (parathormon).

Interpretacja wyników badań powinna się odbywać w kontekście objawów klinicznych i historii choroby pacjenta, ponieważ w praktyce często zdarza się, że wartości podstawowych jonów mieszczą się w granicach normy, co nie wyklucza jednak obecności choroby. 

Kolejnym krokiem w diagnostyce jest badania elektromiograficznego (EMG), nazywane również próbą tężyczkową. W badaniu tym stosowane są mechanizmy prowokacyjne, które mają wywołać chwilowe niedokrwienie i zmiany w równowadze jonowej lub też hiperwentylację. Podczas tej prowokacji lekarz wprowadza elektrodę igłową do mięśnia i rejestruje nieprawidłowe, powtarzalne wyładowania, które są charakterystyczne dla tężyczki. Dodatni wynik badania EMG (wykrycie wielokrotnych wyładowań) jest jedynym obiektywnym dowodem na istnienie tężyczki utajonej, niezależnie od tego, czy stężenie magnezu we krwi było prawidłowe czy nie.

Tężyczka utajona – leczenie

Leczenie tężyczki utajonej opiera się przede wszystkim na przywróceniu równowagi i wsparciu gospodarki mineralnej (włączenie suplementacji niezbędnymi jonami jak magnez, witamina D, wapń) jak również nauka zarządzania stresem. W przypadku dominujących objawów lękowych oraz nerwic, lekarz może zalecić terapię psychologiczną. 

Tężyczka utajona – dieta

Strategia żywieniowa powinna być ukierunkowana na uzupełnienie magnezu, wapnia i witaminy D. Dlatego w diecie osób z rozpoznaniem tężyczki utajonej powinny się znaleźć:

• zielone warzywa liściaste: szpinak, jarmuż, botwina,
• pełnoziarniste produkty zbożowe: kasza gryczana, brązowy ryż, pieczywo pełnoziarniste,
• nasiona i orzechy: pestki dyni, słonecznika, migdały, orzechy włoskie (w małych ilościach),
• rośliny strączkowe: fasola, soczewica, ciecierzyca,
• produkty mleczne: jogurty, kefiry, sery, skyr,
•  suplementacja witaminą D.

Dr n.med. Iwona Chromik