Pasma śluzu w moczu – co oznaczają?

Obecność pasm śluzu w moczu to jeden z częściej spotykanych wyników w badaniu ogólnym moczu, który może budzić niepokój pacjentów. Choć niewielka ilość śluzu jest zjawiskiem fizjologicznym, jego zwiększona ilość lub nawracające występowanie mogą wskazywać na różne nieprawidłowości w obrębie układu moczowego. Warto pamiętać, że obecność pasm śluzu w moczu należy interpretować w połączeniu z innymi parametrami, takimi jak obecność bakterii, leukocytów czy erytrocytów. Zwiększona ilość śluzu może być bowiem sygnałem toczącego się stanu zapalnego, ale również efektem niewłaściwego przygotowania do badania. Co oznaczają pasma śluzu w moczu, kiedy są normą, a kiedy wymagają dalszej diagnostyki?

Badanie ogólne moczu – fundament diagnostyki laboratoryjnej

Badanie ogólne moczu jest rutynowym badaniem laboratoryjnym, powszechnie stosowanym zarówno w ramach profilaktyki, jak i w diagnostyce zaburzeń ze strony nerek i dróg moczowych. Dzięki szerokiemu zakresowi analizowanych parametrów pozwala na szybkie wychwycenie nieprawidłowości, często jeszcze przed pojawieniem się objawów klinicznych.

Badanie to obejmuje trzy główne etapy analizy, z których każdy wnosi inne dane do diagnozy:

1. ocena właściwości fizycznych: diagnosta laboratoryjny ocenia barwę (prawidłowo słomkowa do żółtej), przejrzystość (prawidłowo – klarowny, patologiczny – mętny);
2. analiza chemiczna: wykonywana najczęściej na testach paskowych, pozwala na wykrycie takich substancji jak białko (proteinuria), glukoza (glukozuria), ciała ketonowe, bilirubina, urobilinogen, azotyny, krew (erytrocyty), mierzy się pH i ciężar właściwy;
3. badanie osadu moczu: to najbardziej szczegółowy etap, w którym ocenia się elementy morfotyczne pod mikroskopem lub za pomocą analizatorów automatycznych.

Nowoczesna analiza osadu moczu coraz częściej opiera się na fluorescencyjnej cytometrii przepływowej, która umożliwia szybką i precyzyjną ocenę elementów upostaciowanych moczu. Metoda ta polega na zliczaniu i różnicowaniu tysięcy cząstek w próbce, bez konieczności jej wirowania ani wstępnego przygotowania. Ta metoda analizy moczu pozwala ograniczyć ryzyko błędów przedanalitycznych i zwiększa standaryzację badania.

W technice tej cząstki moczu przemieszczają się pojedynczo wzdłuż precyzyjnie wyznaczonego toru, co zapewnia ich prawidłowy pomiar. Oświetlenie elementów upostaciowanych wiązką lasera generuje sygnały świetlne, które są następnie zbierane i analizowane przez system detektorów, umożliwiający ich jednoznaczną identyfikację. Wszelkie nieprawidłowości wykryte w badaniu są każdorazowo weryfikowane przez diagnostę laboratoryjnego w ocenie mikroskopowej.

Elementy morfotyczne w osadzie moczu

Podczas badania osadu moczu oceniane są elementy morfotyczne, czyli składniki stałe obecne w próbce moczu, które różnią się budową, pochodzeniem i wyglądem mikroskopowym. Ich identyfikacja oraz ilościowa ocena stanowią istotny element analizy laboratoryjnej. Do najważniejszych elementów morfotycznych należą:

• leukocyty (krwinki białe) – komórki układu odpornościowego, które w osadzie moczu widoczne są jako okrągłe struktury o ziarnistej cytoplazmie;
• erytrocyty (krwinki czerwone) – w osadzie moczu mogą występować w postaci niezmienionej lub zmienionej morfologicznie- erytrocyty wyługowane, erytrocyty dysmorficzne;
• komórki nabłonkowe – pochodzą z różnych odcinków dróg moczowych lub nerek, różnią się wielkością oraz kształtem. Różnicowane są na nabłonki płaski, komórki nabłonka przejściowego oraz komórki nabłonka nerkowego;
• bakterie i drożdżaki – drobne struktury widoczne w osadzie jako pałeczki, ziarniaki (bakterie) lub owalne komórki pączkujące (komórki drożdży);
• kryształy soli mineralnych – mają zróżnicowane kształty i wielkości, zależne od składu chemicznego oraz pH moczu. Najczęściej w osadzie moczu występują kryształy szczawianu wapnia, fosforany amonowo-magnezowe oraz bezpostaciowe moczany i fosforany;
• wałeczki – cylindryczne struktury powstające w kanalikach nerkowych, zbudowane głównie z białek;
• pasma śluzu – cienkie, nitkowate lub pasmowate struktury o nieregularnym kształcie, które mogą tworzyć splątane sieci w polu widzenia mikroskopu.

Czym są pasma śluzu w moczu?

Śluz (łac. mucus) to lepka substancja wytwarzana przez komórki kubkowe nabłonka oraz gruczoły cewki moczowej (gruczoły Littrégo). Składa się głównie z wody, elektrolitów i glikoprotein – mucyn, które po uwodnieniu tworzą ochronną, żelową warstwę. Komórki kubkowe, obecne w błonie śluzowej pęcherza i cewki moczowej, odpowiadają za wydzielanie mucyn, natomiast gruczoły cewki moczowej produkują śluz, zapewniając stałe nawilżenie przewodu i ułatwiając odpływ moczu.

Cienka warstwa śluzu wyściełająca drogi moczowe pełni kilka kluczowych funkcji biologicznych:

• ochronną – chroni nabłonek przed drażniącym działaniem składników moczu,
• barierową – ogranicza przyleganie bakterii do ściany pęcherza, zmniejszając ryzyko zakażenia,
• transportową – zmniejsza tarcie i usprawnia przepływ moczu przez cewkę moczową.

W badaniu osadu moczu śluz widoczny jest jako nitkowate struktury lub pasma.

Pasma śluzu w moczu – co to znaczy?

Pojedyncze lub nieliczne pasma śluzu w moczu zazwyczaj nie mają znaczenia klinicznego. Mogą być wynikiem:

• naturalnego złuszczania się nabłonka dróg moczowych,
• niewielkiego odwodnienia,
• zwiększonego wysiłku fizycznego,
• przejściowego podrażnienia dróg moczowych.

Liczne pasma śluzu w moczu – kiedy są istotne?

Obecność zwiększonej ilości śluzu w moczu nabiera znaczenia diagnostycznego, gdy towarzyszą jej inne nieprawidłowości, takie jak:

• obecność leukocytów,
• obecność erytrocytów,
• wykrycie bakterii,
• obecność białka,
• zmiany pH moczu.

Zamiast koncentrować się wyłącznie na obecności pasm śluzu, lekarze i diagności laboratoryjni analizują całościowy obraz osadu moczu, uwzględniając współwystępowanie innych elementów morfotycznych. Tylko taka kompleksowa ocena pozwala na właściwą interpretację wyniku. Poniżej przedstawiono najczęściej spotykane zestawienia parametrów osadu moczu wraz z ich znaczeniem klinicznym.:

• Nieliczne pasma śluzu przy braku bakterii i leukocytów

Jest to najczęstszy wynik, który w większości przypadków uznaje się za fizjologiczną normę. Świadczy on o naturalnym procesie złuszczania się komórek nabłonka i ich regeneracji. Może być również efektem lekkiego odwodnienia – gdy organizm otrzymuje zbyt mało płynów, mocz ulega zagęszczeniu, co sprawia, że naturalnie występujący śluz staje się bardziej widoczny w analizie laboratoryjnej. W takiej sytuacji zazwyczaj zaleca się jedynie zwiększenie podaży wody i ewentualną kontrolę badania za jakiś czas.

• Bakterie i liczne pasma śluzu w moczu

Taki obraz osadu bardzo często wskazuje na aktywne zakażenie układu moczowego (ZUM). Obecność bakterii drażni ściany pęcherza lub cewki moczowej, co stymuluje organizm do wzmożonej produkcji śluzu w celach ochronnych. Z kolei leukocyty są dowodem na to, że układ odpornościowy walczy z infekcją. W tym przypadku konieczna jest konsultacja lekarska, a złotym standardem diagnostycznym jest wykonanie posiewu moczu z antybiogramem, aby dobrać skuteczne leczenie.

• Pasma śluzu i liczne nabłonki płaskie

Gdy w osadzie dominują pasma śluzu oraz liczne nabłonki płaskie, przy jednoczesnym braku objawów klinicznych (takich jak pieczenie czy ból), najprawdopodobniej doszło do zanieczyszczenia próbki. U kobiet śluz i nabłonki często pochodzą z przedsionka pochwy, a u mężczyzn mogą być wynikiem zanieczyszczenia wydzieliną z cewki moczowej. W takiej sytuacji wynik jest mało miarodajny i zaleca się powtórzenie badania, kładąc szczególny nacisk na dokładną higienę okolic intymnych oraz pobranie moczu ze środkowego strumienia.

• Współobecność pasm śluzu, erytrocytów oraz kryształów

Taki wynik może występować w przebiegu kamicy układu moczowego. Drobne kryształy (np. szczawiany wapnia) lub większe złogi przemieszczając się przez moczowody, ranią mechanicznie delikatną błonę śluzową. Efektem jest pojawienie się krwi (erytrocytów) oraz gwałtowna produkcja śluzu, który ma za zadanie nawilżyć drogi moczowe i ułatwić wydalenie złogu. Diagnostyka powinna zostać rozszerzona o badanie USG nerek i pęcherza moczowego.

• Liczne pasma śluzu w połączeniu z białkiem i wałeczkami

Jest to sytuacja wymagająca pilnej uwagi nefrologa, ponieważ może sugerować chorobę miąższu nerek. Wałeczki powstają w kanalikach nerkowych i ich obecność wraz z białkiem świadczy o tym, że proces chorobowy toczy się wyżej niż w samym pęcherzu. Śluz w tym przypadku może być składnikiem wałeczków rzekomych lub towarzyszyć ogólnemu stanowi zapalnemu dróg wyprowadzających mocz. Niezbędne jest wówczas oznaczenie poziomu kreatyniny i mocznika we krwi.

Najczęstsze przyczyny zwiększonej ilości śluzu

Pojawienie się licznych pasm śluzu w osadzie moczu rzadko jest zjawiskiem izolowanym. Zazwyczaj stanowi ono element szerszego obrazu klinicznego. Wydzielanie śluzu przez drogi moczowe gwałtownie wzrasta w niektórych chorobach, takich jak:

Zakażenie układu moczowego (ZUM)

To najczęstsza przyczyna patologicznej obecności śluzu. ZUM najczęściej wywoływane jest przez bakterie Gram-ujemne, głównie Escherichia coli.

• Patofizjologia: Bakterie kolonizujące pęcherz moczowy przylegają do jego ścian. Wywołuje to silną odpowiedź immunologiczną. Komórki kubkowe nabłonka pęcherza (urotelium) przechodzą w stan nadaktywności, wydzielając duże ilości śluzu. Śluz ten ma za zadanie mechanicznie odizolować bakterie od błony śluzowej oraz ułatwić ich usunięcie podczas oddawania moczu (mikcji).
• Objawy kliniczne: Dyzuria (bolesne parcie na mocz), pieczenie w cewce moczowej, częstomocz, a czasem zmętnienie moczu i nieprzyjemny zapach.
• Parametry współwystępujące: Liczne bakterie, leukocyturia (podwyższone krwinki białe), obecność azotynów (produkt metabolizmu wielu bakterii) oraz często alkalizacja moczu (pH > 7).

Kamica nerkowa i moczowodowa

Kamica polega na tworzeniu się w układzie moczowym nierozpuszczalnych złogów mineralnych.

• Patofizjologia: Kiedy kamień (lub tzw. piasek nerkowy) przemieszcza się z nerki do moczowodu, jego ostre krawędzie mechanicznie drażnią delikatną wyściółkę dróg moczowych. Powstają mikrourazy, które stymulują komórki wydzielnicze do produkcji gęstego śluzu. Śluz w tym przypadku ma zminimalizować tarcie i ułatwić przesunięcie się złogu do pęcherza.
• Objawy kliniczne: Silny, napadowy ból w okolicy lędźwiowej (kolka nerkowa), promieniujący do pachwiny, nudności, wymioty oraz parcie na pęcherz.
• Parametry współwystępujące: Erytrocyty (krwinkomocz lub krwiomocz wynikający z mechanicznego uszkodzenia naczyń), liczne kryształy soli (np. szczawianu wapnia) oraz wysoki ciężar właściwy moczu.

Zapalenie cewki moczowej (Urethritis)

Jest to stan zapalny końcowego odcinka dróg moczowych, często o podłożu infekcyjnym (choroby przenoszone drogą płciową).

• Patofizjologia: Patogeny takie jak Chlamydia trachomatis lub dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae) atakują bezpośrednio gruczoły cewki moczowej (gruczoły Littrégo). Dochodzi do obrzęku i wysięku. Śluz produkowany w cewce miesza się z moczem w początkowej fazie mikcji, co jest szczególnie widoczne w badaniu laboratoryjnym.
• Objawy kliniczne: Świąd i pieczenie cewki, wyciek ropnej lub śluzowej wydzieliny, zaczerwienienie ujścia cewki moczowej.
• Parametry współwystępujące: Obecność śluzu przy jednoczesnym braku bakterii w standardowym posiewie, obecność leukocytów.

Łagodny rozrost lub zapalenie gruczołu krokowego (Prostatitis)

Problem dotyczący wyłącznie mężczyzn, gdzie prostata (stercz) znajduje się tuż pod pęcherzem, otaczając cewkę moczową.

• Patofizjologia: Powiększony stercz uciska cewkę, powodując zaleganie moczu w pęcherzu. Stojący mocz staje się pożywką dla drobnoustrojów i drażni chemicznie nabłonek przejściowy dróg moczowych (urotelium). Z kolei w przebiegu zapalenia prostaty, wydzielina zapalna z gruczołu może przedostawać się do moczu, objawiając się jako nitkowate pasma śluzu.
• Objawy kliniczne: Słaby strumień moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, ból w okolicy krocza.
• Parametry współwystępujące: Pasma śluzu, nieliczne leukocyty, a w przypadku zakażenia – również bakterie.

Schorzenia nowotworowe i przewlekłe drażnienie

W rzadszych przypadkach nadprodukcja śluzu może mieć podłoże proliferacyjne.

• Patofizjologia: Niektóre typy nowotworów pęcherza (np. gruczolakoraki) lub przewlekłe podrażnienie cewnikami urologicznymi mogą prowadzić do tzw. metaplazji śluzowej nabłonka. Nabłonek zmienia swój charakter na bardziej wydzielniczy, co skutkuje stałą, obfitą obecnością śluzu w moczu.
• Objawy kliniczne: Często brak bólu, może występować nawracający krwiomocz bez wyraźnej przyczyny infekcyjnej.

Symptomy, na które trzeba zwrócić uwagę

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli wynikowi badania moczu (liczne pasma śluzu) towarzyszą poniższe objawy:

• Zmiany w sposobie oddawania moczu:
  • dyzuria: ból, pieczenie lub szczypanie w cewce moczowej podczas mikcji,
  • częstomocz: potrzeba bardzo częstego korzystania z toalety, mimo oddawania niewielkich ilości płynu,
  • nykturia: konieczność wielokrotnego wstawania w nocy w celu oddania moczu,
  • naglące parcia: uczucie nagłej, trudnej do opanowania potrzeby oddania moczu,
  • zmiana strumienia moczu: u mężczyzn słaby, przerywany strumień lub trudności z rozpoczęciem mikcji (może to sugerować problemy z prostatą).

• Niepokojące zmiany w wyglądzie moczu:
  • krwiomocz: różowe, czerwone lub brunatne zabarwienie moczu (obecność erytrocytów),
  • mętność moczu: jeśli mocz zamiast klarownego jest „mleczny” lub zawiera widoczne gołym okiem „kłaczki” śluzu i ropy,
  • intensywny zapach: silna, amoniakalna lub gnilna woń, która nie wynika z diety.

• Dolegliwości bólowe:
  • ból lędźwiowy: silny, jednostronny ból w okolicy nerek (może świadczyć o kolce nerkowej lub odmiedniczkowym zapaleniu nerek),
  • ból w podbrzuszu: uczucie ciężkości lub rozpierania nad spojeniem łonowym,
  • ból krocza lub jąder: u mężczyzn może to być sygnał stanu zapalnego gruczołu krokowego.

• Objawy ogólnoustrojowe:
  • gorączka lub dreszcze – mogą świadczyć o tym, że infekcja objęła nerki,
  • nudności i wymioty – często towarzyszą silnym atakom kamicy nerkowej.

Diagnostyka i proces postępowania lekarskiego

Lekarz, analizując wynik z licznymi pasmami śluzu, nie leczy samego parametru, lecz szuka przyczyny jego wystąpienia. Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje:

• wywiad medyczny: pytania o ból, częstotliwość mikcji oraz ogólne samopoczucie,
• badania uzupełniające: posiew moczu, CRP (wskaźnik stanu zapalnego) czy badanie poziomu glukozy,
• diagnostyka obrazowa: USG jamy brzusznej z oceną nerek.

Warto podkreślić, że profilaktyka odgrywa tu kluczową rolę. Picie co najmniej 2 litrów płynów dziennie, dbanie o higienę osobistą oraz regularne badania kontrolne pozwalają wcześnie wykryć wiele poważnych schorzeń układu moczowego.

Pasma śluzu w moczu u dziecka

U dzieci obecność pasm śluzu w moczu może wynikać z infekcji dróg moczowych, ale także z nieprawidłowego pobrania próbki. Dzieci często mają trudność z prawidłowym oddaniem próbki (np. mocz pobierany do specjalnych woreczków), co sprzyja zanieczyszczeniom. Jeśli jednak śluzowi towarzyszy gorączka, płacz przy oddawaniu moczu, niechęć do jedzenia lub bóle brzucha, należy niezwłocznie wykluczyć infekcję dróg moczowych.

Pasma śluzu w moczu w ciąży

W ciąży zwiększona ilość śluzu w badaniu moczu jest zjawiskiem powszechnym. Wynika to z naturalnych zmian hormonalnych, które zwiększają produkcję wydzieliny z dróg rodnych. Należy jednak pamiętać, że ciężarne są bardziej narażone na bezobjawowy bakteriomocz, który nieleczony może prowadzić do odmiedniczkowego zapalenia nerek. Dlatego każdy niepokojący wynik powinien być skonsultowany z ginekologiem prowadzącym ciążę.

Jak prawidłowo przygotować się do badania?

Aby uniknąć błędnego wyniku, należy przestrzegać zasad prawidłowego pobierania próbki:

• mocz pobieramy rano, po nocnym spoczynku (pierwsza mikcja),
• przed pobraniem należy dokładnie umyć okolice intymne samą ciepłą wodą,
• próbkę pobieramy z tzw. środkowego strumienia – pierwszą porcję oddajemy do toalety, środkową do jałowego kubeczka, a resztę znów do toalety,
• pojemnik należy opisać i dostarczyć do laboratorium w ciągu maksymalnie 2 godzin (lub przechowywać w lodówce do 4h),
• kobiety powinny unikać badania w trakcie menstruacji (obecność krwi i śluzu sromowego zafałszuje wynik).

Na ilość śluzu w moczu wpływ mają również czynniki niezwiązane bezpośrednio z chorobą, takie jak:

• niewystarczające spożycie płynów,
• dieta bogata w ostre przyprawy i alkohol,
• intensywny wysiłek fizyczny,
• stres.

Odpowiednie nawodnienie i prawidłowe przygotowanie do badania pomagają uzyskać wiarygodny wynik.

Mgr Barbara Tabor