Blog - zdrowie i diagnostyka

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

19 czerwca 2016

Cukrzyca – objawy i przyczyny. Jak rozpoznać cukrzycę

W ostatnich dekadach na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost przypadków cukrzycy, choroby niezakaźnej, którą jednakże ONZ określa mianem epidemii XXI wieku i ze względu na zachorowalność stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i chorobami nowotworowymi. Sprawdź jakie są pierwsze objawy cukrzycy i jak rozpoznać cukrzycę. Należy podkreślić, że cukrzyca i choroby krążenia o podłożu miażdżycowym pozostają w ścisłym związku, mając szereg wspólnych tzw. czynników ryzyka. W 2010 roku, według szacunków Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy – IDF (ang. International Diabetes Federation) liczba chorych na cukrzycę na świcie wynosiła ok. 300 milionów, w roku 2013 blisko 382 miliony, w 2019 roku, aż 463 miliony i szacuje się, że w 2045 roku ilość dorosłych osób chorujących na cukrzycę wzrośnie do 700 milionów. Dane z Niebieskiej Księgi Cukrzycy Koalicji na Rzecz Walki z Cukrzycą, oparte na obliczeniach NFZ i badaniu NATPOL (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce), wskazują, że w 2013 roku w Polsce z powodu rozpoznanej cukrzycy leczonych było ponad 2,3 miliona ludzi. W 2018 roku liczba zdiagnozowanych dorosłych chorych szacowana była na około 3 miliony. Według IDF, liczba zgonów z powodu cukrzycy i jej powikłań w Polsce w 2010 roku zbliżała się do 30 tysięcy, a liczba osób w stanie przedcukrzycowym dwukrotnie przekraczała liczę osób z cukrzycą rozpoznaną. Wg GUS liczba zgonów w wyniku cukrzycy, w przeliczeniu na 100 tys. ludności, wynosząca w 2010 roku 16,9 wzrosła w 2018 do 23,5, czyli o 39%. Zgodnie z raportem WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) cukrzyca stanowi główną przyczynę ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu oraz amputacji kończyn dolnych. W 2016 roku cukrzyca była siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie (1,6 mln). W 2019 roku, według IDF, cukrzyca stanowiła przyczynę śmierci 4,2 miliona osób. Termin cukrzyca dotyczy chorób związanych z przemianą materii, charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, czyli utrzymującym się nadmiernym stężeniem glukozy we krwi. Cukrzyca spowodowana jest brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, oddziałującego na większość komórek organizmu. Komórki wrażliwe na insulinę posiadają na powierzchni receptor dla insuliny. Receptor insulinowy jest z zasady obecny na komórkach mięśniowych, tkankach tłuszczowych i komórkach wątroby – hepatocytach. Związanie insuliny przez receptor uruchamia w komórce szereg reakcji pozwalających na wychwyt glukozy z krwi (tzw. insulinozależny), transport do wnętrza komórki i uruchomienie szeregu reakcji wpływających m.in. na syntezę białek, glikogenu, różnicowanie i podziały komórki itd. Tak więc insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy w krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie spalania glukozy. Tym samym insulina odpowiada w organizmie za procesy wzrostu i prawidłową dystrybucję związków przenoszących energię. Cukrzyca – przyczyny i podział Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy (diabetes mellitus) różniących się przyczynami, tzw. etiopatogenezą. Cukrzyca typu 1 (cukrzyca młodocianych, IDDM (ang. insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest brakiem insuliny przy zachowanej wrażliwości tkanek na insulinę. Wynika ze zniszczenia przez procesy autoimmunizacyjne komórek wyspowych trzustki wytwarzających insulinę (autoimmunologiczna). Kliniczne objawy występują po zniszczeniu ok. 80% komórek. U ponad 90 % chorych stwierdza się autoprzeciwciała swoiste dla insuliny i/lub komórek wyspowych trzustki. Przeżycie chorego zależne jest od podawanej obcej insuliny. Do typu 1, poza cukrzycą autoimmunologiczną, zaliczana jest również cukrzyca idiopatyczna. Cukrzyca typu 1 ujawnia się u dzieci, młodzieży i osób poniżej 30 roku życia. Cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych, cukrzyca niezależna od insuliny, NIDDM (ang. non-insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest równoczesnym upośledzeniem wydzielania i funkcji insuliny. Dotyka na ogół dorosłych i poprzedzona jest utajonym stanem przedcukrzycowym, polegającym na insulinooporności, czyli obniżonej wrażliwości na insulinę komórek tłuszczowych i mięśniowych. Stan taki prowadzi do coraz dłuższej hiperglikemii i utrzymującego się podniesionego poziomu insuliny, mającego przywrócić prawidłowy poziom glukozy. Nadmierne zapotrzebowanie na insulinę w kolejnych fazach choroby przekracza zdolności wydzielnicze trzustki. Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, stanowi około 80% przypadków. Uwarunkowania genetyczne mogą mieć wpływ na jej rozwój, ale główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Hybrydywe postaci cukrzycy: wolno rozwijająca się cukrzyca autoimmunologiczna u dorosłych (poprzednio LADA (akronim od ang. latent autoimmune diabetes of adults), którą uznawano za cukrzycę typu 1 cukrzyca typu 2 z tendencją do występowania ketozy Cukrzyca o znanej etiologii: defekty genetyczne komórek β trzustki (np. cukrzyca MODY (akronim od ang. maturity onset diabetes of the young) , utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna), defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje, zakażenia i inne. Cukrzyca niesklasyfikowana (czasowe określenie w przypadku braku jednoznacznego rozpoznania) Cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży, czyli hiperglikemia po raz pierwszy zauważona podczas ciąży – wynika ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży, lecz następnie może przekształcić się w pełną cukrzycę. Zdradliwość cukrzycy i stanu przedcukrzycowego polega na braku charakterystycznych objawów (przede wszystkim w cukrzycy typu 2). Choroba może zostać rozpoznana przypadkowo (np. w badaniach przesiewowych) już po kilku latach trwania, w momencie, gdy już poczynione przez hiperglikemię uszkodzenia oczu, serca, naczyń krwionośnych, nerwów i mózgu czy nerek są nieodwracalne. Cukrzyca sprzyja rozwojowi miażdżycy, będącej przyczyną choroby niedokrwiennej serca, ostrego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i choroby naczyń kończyn dolnych. Wspólnym czynnikiem ryzyka cukrzycy i miażdżycy jest otyłość, a zwłaszcza otyłość brzuszna. Przewlekłe powikłania sercowo – naczyniowe są główną przyczyną zgonów. Czynniki ryzyka cukrzycy Wiek powyżej 45 lat Predyspozycje genetyczne (przypadki cukrzycy w rodzinie) Mała aktywność fizyczna Zbyt obfite odżywianie i dieta bogata w tłuszcze nasycone Alkohol, palenie tytoniu, stres Otyłość, zwłaszcza brzuszna (wisceralna) Nadciśnienie tętnicze (≥130/80 mmHg) Wysokie stężenia cholesterolu (LDL, VLDL) i trójglicerydów Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy Zaburzenia hormonalne (testosteronu, kortyzolu) W przypadku cukrzycy ciężarnych masa urodzeniowa dziecka >4 kg. Cukrzyca – objawy stałe uczucie pragnienia częste oddawanie moczu (wielomocz) utrata masy ciała ogólne osłabienie zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu senność stany zapalne genitaliów (pęknięcia, nadżerki w częściach zewnętrznych), swędzenie zmiany skórne (zakażenia skóry, owrzodzenia – stopa cukrzycowa, tzw. gruba skóra, rogowacenie, rumieniec cukrzycowy) skłonność do zakażeń układu moczowego cechy odwodnienia. Cukrzyca typu 1 – objawy często pojawiają się gwałtownie. Cukrzyca typu 2 – objawy pojawiają się znacznie rzadziej niż  w przypadku cukrzycy typu 1, a ponad 50% przypadków przebiega bezobjawowo. Diagnostyka laboratoryjna zaburzeń gospodarki węglowodanowej: cukrzycy, stanu przedcukrzycowego oraz czynników ryzyka cukrzycy osoby powyżej 45 lat powinny wykonywać badania podstawowe w kierunku cukrzycy co 3 lata, osoby z grupy ryzyka bez względu na wiek – co roku. Testy przesiewowe w krwi (nazewnictwo zgodne z ofertą Diagnostyki) Glukoza na czczo (oznaczenie w próbce pobranej 8-14 godzin po ostatnim posiłku), najpowszechniej stosowany test, który pozwala na rozróżnienie stężenia prawidłowego, nieprawidłowego lub cukrzycy. Test obciążenia glukozą, OGTT (ang. oral glucose tolerance test, doustny test tolerancji glukozy) wykazuje tolerancję glukozy prawidłową, nieprawidłową lub cukrzycę. OGTT  wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, u pacjenta wypoczętego, po 3 dniach przestrzegania zwykłej diety o normalnej zawartości węglowodanów. Cukrzyca – badania i testy stosowane w szczegółowej diagnostyce i monitorowaniu leczenia: Pomiar HbA1c – hemoglobiny glikowanej: HbA1c stanowi retrospektywny wskaźnik glikemii – stężenie HbA1c odzwierciedla stężenie glukozy w okresie poprzedzających 3 miesięcy; stężenie HbA1c określa również ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Pomiar fruktozaminy: rzadko oznaczane, ma zastosowanie podobne do oznaczenia HbA1c, wykonywany w przypadku problemów z oznaczeniem HbA1c u ciężarnych chorych na cukrzycę, u chorych z niestabilnym przebiegiem cukrzycy, Oznaczanie autoprzeciwciał przeciwwyspowych, które służy do potwierdzenia autoimmunologicznej etiologii cukrzycy: Oznaczanie przeciwciał anty-GAD: autoprzeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego. Oznaczanie przeciwciał anty-IA2: autoprzeciwciał swoistych w stosunku do fosfatazy tyrozynowej, wykrywanych w późnej fazie okresu przedklinicznego cukrzycy typu 1 i LADA. Oznaczanie przeciwciał przeciwko różnym antygenom cytoplazmatycznym komórek β- coraz rzadziej oznaczane. Oznaczanie przeciwciał przeciwko insulinie endogennej (IAA) Oznaczanie przeciwciał przeciwcynkowych Pomiar insuliny: ocena wytwarzania insuliny. Musi być interpretowany łącznie z poziomem glukozy we krwi. Zlecany dla oceny ryzyka miażdżycy, chorób niedokrwiennych serca i nadciśnienia. Pomiar peptydu C: stężenie peptydu C odzwierciedla ilość wytwarzanej w organizmie insuliny, jest przydatny w diagnozowaniu i leczeniu chorych z nieprawidłowym poziomem insuliny i cukrzycą typu LADA. Jest zmniejszone lub nieoznaczane w cukrzycy typu 1, a zwiększone w początkowej fazie cukrzycy typu 2. Stężenie ciał ketonowych w moczu: przydatne w wykrywaniu cukrzycy i monitorowaniu leczenia (zwłaszcza cukrzycy typu 1). Mikroalbuminuria: pomiar w moczu śladowych ilości albuminy, stanowiących pierwszy sygnał uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy. Profil lipidowy (lipidogram): u chorych na cukrzycę służy do monitorowania leczenia; jest pomocny w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań w postaci zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy. Nieprawidłowy lipidogram należy do czynników ryzyka cukrzycy. Test z glukagonem służący do oceny rezerwy wydzielniczej komórek β trzustki, rzadko stosowany w praktyce.

19 czerwca 2016

Infekcje dziecięce – choroby brudnych rączek

Nasze dzieci nawet jeśli znają zasady higieny, to nie zawsze ich przestrzegają. Dlatego nieustannie nasze dzieci są narażone na inwazję takich pasożytów jak: lamblia, toksoplazma, owsiki, toksokara czy glista ludzka. Choroby brudnych rączek Wieś czy miasto, morze czy góry – wakacje – błogi letni czas dla całej rodziny. A pasożyt nie próżnuje. Też lubi życie rodzinne. I tylko czeka na brak czujności mamy czy taty aby rozwinąć własną wielotysięczną rodzinę. Już nie w górach i nie nad morzem tylko w NASZYM ORGANIZMIE. Nasze dzieci nawet jeśli znają zasady higieny, to nie zawsze ich przestrzegają. Nie zdając sobie sprawy z zagrożenia nie odmówią sobie pogłaskanie spotkanego psa, nie zrezygnują z zabawy w piasku, która często bywa toaletą dla zwierząt, nie odmówią sobie kąpieli w basenie czy w jeziorze. A w czasie zabawy trzeba coś jeść, najlepiej owoce prosto z drzewa czy warzywa prosto z grządki. Dlatego nieustannie nasze dzieci są narażone na inwazję takich pasożytów jak: lamblia, toksoplazma, owsiki, toksokara czy glista ludzka. Lamblioza to choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego. Odpowiedzialny za nią jest pierwotniak z gatunku Lamblia intestinalis. Lamblie żyją w jelicie cienkim człowieka, a także w przewodach żółciowych i w przewodzie trzustkowym. Mają kształt gruszkowaty i cztery pary wici umożliwiające szybkie poruszanie się. Przyczepiają się do błony śluzowej przewodu pokarmowego żywiciela. Tam żywią się i rozmnażają. Co pewien czas część pasożytów przekształca się w cysty, które są wydalone na zewnątrz z kałem. W jednym wypróżnieniu może znajdować się wiele milionów cyst (cysta-postać przetrwalnikowa, która jest postacią zakaźną dla innych ludzi). Do przewodu pokarmowego człowieka lamblie dostają się z zanieczyszczonymi pokarmami, lub wtedy, gdy dziecko nie myje rąk po skorzystaniu z ubikacji. Jest to więc klasyczna choroba „brudnych rąk”. Lamblioza może się objawiać: brakiem łaknienia, kurczowymi bólami brzucha, nudnościami, wzdęciami, wymiotami, nawracającymi wodnistymi biegunkami, bólami głowy, zmęczeniem, bezsennością, reakcjami uczuleniowymi z różnego rodzaju wysypką, stanami podgorączkowymi. U dzieci dodatkowo lamblie wywołują zaburzenia w trawieniu tłuszczów i węglowodanów, co może doprowadzić do niedoboru witamin (m.in. witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K). Częste biegunki są przyczyną niedożywienia, a w konsekwencji zaburzeń rozwoju fizycznego dziecka. Objawy ostrego zakażenia występują dopiero po 1 do 3 tygodni od połknięcia lamblii. Są niejednoznaczne i zależne od wydolności układu odpornościowego dziecka. Żeby stwierdzić, czy dziecko jest zakażone, powinno się wykonać proste badania laboratoryjne: obecności cyst w kale (pojedyncze badanie może nie przynieść rezultatów ponieważ cysty wydalane są okresowo). Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2, 3-ch różnych miejsc). Następnie pojemnik trzeba dostarczyć w krótkim czasie do laboratorium. testy immunoenzymatyczne wykrywające antygeny lamblii. W celu wykonania badania pobiera się również kał. Bardzo ważną sprawą jest też to, że nawet jeżeli jedna osoba z rodziny jest chora, to cała rodzina musi się poddać badaniom. Toksoplazmoza jest chorobą wywołaną przez pierwotniaki z gatunku Toxoplasma gondii. Te niewielkie pasożyty rozmnażają się w komórkach nabłonka jelita cienkiego kota, ale także innych zwierząt. Po odbyciu kilku cykli podziałowych część komórek Toxoplasma gondii przekształca się w komórki rozrodcze żeńskie i męskie. Komórki rozrodcze łączą się ze sobą tworząc zygotę, która po zabezpieczeniu otoczką (oocyty) usuwana jest z kałem na zewnątrz. Do zarażenia kolejnego żywiciela, którym może być właśnie nasze dziecko dochodzi drogą pokarmową poprzez: spożycie warzyw i owoców zanieczyszczonych ziemią z oocytami, brudne ręce zanieczyszczone ziemią lub piaskiem zawierającym oocyty, uszkodzoną skórę. Osobniki potomne przeniesione przez krew mogą się umiejscowić w węzłach chłonnych, mięśniach szkieletowych, w mięśniu sercowym, mózgu, gałce ocznej i innych narządach. Tam znowu się rozmnażają. Zakażenie Toxoplasma gondii przebiega najczęściej bezobjawowo. Czasem może wystąpić: gorączka, powiększone węzły chłonne. Podstawą rozpoznania zakażenia tym pasożytem jest wykonanie badania krwi w kierunku wykrycia przeciwciał swoistych dla T. gonidii. Otóż organizm w odpowiedzi na zakażenia T. gonidii wytwarza specjalne białka (IgG, IgM), których obecność we krwi pośrednio wskazuje na możliwość zakażenia. Najszybszą metodą sprawdzenia czy nasze dziecko jest zakażone jest wykrycie Toksoplazma gondii za pomocą metod biologii molekularnej (PCR). Trzeba również pamiętać o tym że, zakażenie Toxoplasma gonidii jest bardzo groźne dla kobiet w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, o czym będzie traktował inny artykuł. Owsica Okres letni sprzyja zakażeniu owsicą. Podobnie jak lamblioza jest to także klasyczna choroba „brudnych rąk” – rozwija się wówczas, gdy dzieci nie myją rąk po wspólnej zabawie w piasku czy po wyjściu z toalety. Na nieumytych rękach mogą znaleźć się jaja owsika, które dostają się do ust np. podczas posiłku. Owsiki przebywają przeważnie w końcowym odcinku jelita cienkiego, gdzie dochodzi do zapłodnienia. Tuż po zapłodnieniu samce giną a samice wędrują w kierunku odbytu. Tutaj składają jajeczka co wywołuje nieznośne swędzenie, które potęguje wydzielana przez nie lepka drażniąca ciecz. Uczucie swędzenia nie pozwala dziecku spać. Dziecko drapiąc się zbiera jajeczka na skórę palców lub pod paznokcie i podczas jedzenia przenosi jajeczka do buzi i pętla zakażenia się zamyka. Tam rozwijają się w larwy i znów przechodzą do jelita zaczynając nowy cykl. Same jajeczka są zakaźne dla człowieka po 6 godzinach od chwili ich złożenia, gdyż w ich wnętrzu zaczyna rozwijać się larwa. Najczęstsze objawy zakażenia to: brak apetytu, bladość, bóle brzucha, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, problemy ze spaniem. Rozpoznanie owsicy polega wykryciu owsików w kale (tylko przy bardzo nasilonym zarażeniu) lub poprzez oglądanie okolic odbytu mniej więcej dwie godziny po zaśnięciu. Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki dostępne w laboratoriach i aptekach. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2, 3-ch różnych miejsc). Najlepszą metodą jest przylepienie w okolicy odbytu wcześnie rano specjalnej taśmy celofanowej i dostarczenie jej jak najszybciej do laboratorium. Toksokaroza Toksokaroza (nicień zwany psią glistą, łac. Toxocara canis) jest to choroba pasożytnicza, której nosicielami są szczególnie młode psy i koty. Zarażone drogą pokarmową szczenięta i kocięta wydalają ogromne ilości jaj przez co larwy mogą znajdować się na sierści szczeniąt. U ludzi pasożyt ten wywołuje chorobę zwaną zespołem „larwy wędrującej”. Jaja wydalane są z odchodami psów i kotów, które niejednokrotnie załatwiają się w piaskownicach naszych dzieci. Gdy dostaną się do przewodu pokarmowego, zasiedlają jelito cienkie gdzie wylęgają się larwy. Następnie przechodzą przez ścianę jelita cienkiego i naczyniami krwionośnymi z krwią wędrują po całym organizmie. Najczęściej umiejscawiają się w: wątrobie, ośrodkowym układzie nerwowym, oku. Larwy cechuje duża żywotność – pozostają żywe w organizmie nawet do dwóch lat. Objawy zakażenia są nieswoiste i trudne do rozpoznania. W większości przypadków przebiega bezobjawowo. Tylko w przypadkach intensywnej inwazji larw, u dziecka może wystąpić: wysoka temperatura, osłabienie, senność, nudności. Rozpoznanie zakażenia tym pasożytem polega na wykonaniu badania krwi w kierunku wykrycia przeciwciał dla Toxocara canis (IgG). Glistnica Glistnica (Glista ludzka – Askaris lumbricoides) to częsty pasożyt człowieka. Można się nią bardzo łatwo zarazić, połykając jajeczka z żywymi larwami z brudnych owoców czy warzyw, a nawet z nieumytych rąk. Jajeczka glist mogą znajdować się również na sierści psa czy kota. Samice glisty składają do 200 000 jaj w ciągu doby. Jaja są usuwane z kałem. Po zjedzeniu zanieczyszczonego pożywienia jaja dostają się do przewodu pokarmowego, głównie do jelita cienkiego, gdzie z jaj wykluwają się larwy. Larwy przechodzą przez ścianę jelita i wnikają do naczyń krwionośnych. Tam razem z krwią wędrują przez wątrobę, serce, a następnie przez płuca, gdzie ich największa liczba może wywołać zapalenie płuc trwające nieraz kilka tygodni. Po pewnym czasie wędrują przez drzewo oskrzelowe i tchawicę. Uporczywy kaszel doprowadza do przedostania się larw do gardła gdzie zostają znowu połknięte. Ponowna wędrówka larwy powoduje, że larwy zamieniają się w dojrzałe glisty. Obecność glisty w przewodzie pokarmowym człowieka nie jest obojętna. Pasożyty nie tylko żywią się pokarmem przeznaczonym dla człowieka, ale również wydzielają toksyczne substancje, zatruwając tym samym nasz organizm. Osobniki dorosłe żyją 1 do 2 lat. Czas od momentu zakażenia do pojawienia się jaj w kale wynosi 60-80 dni. Glistnica może się objawiać: bólami brzucha, mdłościami, wymiotami, biegunkami, zaburzeniem łaknienia, wysypką, świądem skóry, bólem głowy, gorączką, uporczywym kaszlem. Rozpoznanie glistnicy stwierdza się na podstawie badania kału na obecność jaj. Do badania kału potrzebne są specjalne pojemniki. Należy pobrać świeży kał przy pomocy łopatki umieszczonej w pojemniku, w ilości odpowiadającej wielkości orzecha laskowego (z 2, 3-ch różnych miejsc). Następnie pojemnik trzeba dostarczyć w krótkim czasie do laboratorium. W przebiegu zakażenia może dojść do reakcji alergicznej na toksyny uwalniane przez pasożyta. Dlatego można wykonać badanie krwi na obecność przeciwciał IgE. Kleszcze W wakacje zabieramy swoje dzieci na wycieczki do lasu, na łąkę czy nad jezioro. A to są miejsca gdzie żyją kleszcze. Największa aktywność tych pasożytów przypada na okres od sierpnia do października. Więc zbierając dzieci w podobne miejsca musimy zwiększyć naszą czujność, gdyż sam moment przekłucia naskórka i wysysania krwi jest bezbolesny (wydzielina kleszcza działa znieczulająco) i może pozostać niezauważony przez małe dziecko. Do zakażenia dochodzi w trakcie ssania krwi przez kleszcza. Typowymi miejscami ukąszeń są: głowa, uszy, miejsca zgięcia dwóch stawów, ręce nogi. Niektóre kleszcze są zakażone bakteriami Borrelia burgdorferi, które wywołują boreliozę. Bakteria rozmnaża się w komórkach w miejscu infekcji, drogą limfatyczną wędruje do węzłów chłonnych i w efekcie może dostać się do różnych narządów, a nawet do centralnego układu nerwowego. Borelioza jest przewlekłą chorobą bakteryjną, która przebiega z różnymi objawami w kolejnych okresach choroby. W pierwszym stadium choroby występuje rumień wędrujący, który pojawia się na skórze w miejscu ukłucia kleszcza. Zmianom tym może towarzyszyć: zmęczenie, ból głowy, bóle mięśni, gorączka, sztywność karku. W drugim stadium występują zmiany zapalne narządów wewnętrznych. Trzecie stadium to przewlekła infekcja trwająca od roku nawet do kilku lat. Dlatego po powrocie z wycieczki należy dokładnie obejrzeć skórę, a jeśli stwierdzimy kleszcza należy go jak najszybciej wyciągnąć a miejsce po nim zdezynfekować. Jeżeli obawiamy się że nasze dziecko może być zarażone borelią należy wykonać badanie krwi. Bakterie które są przenoszone przez kleszcze powodują wytwarzanie przez organizm przeciwciał (IgG, IgM). Można je wykryć już po 4 tygodniach od ukąszenia. Wyniki wątpliwe i pozytywne są weryfikowane metodą Western-blot. Bezpośrednie wykrycie Borrelia burgdorferi jest możliwe dzięki nowoczesnym metodom genetyki molekularnej (PCR). Dobrym sposobem unikania powyższych „gości” w naszym ciele i cele naszych dzieci jest bezwzględne, częste mycie rąk wodą z mydłem przed każdym posiłkiem i po każdej zabawie w piasku czy z psem. Ważne jest również mycie warzyw i owoców przed spożyciem zwłaszcza kiedy podajemy je naszym pociechom. A kiedy podejrzewamy, że dziecko mogło zarazić się którymś z powyższych pasożytów wystarczy wykonać proste badania opisane powyżej przy każdym zakażeniu. Dr n. biol. Magdalena Macko

19 czerwca 2016

Użądlenie osy, pszczoły i innych owadów – co robić? Pierwsza pomoc

Czym skutkuje użądlenie osy lub użądlenie pszczoły? Objawy u wielu osób ograniczają się do przejściowego bólu czy obrzęku i szybko ustępują. Jednak u około 20% populacji występują reakcje alergiczne po użądleniu przez owady błonkoskrzydłe (osy, pszczoły, szerszenie, trzmiele). W skrajnych przypadkach kontakt z jadem owada może zakończyć się śmiercią. Istnieją jednak sposoby ograniczenia ryzyka. Przede wszystkim trzeba mieć świadomość, czy jest się uczulonym. Aby to określić, nie warto czekać na użądlenie! Czym grozi użądlenie osy, pszczoły i innych owadów błonkoskrzydłych? – Rodzaje reakcji na jady owadów Objawy miejscowe niealergiczne (ból, niewielki obrzęk, rumień, świąd) występują najczęściej i choć bywają dolegliwe, na ogół nie są niebezpieczne dla życia. Pojawiają się w ciągu kilku minut po użądleniu i ustępują w przeciągu kilku godzin lub dni. Problemy mogą wystąpić w przypadku użądleń w okolicy twarzy i górnych dróg oddechowych oraz powikłań w postaci zakażeń. Objawy miejscowe alergiczne, określane jako duży obrzęk (o średnicy powyżej 10 cm), który utrzymuje się ponad 24 godziny. Dodatkowo może pojawić się uczucie rozbicia, gorączka, dreszcze, bóle głowy czy odczyn zapalny wzdłuż przebiegu naczyń chłonnych. Reakcja uogólniona alergiczna. Objawy pojawiają się bardzo szybko po użądleniu. Objawy uogólnione są bardziej niebezpieczne i mogą mieć różne nasilenie: od pokrzywki, uczucia niepokoju, przez objawy ze strony układu pokarmowego, zamroczenie, duszności, obrzęki stawów aż po tzw. szok (wstrząs) anafilaktyczny, cechujący się przede wszystkim gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego krwi, zapaścią, utratą przytomności, a w krytycznych przypadkach prowadzący do zgonu. Reakcja uogólniona występuje jednak tylko u 0,4-5% populacji, a jej najbardziej dramatyczna postać, kończąca się zgonem jedynie w 0,09-0,45 przypadku na milion mieszkańców. Na wystąpienie reakcji uogólnionej bardziej narażone są dzieci, jednak u dorosłych ma ona z reguły cięższy przebieg. Reakcja uogólniona nieimmunologiczna czyli toksyczna, która pojawia się po użądleniu przez wiele owadów równocześnie (choć w przypadku szerszenia taką reakcję może wywołać zaledwie jeden owad). Istnieje wówczas ryzyko rabdomiolizy, zaburzeń funkcjonowania wątroby i nerek, uszkodzenia mięśnia sercowego, niedokrwistości hemolitycznej i innych. Reakcja nietypowa (np. zapalenie naczyń czy zespół Guillaina i Barrégo) występuje bardzo rzadko i pojawia się co najmniej kilka dni później. Istnieją jednak sposoby ograniczenia ryzyka. Przede wszystkim trzeba mieć świadomość, czy jest się uczulonym. Aby to określić nie trzeba czekać na użądlenie. Dostępne są dwa rodzaje testów: skórne i badania krwi. Bezpieczną, acz słabiej znaną metodą diagnostyczną, są badania krwi na obecność swoistych przeciwciał IgE, których występowanie świadczy o ryzyku wystąpienia reakcji alergicznej. Głównymi zaletami tych testów jest ich precyzja i łatwa dostępność. Wykonuje się je z próbki krwi, pobranej podobnie jak przy zwykłych, znanych wszystkim badaniach, takich jak morfologia krwi czy OB. Warto też zwrócić uwagę, że badania alergologiczne przeciwciał IgE, wykonywane na podstawie próbki krwi, można przeprowadzić u osób przyjmujących leki przeciwalergiczne. Dzięki temu mogą je wykonać alergicy, bez potrzeby przerywania leczenia. Łatwo je też wykonać u małych dzieci. W laboratoriach ogólnopolskiej sieci DIAGNOSTYKA badania można wykonać bez skierowania lekarza, oczekiwania w kolejce czy  spełnienia innych warunków (np. nie ma potrzeby przychodzenia na czczo). Bardziej znaną metodą są testy skórne. Polegają one na wprowadzeniu alergenu (roztworu jadu) pod skórę. Jednak u około 2% testowanych mogą wystąpić powikłania, a u 0,4% ciężkie odczyny alergiczne. Są one bardziej uciążliwe. Ze względu na niebezpieczeństwo efektów niepożądanych muszą być wykonywane w ośrodkach specjalistycznych, pod kontrolą lekarza. Użądlenie osy – co robić? W przypadku stwierdzenia alergii na jad owadów należy pamiętać przede wszystkim o profilaktyce i przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa, tak aby uniknąć użądlenia. Należy unikać jedzenia (zwłaszcza słodyczy) na świeżym powietrzu, nie odkrywać w miarę możliwości ciała, nie używać zbyt intensywnie pachnących kosmetyków, unikać samotnego przebywania w miejscach gdzie jest duża możliwość użądlenia osy. Pierwsza pomoc w przypadku użądlenia przez osę polega na ostrożnym usunięciu żądła.  Zwykłe reakcje miejscowe nie wymagają szczególnego leczenia. Osoby uczulone mogą wyposażyć się w zestaw pierwszej pomocy: pęsetę, strzykawkę z adrenaliną, hydrokortizon, lek przeciwhistaminowy czy preparat beta-adrenergiczny w aerozolu. W przypadku ukąszenia w język, co grozi uduszeniem, pomóc może rozpuszczenie w ustach łyżeczki soli kuchennej oraz ssanie kawałka lodu lub szybkie przełykanie bardzo zimnych napojów. Oczywiście w przypadku wystąpienia reakcji alergicznej należy jak najszybciej zgłosić się po pomoc lekarską! Uogólniona reakcja anafilaktyczna i wstrząs anafilaktyczny wymaga podania adrenaliny i niezwłocznego wezwania pogotowia ratunkowego. Recykling w oparciu o Internę Szczeklika (P. Gajewski, A. Szczeklik).

19 czerwca 2016

Badania laboratoryjne a ciąża

Odpowiedzialna przyszła mama wie, jak ważne jest świadome korzystanie z osiągnięć medycyny. Niezwykle ważną i potrzebną dziedziną wiedzy jest medyczna diagnostyka laboratoryjna. Korzystanie z informacji dostarczanych przez badania laboratoryjne pomaga w bezpiecznym przejściu przez okres ciąży, również pomagając świadomie się do niej przygotować. Zanim zajdziesz w ciążę Do ciąży, tak jak do każdego dużego i ważnego zadania warto przygotować się wcześniej. Zarówno zajście w ciążę jak i prawidłowy rozwój płodu związane są ze stanem zdrowia przyszłych rodziców. Dlatego pierwsze badania warto wykonać zanim dojdzie do zapłodnienia. Wykonanie kilkunastu badań laboratoryjnych daje możliwość wykrycia ewentualnych nieprawidłowości. Dzięki temu można wcześniej wdrożyć leczenie, zmienić styl życia lub w inny sposób dać lekarzowi szansę na zredukowanie zagrożenia. Można też przeprowadzić dodatkowe szczepienia. Badania laboratoryjne powinny być elementem świadomego podejścia do macierzyństwa, które znacząco zwiększa szansę na uniknięcie komplikacji w czasie ciąży i posiadanie zdrowego dziecka. Przeprowadzenie badań może też być pomocne w wykryciu ryzyka wystąpienia problemów z zajściem w ciążę oraz kłopotów z donoszeniem zdrowego dziecka. Ogólny stan organizmu – czy Twój organizm jest gotów na te szczególne 9 miesięcy? Badania, które pomogą odpowiedzieć na to pytanie: Mocz – badanie ogólne – jest podstawowym badaniem odzwierciedlającym funkcję układu moczowego służącym do wykrywania m.in. chorób nerek i zakażeń układu moczowo-płciowego. Zakażenia układu moczowego są jedną z głównych przyczyn powikłań położniczych i powinny być całkowicie wyleczone przed zajściem w ciążę. OB – jest badaniem oceniającym ogólny stan zdrowia i umożliwiającym wykrycie stanów zapalnych związanych z różnymi chorobami. Morfologia krwi – całościowa analiza wszystkich rodzajów komórek krwi (czerwonych, białych i płytek). Badanie służące do oceny ogólnego stanu zdrowia i stanowiące podstawę rozpoznania wielu chorób m.in. anemii, zaburzeń krzepnięcia krwi, niedoborów odporności czy infekcji. Większość chorób powoduje widoczne zmiany w morfologii krwi. Glukoza – podstawowe badanie w rozpoznawaniu stanu przedcukrzycowego. Jej wczesne rozpoznanie i prawidłowe leczenie są niezwykle ważne dla zdrowia ciężarnej i jej przyszłego dziecka. Elektrolity (Na, K) – rozpoznawanie zaburzeń równowagi wodno – elektrolitowej występujące m.in. w chorobach nerek lub w odwodnieniu organizmu. Nieprawidłowy poziom elektrolitów może powodować zaburzenia rytmu serca lub przedwczesne skurcze macicy. Lipidogram – szczegółowe badanie w kierunku ryzyka rozwoju miażdżycy – przyczyny chorób układu krążenia. W skład badania wchodzi oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, HDL („dobrego” cholesterolu), LDL („złego cholesterolu”) i trójglicerydów. Próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, GTP, BIL) – zestaw badań całościowo odzwierciedlających funkcję wątroby i dróg żółciowych. Mocznik – podwyższone wyniki wskazują na choroby nerek. Żelazo – nieprawidłowy, niski poziom żelaza może świadczyć o przewlekłej utracie krwi, niewystarczającej podaży żelaza lub jego złym przyswajaniu. Wynikiem niedoboru żelaza może być anemia, na początku objawiająca się tylko, np. osłabieniem lub złym samopoczuciem, a następnie może być związana z patologią ciąży. Wapń całkowity, fosfor nieorganiczny – podstawowe badania służące do oceny stanu gospodarki mineralnej bezpośrednio związanej ze stanem kości. Wstępne badanie w kierunku osteoporozy, która może się nasilić w przebiegu ciąży. Dodatkowo zaburzenie poziomu tych jonów może powodować przedwczesne skurcze macicy. Magnez – badanie wykonywane w przypadku objawów takich jak: osłabienie, drażliwość, zaburzenia rytmu serca, nudności. Odpowiedni poziom tego pierwiastka istotny jest ze względu na prawidłową kurczliwość macicy. Prolaktyna – podwyższone stężenia tego hormonu może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę lub utrudniać jej utrzymanie. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym.ZOBACZ e-PAKIET DLA PLANUJĄCYCH CIĄŻĘ Przedciążowa diagnostyka infekcji Diagnostykę infekcji niebezpiecznych w czasie ciąży tak naprawdę powinno się przeprowadzić już wówczas, gdy zaczynamy myśleć o powiększeniu rodziny. Ten sposób diagnozowania i przygotowania się do roli mamy określa się mianem diagnostyki prekoncepcyjnej. Lekarska interpretacja wyników pozwoli na wcześniejsze leczenie zagrażających zdrowiu dziecka infekcji oraz umożliwi zaplanowanie ewentualnych szczepień. Jakie badania warto wykonać? HBs przeciwciała (anty-HBs) – badanie pozwalające ocenić potrzebę powtórnego szczepienia przeciw żółtaczce typu B, a u osób nie szczepionych wynik dodatni wskazuje na kontakt z wirusem HBV (wirus zapalenia wątroby typu B) i potrzebę specjalistycznej diagnostyki. HCV przeciwciała (anty-HCV) – badanie pozwalające stwierdzić kontakt z wirusem HCV (wirus zapalenia wątroby typu C). Dodatni wynik podejrzany szczególnie w przypadku nieswoistych objawów ze strony jamy brzusznej jak: wzdęcia, bóle brzucha, zgaga oraz żółtaczki. VDRL – badanie w kierunku wykrycia zakażenia jedną z chorób wenerycznych (badanie wymagane przed przyjęciem do szpitala). Toksoplazmoza IgG – badanie pozwalające określić odporność na zakażenie pasożytem Toxoplasma gondii w ciąży. Toksoplazmoza przebyta w ciąży jest bardzo niebezpieczna dla płodu oraz może być przyczyną problemów w czasie ciąży. Różyczka IgG – badanie pozwalające określić odporność na zakażenie wirusem różyczki w ciąży. W przypadku wyniku ujemnego możliwe jest szczepienie przed zajściem w ciążę. Chlamydia trachomatis IgG – badanie w kierunku zakażenia, które może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę oraz poronień. CMV IgG – badanie pozwalające określić odporność na zakażenie wirusem cytomegalii. Zakażenia CMV w trakcie ciąży są bardzo niebezpieczne dla płodu. Przeciwciała antykardiolipinowe IgG i IgM – obecność tych przeciwciał może być przyczyną niepowodzeń położniczych (poronień i wewnątrzmacicznego obumarcia ciąży). e-PAKIET DLA KOBIET W CIĄŻY(INFEKCYJNY) dostępny w sklepie internetowym.ZOBACZ e-PAKIET DLA KOBIET W CIĄŻY (INFEKCYJNY) Badania w okresie ciąży Warto pamiętać, że ciąża jest okresem, w którym kobiecie przysługuje szczególna opieka lekarska i ma ona prawo zgłosić się do lekarza w każdej chwili, kiedy tylko odczuwa lęk o zdrowie swoje lub dziecka. Standard organizacyjny opieki okołoporodowej opublikowany w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 2018 roku reguluje zakres badań laboratoryjnych finansowanych przez NFZ, które powinny być wykonywane na określonych etapach ciąży. Został on opracowany na podstawie wytycznych Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Badania przesiewowe w ciąży – co się bada i dlaczego? Badania przesiewowe nazywane także skriningowymi, to badania wykonywane wśród osób nie dostrzegających objawów choroby, ale mające na celu jej ewentualne wykrycie. Zatem celem badań przesiewowych wykonywanych u kobiet w ciąży jest wykrycie zaburzeń w jak najwcześniejszym stadium, mogących w sposób negatywny wpłynąć zarówno na zdrowie matki i jej nienarodzonego dziecka, oraz wprowadzenie szybkiego leczenia maksymalnie redukującego negatywne skutki tych zmian. Badanie ogólne moczu – wśród laboratoryjnych badań przesiewowych wykonywanych kobietom w ciąży praktycznie przed każdą wizytą, jest ogólne badanie moczu. Jego wykonanie zalecane jest już po odbyciu pierwszej wizyty u ginekologa, jednak nie później niż do 10. tygodnia ciąży. Kolejne obowiązuje między 15. a 20. tygodniem, 21. a 26., 27. a 32., 33. a 37. oraz ostatnie, na krótko przed rozwiązaniem – między 38. a 39. tygodniem ciąży. Badanie moczu ma na celu monitorowanie pracy nerek, które w tym okresie muszą przefiltrować i oczyścić znacznie więcej (bo ok. 30-40%) krwi niż przed ciążą. Wczesne wykrycie w moczu bakterii i zastosowanie odpowiedniego leczenia pozwala uniknąć hospitalizacji, która staje się konieczna przy pełnoobjawowym zapaleniu dróg moczowych. Monitorowanie ilości białka wydalanego z moczem jest z kolei ważne przy rozpoznaniu stanu przedrzucawkowego, który poza pojawieniem się białka w moczu wiąże się z występowaniem obrzęków i nadciśnieniem tętniczym. Odpowiednio leczony stan przedrzucawkowy, który jest konsekwencją zaburzonej pracy nerek i wątroby w czasie ciąży, daje możliwość uniknięcia stanu rzucawkowego (bezpośredniego zagrożenia życia matki i dziecka) i donoszenia ciąży. Kontrolowanie wydalanego do moczu cukru (glukozy) ma znaczenie przy zaburzeniach gospodarki węglowodanowej, a jego wykrycie nasuwa podejrzenia o występowaniu cukrzycy ciążowej. W przypadku nieprawidłowych wyników badania ogólnego moczu, wykonywane jest częściej niż w ustanowionych zaleceniach, gdyż służy monitorowaniu występujących w wynikach nieprawidłowości i procesu leczenia. Morfologia – podobnie często jak badanie moczu wykonywana jest u przyszłych mam morfologia krwi. Pierwsza powinna być wykonana już po pierwszej wizycie u ginekologa, jednak nie później niż do 10. tygodnia ciąży. Kolejna obowiązuje między 15. a 20. tygodniem, 27. a 32., 33. a 37. oraz ostatnia, na krótko przed rozwiązaniem – między 38. a 39. tygodniem ciąży. W czasie ciąży obserwuje się fizjologiczne (prawidłowe) zmiany w morfologii krwi. Jest to obniżenie hematokrytu (stosunku krwinek czerwonych do pełnej krwi), hemoglobiny oraz spadek ilości erytrocytów (krwinek czerwonych) i podwyższenie ilości leukocytów (krwinek białych). Kontrolowanie parametrów krwi pozwala na wczesne wykrycie zmian w składzie krwi. Ciężka, nieleczona anemia poza objawami takimi jak zmęczenie, rozkojarzenie, ból głowy i senność, może powodować nieprawidłowości w rozwoju łożyska, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu płodu, oraz jego obumarcie. Tak jak w przypadku badania ogólnego moczu, morfologia krwi w zależności od stanu zdrowia ciężarnej, może być wykonywana zdecydowanie częściej niż w zaleceniach. Do końca 10. tygodnia ciąży obowiązkowo przeprowadzana jest także ocena funkcji tarczycy przyszłej mamy. Oznaczenie poziomu TSH umożliwia zdiagnozowanie nadczynności lub niedoczynności tarczycy. Zaburzenia endokrynne tarczycy u kobiet w ciąży są czynnikiem krytycznym dla rozwoju płodu, które stanowią przyczynę poronień, ale także mogą być bezpośrednim czynnikiem zwiększającym ryzyko urodzenia dziecka z upośledzeniem umysłowym. Wczesna diagnostyka chorób tarczycy ciężarnej i wdrożenie leczenia umożliwia całkowite uniknięcie konsekwencji zaburzeń endokrynologicznych dla nienarodzonego dziecka. Wśród innych badań, które należy wykonać do końca 10. tygodnia ciąży znajdują się: Cytologia ginekologiczna, jeśli nie była wykonana w ciągu ostatnich 6 miesięcy;Badanie stężenia glukozy na czczo, ewentualnie doustny test obciążenia glukozą (OGTT) jeśli ciężarna jest obciążona ryzykiem rozwoju cukrzycy ciążowej (np. nadwaga, wiek >35 lat, cukrzyca w poprzednich ciążach itp.);Badanie VDRL wykrywające groźną dla przebiegu ciąży i życia dziecka infekcję krętkami kiły;Jeżeli nie jest znany status immunologiczny ciężarnej dotyczący wymienionych poniżej infekcji, zaleca się wykonanie badania w kierunku toksoplazmozy (IgM, IgG) i różyczki (IgM, IgG), czyli chorób o udowodnionym negatywnym wpływie na przebieg ciąży i zdrowie dziecka. Wczesne wykrycie tych infekcji i rozpoczęcie właściwego leczenia zwiększa szansę na urodzenie zdrowego dziecka, uniknięcia powikłań jakimi są zakażenie okołoporodowe, wodogłowie, głuchota, ślepota i zaburzenia rozwoju;Badania w kierunku zakażenia wirusami HIV i HCV.   Ważnym badaniem początkowych 10. tygodni ciąży jest oznaczenie grupy krwi, czynnika Rh oraz przeciwciał odpornościowych do antygenów krwinek czerwonych. Wyniki te służą potwierdzeniu lub wykluczeniu konfliktu serologicznego, który występuje wówczas, gdy matka posiada grupę krwi z czynnikiem Rh(-), a ojciec dziecka grupę krwi z czynnikiem Rh(+). W takiej sytuacji organizm matki może traktować dziecko z grupą krwi Rh(+) dziedziczoną po ojcu jako „intruza” i wytwarzać przeciwko niemu przeciwciała. Przy stwierdzonym konflikcie serologicznym w celu zapobiegania powikłaniom jakimi mogą być ciężka anemia i nasilona żółtaczka u dziecka, matce między 28. a 30. tygodniem ciąży podaje się immunoglobulinę anty-D. Między 21. a 26. tygodniem ciąży u kobiet, które uzyskały w pierwszym trymestrze ciąży ujemny wynikm w kierunku toksoplazmozy w zakresie przeciwciał klasy IgM, badanie należy powtórzyć. Kolejnym badaniem zalecanym w tym okresie jest oznaczenie przeciwciał anty-D u kobiet z czynnikiem Rh(-). Konkretnie pomiędzy 24. a 26. tygodniem ciąży należy wykonać doustny test obciążenia glukozą. Służy on wykryciu zaburzenia gospodarki węglowodanowej – cukrzycy ciążowej, która niezdiagnozowana i nieleczona prowadzi do hipertrofii (przerostu) płodu, zwiększenia ryzyka wad wrodzonych – w tym wad serca, poronień lub wczesnego porodu. U matki cukrzyca ciążowa może prowadzić do nadciśnienia, infekcji dróg moczowych lub zaburzeń widzenia. Test polega na oznaczeniu stężenia glukozy we krwi w trzech punktach czasowych – przed wypiciem, jedną godzinę i dwie godziny po wypiciu 75g glukozy. Jeśli wynik testu obciążenia glukozą przekroczy wartości referencyjne ustalone dla kobiet w ciąży, lekarz kieruje pacjentkę do ośrodka specjalistycznego, w którym jest prowadzona aż do momentu rozwiązania. Badania nie należy wykonywać, gdy poziom glukozy na czczo wskazuje na hiperglikemię (przekracza 5,5mmol/l), ale także wtedy, gdy pacjentka zwymiotuje po podaniu glukozy. Od 27. do 32. tygodnia ciąży ponownie wykonuje się oznaczenie przeciwciał anty-D u kobiet z czynnikiem Rh(-). Od 33. do 37. tygodnia ciąży ponawia się badania w kierunku infekcji wirusami HIV, HCV oraz krętkami kiły – VDRL. Dodatkowo zlecane jest badanie w kierunku antygenu HBs, którego obecność świadczy o toczącym się wirusowym zapaleniu wątroby typu B. Pomiędzy 35. a 37. tygodniem ciąży należy wykonać badanie mikrobiologiczne – posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców B-hemolizujących. Wykrycie chorobotwórczych bakterii jest wskazaniem do antybiotykoterapii, pozwalającej na uniknięcie zakażenia okołoporodowego groźnego dla zdrowia i życia noworodka. Ponadto niewykryta i nieleczona infekcja dróg rodnych u kobiety w ciąży może doprowadzić do osłabienia worka owodniowego i przedwczesnego porodu. Specyficzną grupą badań wykonywanych tylko u pewnej grupy kobiet w ciąży są przesiewowe badania prenatalne, oceniające możliwość urodzenia dziecka z wadą genetyczną. Wykonywane są tylko w populacji zwiększonego ryzyka, to znaczy u kobiet po 35. roku życia. Wskazaniem do diagnostyki prenatalnej są również takie czynniki jak: wcześniejsze urodzenie dziecka z zespołem Downa, stwierdzenie nieprawidłowości chromosomalnych u rodziców, choroba Downa w rodzinie, ale także powtarzające się poronienia samoistne. Wśród badań przesiewowych wykonywanych w czasie ciąży należy wyróżnić też grupę badań nielaboratoryjnych. Zaliczamy do nich kontrolę ciśnienia tętniczego krwi i masy ciała. Badaniem regularnie powtarzanym jest także USG. W czasie ciąży powinno być wykonane minimum 3 razy: między 11. a 14. tygodniem ciąży, między 18. a 22. tygodniem ciąży, między 27. a 32. tygodniem ciąży oraz w 40. tygodniu ciąży. Poza badaniami przesiewowymi wykonywanymi obowiązkowo i bezpłatnie (w przypadku wyboru opieki medycznej finansowanej ze środków NFZ), w czasie ciąży należy także wspomnieć o badaniach możliwych do wykonania, jednak niefinansowanych ze środków NFZ. Takie badania laboratoryjne możemy wykonać w laboratorium diagnostycznym na własny rachunek. Możemy zaliczyć do nich nieinwazyjne badania prenatalne do których nie mamy wskazań medycznych, jednak chcemy je wykonać, ponieważ niepokoimy się o zdrowie nienarodzonego dziecka (PAPP-A, SANCO). Możliwe jest także pogłębienie diagnostyki zaburzeń hormonalnych tarczycy w oznaczenie stężeń hormonów fT3, fT4 oraz przeciwciał skierowanych przeciwko jej strukturom (anty-TPO, TRAb). Obowiązkiem naszego lekarza jest poinformowanie nas o możliwości wykonania dodatkowych badań laboratoryjnych, znajdujących się poza koszykiem świadczeń gwarantowanych i poza obowiązkową listą badań, które muszą być przeprowadzone w tym wyjątkowym okresie naszego życia. e-PAKIET DLA KOBIET W CIĄŻY dostępny w sklepie internetowym – sprawdź naszą ofertę. ZOBACZ e-PAKIETY Ciąża

19 czerwca 2016

Biologia molekularna

Badania wykonywane metodami biologii molekularnej (potocznie badania genetyczne lub badania PCR – od nazwy jednej ze stosowanych technik) są najnowszą i dynamicznie rozwijającą się dziedziną badań laboratoryjnych. Jak przeprowadzane są badania genetyczne? Najprościej rzecz ujmując, badania tego typu polegają na wykrywaniu określonego materiału genetycznego, którym może być, np.: fragment DNA lub RNA czynnika chorobotwórczego, takiego jak wirus (np. HPV, HCV, HBV) lub bakteria (np. Borrelia Burgdorferi, Chlamydia Trachomatis)fragment materiału genetycznego badanej osoby, wskazujący na ryzyko zachorowania przez nią w przyszłości na określone schorzenia uwarunkowane genetycznie, np. choroby nowotworowe, choroba Alzheimera, miażdżyca.fragmenty materiału genetycznego wskazujące na pokrewieństwo pomiędzy badanymi osobami, co jest wykorzystywane w ramach badań związanych z ustaleniem lub wykluczeniem ojcostwa lub innego rodzaju pokrewieństwa. Zalety diagnostyki prowadzonej metodami biologii molekularnej Czułość: Badania molekularne pozwalają na najwcześniejsze, ze wszystkich znanych metod diagnostycznych, wykrycie obecności czynników chorobotwórczych.Nie występuje problem okienka serologicznego. (Jest to czas od chwili zakażenia do wytworzenia się przeciwciał skierowanych przeciw danemu patogenowi. Może trwać średnio od 4 do 8 tygodni i w tym czasie infekcja jest niewykrywalna dla większości metod tradycyjnych). Infekcja może być wykryta już na bardzo wczesnym etapie.Metodami PCR można wykryć pojedyncze cząsteczki wirusa lub komórki bakterii, wkrótce po zakażeniu.Badania z wykorzystaniem technologii PCR umożliwiają wykrycie mutacji, których występowanie łączy się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na wiele różnych chorób, co pozwala na podjęcie działań profilaktycznych, zanim choroba się rozwinie lub doprowadzi do poważnych powikłań; Pewność (specyficzność testów): Badania molekularne pozwalają na zmniejszenie ryzyka: Fałszywie negatywnych wyników. U 10% nosicieli wirusów nie występują przeciwciała, pomimo zakażenia i infekcja nie może zostać wykryta metodami immunologicznymi. W przypadku badań metodami biologii molekularnej infekcja zostanie prawidłowo zdiagnozowana.Fałszywie pozytywnych wyników. Występowanie przeciwciał nie zawsze świadczy o istniejącym zakażeniu – przeciwciała mogą pojawiać się po przyjęciu szczepionki bądź pozostawać w organizmie wiele lat po tym, jak patogen zostanie wyeliminowany. Badanie metodami biologii molekularnej wykrywa sam patogen, a nie przeciwciała. Możliwość precyzyjnego określenia typu wirusa (genotypowanie i serotypowanie) – co jest niedostępne przy stosowaniu innych metod i jest ważne, np. ze względu na to, że wirus HPV może występować w wielu wariantach, różniących się stopniem onkogenności. Analiza ilościowa – określenie liczby kopii patogenu (np. wirusa, bakterii, pierwotniaka) w pobranym materiale. Umożliwia to: możliwość monitorowania postępów leczenia;zmniejszenie kosztów leczenia; Najważniejsze badania metodami biologii molekularnej w naszej ofercie: SARS-COV-2 Badanie genetyczne w kierunku koronawirusa SARS-CoV-2 wykonywane jest z zastosowaniem metody real time RT- PCR. Materiałem wyjściowym do badania jest wymaz z gardła lub nosogardzieli, z którego izolowany jest materiał genetyczny wirusa (RNA SARS-CoV-2). HCV (PCR) Badanie wykorzystuje się w diagnostyce wirusowego zapalenia wątroby typu C (HCV). W celu wykrycia RNA wirusa HCV stosowana jest zmodyfikowana reakcja PCR (RT-PCR). Jej wysoka czułość gwarantuje uzyskanie jednoznacznego wyniku. HBV (PCR) Badanie wykorzystywane w diagnostyce wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV). Wysoka czułość i swoistość metody PCR umożliwia wykrycie nawet pojedynczych cząsteczek DNA wirusa. Chlamydia trachomatis (PCR) Zakażenie tą bakterią może przebiegać bezobjawowo lub powodować wiele poważnych chorób (m.in. niepłodność). Badanie PCR służy do wykrywania bakterii Chlamydia trachomatis, która jest czynnikiem etiologicznym najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Wysoka czułość tej metody gwarantuje uzyskanie jednoznacznego wyniku. HPV (PCR) Badanie wykonywane w kierunku wykrycia wirusa brodawczaka ludzkiego (ang. Human Papiloma Virus-HPV) wywołującego w obrębie narządów płciowych zmiany o charakterze brodawkowym oraz zmiany nowotworowe szyjki macicy. Badanie to powinno być wykonane jako test pierwotny u kobiet 30-letnich i starszych. Kobiety, u których stwierdzono zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV należą do grupy ryzyka i zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (PTG) powinny częściej wykonywać badania cytologiczne (co 12 miesięcy). Szczepionka przeciw wysokoonkogennym typom HPV zapewnia ochronę przed zmianami przedrakowymi powodowanymi przez wirusy. Szczepienie powinno poprzedzić badanie HPV DNA w celu określenia typu wirusa. Uzupełnieniem badań molekularnych, często wykorzystywanym w diagnostyce genetycznej człowieka, są badania cytogenetyczne, w ramach których analizowana jest struktura chromosomów: Badanie cytogenetyczne (kariotyp) stanowi podstawę diagnostyki chorób i zespołów klinicznych uwarunkowanych aberracjami chromosomalnymi. Aberracje te mogą dotyczyć zarówno chromosomów płci jak i autosomów. Badanie dostarcza informacji na temat liczby i struktury chromosomów na poziomie ich analizy mikroskopowej. Stwierdzenie typowych zmian w kariotypie komórek pobranych od pacjenta jest przydatne w różnicowaniu chorób oraz pozwala potwierdzić ich rozpoznanie. Umożliwia również identyfikację rodzinnego ryzyka genetycznego. Zasadnicze wskazania do badania to: przygotowanie do zabiegu zapłodnienia in vitro (IVF), trudności z zajściem i utrzymaniem ciąży, urodzenie dziecka z wadami. Pełna oferta biologii molekularnej

19 czerwca 2016

Czy to grypa A/H1N1? Możesz to sprawdzić!

Wychodząc na przeciw Państwa zapotrzebowaniu w Punktach Pobrań laboratorium DIAGNOSTYKA można wykonać testy medyczne potwierdzające lub wykluczające grypę A/H1N1. Dostępne testy Dostępne są dwa rodzaje testów: TEST RT-PCR IDENTYFIKUJĄCY WIRUSA GRYPY A/H1N1 Badanie to wykonujemy w naszej pracowni biologii molekularnej. DIAGNOSTYKA posługuje się testami rekomendowanymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz Centrum Zwalczania i Zapobiegania Chorób (CDC) zawartymi w CDC protocol of realtime RTPCR for influenza A(H1N1), 28 April 2009, revision 2 (6 October 2009). Badanie polega na wykryciu specyficznego materiału genetycznego wirusa grypy A/H1N1. Jest to najbardziej czuła i specyficzna metoda wykrywania wirusa A/H1N1 dostępna na świecie. Materiał do badania : wymaz z górnych dróg oddechowych Test RT-PCR wskazany jest w celu potwierdzenia zachorowania na grypę typu A/H1N1 TEST PRZESIEWOWY W KIERUNKU GRYPY TYPU A (W TYM A/H1N1) ORAZ W KIERUNKU GRYPY TYPU B Test przesiewowy daje odpowiedź na następujące pytania: Czy objawy chorobowe spowodowane są przez grypę? Jeśli mamy do czynienia z grypą, to czy jest to grypa typu A (w tym A/H1N1) czy grypa typu B? Materiał do badania: wymaz z górnych dróg oddechowych Obecność wirusa w organizmie można stwierdzić po 48 – 72 godzinach od momentu wniknięcia do organizmu (czyli kontaktu z osobą chorą, lub zarażoną). Uwaga! Czułość tej metody w stosunku do pandemicznego wirusa grypy 2009 A/H1N1 jest niższa. Ujemny wynik nie jest wystarczający do wykluczenia zakażenia. SPRAWDŹ DOSTĘPNOŚĆ I PROCEDURY WYKONYWANIA BADANIA W NAJBLIŻSZEJ PLACÓWCE DIAGNOSTYKI.* ZAPYTAJ TAKŻE O MOŻLIWOŚĆ POBRANIA W DOMU. *Uwaga ceny i procedury mogą się nieznacznie różnić w zależności od Oddziału.

19 czerwca 2016

Komputerowa analiza nasienia

Polega ona na połączeniu oceny nasienia dokonywanej przez specjalistę z pomiarami dokonywanymi przez ekspercki program komputerowy. Według statystyk światowych, problem niepłodności dotyczy 8-18% par (w Polsce niepłodność oceniana jest na 14-20% co stanowi około 1 mln par). Czynnik męski stanowi o niepłodności pary, według różnych autorów, w 30-60%. Badanie nasienia powinno być wykonane w każdym przypadku, gdy kobieta nie zachodzi w ciążę w ciągu pierwszego roku mimo regularnego współżycia bez stosowania metod antykoncepcji. DIAGNOSTYKA wprowadziła do oferty nowoczesną metodę komputerowego badania nasienia (Computer Assisted Sperm Analisys). Polega ona na połączeniu oceny nasienia dokonywanej przez specjalistę z pomiarami dokonywanymi przez ekspercki program komputerowy. Dzięki mikroskopowi sprzęgniętemu z kamerą cyfrową wykonuje się serię zdjęć nasienia. Obrazy przekazywane są drogą elektroniczną do komputera, który analizuje budowę plemników oraz ich ruch. Uszczegółowiona analiza ruchu plemnika – parametry: ALH, VCL, STR, BCF, VSL, VAP, LIN Dokładna analiza morfologii plemnika – parametry: długość, szerokość, obwód oraz powierzchnia główki; powierzchnia aksomu; szerokość, powierzchnia, odległości miejsca przyczepienia od środka główki oraz kąta przyczepienia wstawki. Komputerowa analiza nasienia (CASA) to nowa jakość w diagnostyce męskiej niepłodności. Wynik badania daje lekarzowi niezwykle dużą ilość informacji o jakości nasienia Pacjenta. Precyzyjna diagnostyka to większa szansa na skuteczne leczenie! Przygotowanie do badania Spermiogram (inaczej: badanie jakości nasienia, seminogram) Przed badaniem wymagane jest ok. 2-7 dni abstynencji seksualnej. Dłuższy lub krótszy czas od ostatniej ejakulacji może wpłynąć na wynik badania. Nasienie należy oddać bezpośredni do naczyńka*, drogą masturbacji, w specjalnym pomieszczeniu w laboratorium. Naczyńko można otrzymać bezpłatnie. Nasienie zebrane poza laboratorium można również dostarczać do laboratorium, przy zachowaniu następujących zasad: nasienie należy zebrać bezpośrednio do naczyńka, transport nie powinien trwać więcej niż 1 godzinę, transport powinien odbywać się w temperaturze ok. 37-38°C (w przybliżeniu temp. ciała) *Naczynko: jałowy, plastikowy pojemnik na mocz. UWAGA! Na wynik badania mają wpływ następujące czynniki: przemęczenie, ostatnio przebyte choroby z gorączką, zbyt krótki lub zbyt długi okres abstynencji seksualnej, spożywanie alkoholu, stosowanie antybiotyków (po kuracji antybiotykowej odczekać ok. 2 tygodni). W celu zapewnienia dyskretnej obsługi oraz wysokiej jakości wyniku badania, zainteresowanych Pacjentów prosimy o wcześniejszy kontakt i umówienie się na wizytę w laboratorium. UWAGA! Przed zgłoszeniem się na badanie, należy umówić termin, kontaktując się z wybranym oddziałem Inne badania służące diagnostyce męskiej niepłodności: Przeciwciała przeciwplemnikowe w nasieniu – Zgodnie z zaleceniami WHO badanie nasienia powinno być wykonywane równocześnie z badaniem na obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w nasieniu. Przeciwciała te mogą być przyczyną zmniejszenia płodności lub całkowitego jej zahamowania. Test PCT – Celem badania jest ocena, czy plemniki w fazie płodnej cyklu są w stanie przedostać się do kanału szyjki macicy i czy pozostają tam ruchome. Ocena „zachowania się” plemników w śluzie szyjki macicy po odbytym stosunku odbywa się w laboratorium, pod mikroskopem. Materiał do badania pobierany jest w formie wymazu, od Partnerki.

19 czerwca 2016

Sprawdź czy to alergia

Choroby alergiczne należą do jednych z najczęściej występujących schorzeń współczesnej cywilizacji. Dotykają już ok. 10-30% populacji. Dokucza Ci uczucie zatkanego nosa lub wyciek wodnistej wydzieliny? Łzawienie i zaczerwienienie spojówek? Wypryski i bąble skórne? Napadowe kichanie lub duszności i świszczący oddech? Nie bagatelizuj tych objawów! Mogą to być pierwsze symptomy alergii! Dolegliwości związane z alergią obniżają jakość życia, mogą być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a w skrajnych przypadkach prowadzić nawet do śmierci. Dlatego najważniejsze jest rozpoznanie alergenu i unikanie go. Oferta DIAGNOSTYKI Dla potwierdzenia rozpoznania alergii stosuje się różnorakie rodzaje badań. Jednym ze sposobów diagnostyki jest oznaczenie we krwi stężenia swoistych przeciwciał tzw. immunoglobulin klasy E (IgE). W immunologicznej diagnostyce alergii wykorzystuje się oznaczenia całkowitego stężenia IgE (cIgE) i stężeń swoistych IgE (sIgE) czyli przeciwciał przeciw konkretnym alergenom (substancjom uczulającym). Stanowią one alternatywę dla testów skórnych (wykluczają wyniki fałszywie ujemne u osób z rozległymi testami skórnymi czy u pacjentów z nadreaktywnością skóry). Są bezpieczne i można je wykonać u każdej osoby w każdym wieku, także u dzieci czy osób starszych a nawet u pacjentów wymagających stałego podawania leków przeciwalergicznych i przeciwzapalnych (leki te nie wpływają na wyniki oznaczeń sIg). Oznaczanie stężenia swoistych IgE (sIgE) może odbywać się za pomocą: pojedynczych alergenów wykrywanych testami III generacji, co znacząco zwiększa możliwości diagnostyczne, pozwalając jednocześnie wcześniej wykryć alergię, monitorować rozwój choroby czy różnicować choroby alergiczne od innych schorzeń o podobnych objawach. Dzięki wykorzystaniu testów III generacji można też zatrzymać tzw. „marsz alergii” (polega na dokonującej się wraz z wiekiem zmienności narządowej manifestacji alergii) alergenów w panelach, co pozwala na wykrycie swoistych IgE skierowanych przeciwko wielu alergenom podczas jednego badania (np. mieszanka traw późnych, mieszanka pleśni, mieszanka żywności) systemu PolyCheck, w którego odczycie zastosowano komputerową analizę i przetwarzanie wyników. Dostępne są 3 panele po 20 alergenów każdy – skomponowane według zestawów najczęściej zlecanych dla lekarzy (pokarmowy, oddechowy, pediatryczny/mieszany) Dodatkowe badania, które może zlecić lekarz: Eozynofilia – wymaz z nosa; badanie przydatne w rozpoznaniu alergicznego nieżytu nosa oraz w ocenie wskazań i przeciwwskazań do stosowania leków aplikowanych donosowo. C1 inhibitor aktywność, C1 inhibitor stężenie – badanie związane z zaburzeniami funkcji inhibitora C1 powodujące obrzęki o ciężkim przebiegu i złym rokowaniu dla pacjenta. Polecamy także Pakiet badań alergologicznych Pakiet zawiera kompleksowy zestaw badań pozwalających na zaobserwowanie pierwszych sygnałów rozwoju schorzeń alergicznych. Badania zawarte w tym pakiecie pozwalają na potwierdzenie lub wykluczenie odczynu alergicznego oraz umożliwiają sprecyzowanie czynników wywołujących reakcję alergiczną. Pakiet zawiera następujące badania:morfologia krwi, rozmaz krwi (manualnie), eozynofili bezwzględna (manualnie), IgE całkowite, panel alergenów (mieszany) Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET ALERGICZNY ZOBACZ e-PAKIET ALERGICZNY ODDECHOWY

19 czerwca 2016

Przesiewowa diagnostyka prenatalna. Co powinna wiedzieć współczesna kobieta?

Osiągnięcia cywilizacji XXI wieku pozwalają na uzyskanie odpowiedzi na wiele pytań, których dotąd nie było sensu stawiać. Postęp medycyny i technik diagnostycznych powoduje, że odkrywamy wiele tajemnic wcześniej nieznanych lub uznanych za nieprzeniknione. Już  w pierwszym trymestrze ciąży możemy przekonać się, że płód rozwinie się w dziecko niedotknięte wrodzonymi wadami genetycznymi. Wzrost świadomości zdrowotnej Czy płód jest dotknięty wadą genetyczną? Jest to pytanie niezwykle ważne dla coraz większej grupy kobiet. Nasza codzienność coraz bardziej utrudnia zachowanie równowagi miedzy światem prywatnym i  rzeczywistością zawodową i społeczną. Model życia rodziny w społeczeństwach rozwiniętych uległ w ciągu kilkudziesięciu ostatnich lat znacznemu przeobrażeniu. Kobiety często planują i rodzą dzieci dopiero po trzydziestce, po uzyskaniu samodzielności, gwarancji powrotu do zawodu oraz stabilizacji finansowej rodziny. Powszechnie wiadomo, że im bardziej zaawansowany wiek kobiety zachodzącej w ciążę, tym większe ryzyko nieprawidłowości w przebiegu ciąży i w rozwoju płodu. Dlatego też kobiety chcą wiedzieć, czy ich ciąża jest bezpieczna, a dziecko rozwija się prawidłowo. Poprawa poziomu wykształcenia i ogólnej świadomości zdrowotnej powoduje, że kobiety coraz staranniej przygotowują się do macierzyństwa, starają się kompleksowo kontrolować stan zdrowia przed i w czasie ciąży oraz zdobyć maksymalną ilość wiadomości o rozwijającym się płodzie. Obciążenia genetyczne płodu można obecnie rozpoznać w I trymestrze ciąży. Ich wykluczenie istotnie zwiększa komfort psychiczny przyszłej mamy, wpływając równocześnie na dobrostan dziecka. Badania w ciąży łatwiej dostępne niż przed laty Rozwój diagnostyki medycznej sprawił, że zwiększyła się dostępność wielu badań wysokospecjalistycznych, osiągających czułość niedostępną choćby na początku tego stulecia. Zwiększenie czułości i mocy diagnostycznej łączonych w jednej procedurze badań przesiewowych pozwala na ograniczenie stosowania inwazyjnych metod diagnostycznych zagrażających matce i dziecku.  Przykładem są komputerowe algorytmy statystyczne, oparte na wynikach badań nieinwazyjnych, umożliwiające lekarzom ocenę ryzyka obecności chromosomowych wad płodu: Trisomii 21 (Zespół Downa), Trisomii 18 (Zespół Edwardsa) i Trisomii 13 (Zespoł Patau) oraz wad rozwojowych cewy nerwowej płodu przez oznaczenia we krwi matki stężenia określonych związków biochemicznych, zwanych markerami wad genetycznych płodu. Żadna z wad genetycznych płodu nie budzi tak dużych obaw jak zespół Downa. Jest to trisomia 21 (dwudziestej pierwszej pary chromosomów), o której rozpisuje się prasa kobieca, a dzieci i rzadziej osoby dorosłe nią obciążone bywają widoczne w miejscach publicznych. Statystycznie najczęstsza, rzadko stanowi zagrożenie życia dla dzieci urodzonych. Jej cechami stałymi są: upośledzenie umysłowe i pierwotny niedobór odporności. Ze względu na częstość występowania (1:800-1:1000 żywych urodzeń) istnieją uzasadnione propozycje, by nieinwazyjną diagnostyką w jej kierunku objąć wszystkie ciężarne. Bez względu na sytuację ciężarnej i wskazania do wykonania badań, interpretacji wyniku nieinwazyjnego badania prenatalnego musi dokonać lekarz prowadzący ciążę, niekiedy w konsultacji z genetykiem klinicznym. Nieinwazyjna diagnostyka prenatalna Diagnostyka prenatalna łączy się z perinatologią, dziedziną medycyny nieporównanie młodszą niż położnictwo, młodszą od pediatrii i neonatologii, choć integralnie związaną tak z położnictwem i neonatologią, jak z genetyką kliniczną i z szeregiem innych sprofilowanych dziedzin medycyny: chirurgią i kardiologią dziecięcą, etc. Diagnostyka prenatalna koncentruje się na schorzeniach dotykających ciężarną, istotnych dla rozwoju i dobrostanu płodu oraz na schorzeniach płodu: na ich profilaktyce, diagnostyce i leczeniu. Te wszystkie aspekty zainteresowań perinatologii oddaje syntetycznie jej druga nazwa: medycyna matczynopłodowa. Diagnostyka prenatalna płodu z coraz większą precyzją rozpoznaje patologie płodu, w tym obciążenie płodu wadami genetycznymi. Testy prenatalne dzielą się na testy przesiewowe, nieinwazyjne, szacujące jedynie ryzyko (prawdopodobieństwo) obciążenia płodu wadą na podstawie parametrów oznaczanych we krwi matki lub obserwacji płodu  oraz na testy diagnostyczne, rozstrzygające o istnieniu wady w sposób zero-jedynkowy. Testy inwazyjne opierają się materiale pobieranym w sposób inwazyjny dla płodu i matki. Oba rodzaje badań dotyczą wad płodu o charakterze aberracji chromosomowych lub mniejszych mutacji ujawnianych w badaniach molekularnych. W prenatalnych algorytmach diagnostycznych badania przesiewowe  wykonywane są na ogół jako pierwsze, a ich wynik dostarcza wskazań dla wykonania inwazyjnych testów diagnostycznych. O ile nieinwazyjne badania przesiewowe mogą i powinny być wykonywane rutynowo lub na podstawie decyzji ciężarnej, o tyle o wykonaniu badań inwazyjnych  decyduje wyłącznie lekarz za zgodą matki. Do nieinwazyjnych badań przesiewowych oceniających prawdopodobieństwo wad płodu należą testy biochemiczne, oparte na pomiarze we krwi matki stężeń tzw. markerów obciążenia płodu wadami oraz ocena ultrasonometryczna (USG) łożyska i płodu. Można śmiało powiedzieć, że współczesna perinatologia dojrzewała wraz z rozwojem trójwymiarowej diagnostyki ultrasonograficznej. Badania USG pozwalają na wnioskowanie o obecności wady płodu bezpośrednio z obserwacji wykształcenia płodu i na podstawie pomiarów proporcji płodu, tzw. parametrów ultrasonometrycznych. Każde odstępstwo od normy jest analizowane, gdyż wiadomo, że niektóre z nich świadczą o niedorozwoju płodu lub są objawem obciążenia płodu wadą genetyczną. Zaawansowane algorytmy oceny prawdopodobieństwa wady płodu łączą obie metody. Poza wynikami badań biochemicznych krwi matki oraz pomiarami i obserwacjami płodu, algorytmy uwzględniają czynniki ryzyka związane w wiekiem i stanem zdrowia matki, charakterystyką populacji, rasą matki, nałogami matki, etc. Każdy z parametrów wnosi do bilansu ryzyka swój wkład cząstkowy. Liczba ocenianych parametrów jest na tyle duża, że do wyliczenia ryzyka całkowitego konieczne jest stosowanie programów komputerowych, lecz dzięki kompleksowej analizie uzyskuje się trafność 95%. Innymi słowy u 95% ciężarnych poddanych takim badaniom wyklucza się prawidłowo potrzebę wykonania diagnostyki specjalistycznej obejmującej inwazyjne testy, takie, jak biopsja trofoblastu, amniopunkcja (amniocenteza) czy kordocenteza. Jest oczywiste, że prenatalne badanie USG wymaga odpowiedniego sprzętu i kwalifikacji lekarza. Wskazane jest, by było wykonywane zgodnie ze standardami FMF (ang. The Fetal Medicine Foundation) przez lekarza posiadające akredytację tej instytucji. Badania ultrasonograficzne diagnostyki prenatalnej wykonuje się: w I trymestrze ciąży, pomiędzy 11 a 14 tygodniem ciąży (tzw. USG genetyczne połączone z testem PAPPA); W II trymestrze ciąży, pomiędzy 18 a 22 tygodniem ciąży (tzw. USG połówkowe) oraz w III trymestrze, między 28 a 32 tygodniem ciąży. Kogo dotyczą badania prenatalne? Diagnostyce prenatalnej powinna poddać się każda kobieta w ciąży. Badania nieinwazyjne nie niosą zagrożenia dla płodu i matki, a wykrycie ewentualnych wad pozwala na świadomą decyzję o dalszym postępowaniu z ciążą, wdrożeniu leczenia wewnątrzmacicznego, czy wyborze specjalistycznego ośrodku patologii ciąży. W ramach programu NFZ, diagnostyka prenatalna proponowana jest kobietom: które przekroczyły 35 lat;  u których poprzednie dziecko/płód było obciążone aberracją chromosomową; u których (lub u ojca dziecka) stwierdzono strukturalne aberracje chromosomowe; u których lekarz stwierdza zwiększone ryzyko urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenetycznie lub wieloczynnikowo oraz u których badanie USG płodu dało nieprawidłowy obraz. Wykres przedstawia ilości kobiet zgłaszających się na badanie w kierunku ryzyka genetycznych wad płodu oraz ilości wyników dodatnich, w poszczególnych przedziałach wiekowych. Dane z roku 2006 zinterpretowane na podstawie analizy w programie PRISCA 4- TYPOLOG Diagnostyka prenatalna w praktyce Decyzję poddania się  nieinwazyjnej diagnostyce prenatalnej sygnalizuje się podczas pierwszej wizyty u ginekologa. Badaniem USG rutynowo w I semestrze oceniane jest: położenie i liczba pęcherzyków ciążowych; CRL, czyli długość ciemieniowo-siedzeniowa płodu; przezierność karkowa (NT) płodu; obecność kości nosowej (NB); przepływ krwi przez zastawkę trójdzielną i obecność ewentualnej niedomykalności; przepływ w przewodzie żylnym oraz częstość rytmu serca płodu. W pierwszym trymestrze, podstawowymi parametrami biochemicznym krwi matki stanowiącymi markery wad genetycznych płodu są stężenia: białka PAPP-a i wolnej podjednostki ß HCG. Optymalnym okresem badania prenatalnego opartego na ich pomiarach jest okres pomiędzy 11-12 tygodniem ciąży. Wiek płodu dla potrzeb badania powinien być określony na podstawie obserwacji USG. Wartości u badanej porównuje się z medianą wyników kobiet z noszących płód nie obciążony wadami, w takim samym wieku ciążowym (wyrażonym w tygodniach i dniach). Wyniki obu pomiarów (objętych wspólną nazwą testu PAPP-a), łącznie wynikami  obserwacji i pomiarów USG wprowadzane są do programu komputerowego. Po wprowadzeniu stosownych korekt (waga matki, rasa, cukrzyca etc.) program wylicza prawdopodobieństwo obecności wady u płodu. Wynik wyrażany jest stosunkiem prawdopodobieństwa. Przykładowo, wynik 1:1000 oznacza, że z 1000 kobiet legitymujących się wynikami takimi, jak wprowadzone do programu, płód jednej kobiety obciążony jest wadą. W drugim trymestrze ciąży (14-22 tydzień) testy biochemiczne obejmują oznaczenia we krwi matki stężenia alfa-fetoproteiny (AFP), ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (beta hCG) oraz niezwiązanego (wolnego) estriolu (uE3). Tzw. test zintegrowany, weryfikuje  ryzyko wady płodu na podstawie danych uzyskiwanych sukcesywnie w przebiegu ciąży. Obejmuje wyniki pomiarów: PAPP-A, fbeta hCG z pierwszego trymestru; wyniki beta hCG, AFP (alfa fetoproteina) i uE3 (wolnego estriolu) z II trymestru oraz pomiary USG z pierwszego trymestru. Podczas badania II trymestru ciąży ocenia się całą anatomię płodu. Między 18 a 22 tygodniem, u niektórych pań wykonuje się także echokardiografię płodu. W nieinwazyjnej diagnostyce prenatalnej coraz większego znaczenia nabierają badania genetyczne oparte na analizie tzw. wolnego DNA płodu krążącego we krwi matki. Badanie takie, charakteryzujące się czułością zbliżoną do czułości diagnostycznych badań inwazyjnych, omówione są w innym miejscu. W przypadku braku określonych wskazań lekarskich,  optymalnym rozwiązaniem dla ciężarnej  jest wykonanie w I trymestrze prenatalnych badań  biochemicznych i kontynuowanie diagnostyki genetycznej jedynie w przypadku wyników wskazujących na podwyższone ryzyko wady płodu. Danuta Kozłowska Diagnosta laboratoryjny II st. Spec. Diagnostyka Sp. z o. o.

19 czerwca 2016

Rak szyjki macicy – przyczyny, objawy i profilaktyka

Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy, rozwijający się z nabłonka pokrywającego szyjkę lub kanał szyjki macicy. Dzięki badaniom przesiewowym i większej świadomości polskiego społeczeństwa (np. w tematyce chorób przenoszonych drogą płciową czy szczepień ochronnych) jego śmiertelność jest niższa niż kiedyś, ale mimo to, ze względu na zbyt późną diagnozę, części z chorych nie udaje się wyleczyć. Rak szyjki macicy – badania Czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój raka szyjki macicy jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, HPV (ang. Human Papillomavirus). Do czynników ryzyka zakażenia HPV zalicza się m.in.: wczesny wiek inicjacji seksualnej, dużą liczbę partnerów seksualnych, palenie tytoniu, osłabienie odporności czy współistnienie innych zakażeń przenoszonych drogą płciową. Wśród innych czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy wymienia się np. wiek oraz niewłaściwą dietę. Rak szyjki macicy – badania Badania: cytologia tradycyjnacytologia cienkowarstwowa (LBC) W Polsce rak szyjki macicy w wielu przypadkach rozpoznawany jest zbyt późno. Dzieje się tak między innymi dlatego, że: rak szyjki macicy we wczesnych stadiach nie daje żadnych objawów;Polki zbyt rzadko poddają się badaniom cytologicznym. Jednocześnie warto pamiętać, że jeśli rak szyjki macicy zostałby rozpoznany w początkowym, bezobjawowym stadium, to w znacznej większości przypadków można by uzyskać całkowite wyleczenie. Dlatego profilaktyka raka szyjki macicy jest tak ważna. Rak szyjki macicy – objawy Jak już wiesz, objawy raka szyjki macicy pojawiają się w zaawansowanym stadium choroby. Należą do nich przede wszystkim nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, krwawienie po stosunku seksualnym czy nieprawidłowa wydzielina z pochwy. Mogą pojawić się także bóle podbrzusza czy okolicy krzyżowej, a nawet zupełnie „odległe” objawy (takie jak np. duszność czy krwioplucie) spowodowane obecnością przerzutów.  Jak się chronić? Regularnie wykonywać badania cytologiczne: Finansowane przez NFZ badania, wykonywane tradycyjnymi metodami cytologicznymi lub Nowocześniejsze i czulsze badania: Cytologia cienkowarstwowa na podłożu płynnym (Cytologia LBC – liquid base cytology). Ta technika badania daje większą pewność, a badanie można odpłatnie wykonać w dobrych gabinetach ginekologicznych lub bezpośrednio w laboratoriach DIAGNOSTYKI. Tak pobrany materiał (wymaz) można również przebadać w kierunku infekcji wirusem HPV i bakteriami Chlamydia trachomatis. Koszt to ok. 85 zł*. Co jeszcze możesz zrobić? Sprawdź, czy należysz do grupy ryzyka! Rak szyjki macicy a wirus HPV Badania dowiodły, że infekcja wirusem brodawczaka ludzkiego, HPV, jest warunkiem niezbędnym do powstania raka szyjki macicy. Aż 95,6% przypadków tej choroby wywołanych jest zakażeniem wysokoonkogennymi typami wirusa HPV. Kobiety zakażone wirusem HPV są szczególnie narażone na zachorowanie na raka. Zdiagnozowanie infekcji wysokoonkogennymi typami HPV daje jasną informację, że pacjentka należy do grupy ryzyka i powinna bardziej o siebie dbać, tzn. częściej odwiedzać ginekologa i bardzo uważnie przestrzegać terminów badań cytologicznych. Kto może być nosiecielem HPV? Każda aktywna seksualnie osoba (kobieta i mężczyzna). Wirus HPV przenosi się drogą płciową. Ważne są zarówno Twoje kontakty seksualne, jak i historia seksualna Twojego partnera. Ocenia się, że blisko 50% wszystkich ludzi, na jakimś etapie życia, zainfekowało się wirusem HPV. Jak się chronić przed HPV? Kobiety podejrzewające, że mogły mieć kontakt z wirusem powinny: Po pierwsze, dzięki testom laboratoryjnym identyfikującym DNA HPV w materiale z wymazu można potwierdzić (lub wykluczyć) fakt zakażenia HPV z rozróżnieniem typu wirusa (nisko/wysoko onkogenny) [Identyfikacja HPV DNA met. PCR]. Testy molekularne identyfikujące DNA wirusa brodawczaka  skutecznie wspierają badania cytologiczne w programie przesiewowych badań w kierunku zmian przednowotworowych szyjki macicy. W porównaniu do samej cytologii charakteryzują się wyższą o średnio 27% czułością diagnostyczną, Po drugie, zgłosić się do ginekologa i pozostawać pod jego stałą opieką,Po trzecie, regularnie i częściej wykonywać badania cytologiczne. Koszt badania HPV DNA to ok. 155 zł (ceny badań w sieci DIAGNOSTYKA mogą nieznacznie różnić się w zależności od Oddziału). Badanie można wykonać z tego samego pobrania, co cytologia cienkowarstwowa LBC. Czy infekcja HPV = rak szyjki macicy? NIE! Zakażenie wirusem HPV nie jest równoznaczne z zachorowaniem na raka szyjki macicy. W 80% przypadków, infekcja HPV ustępuje samoistnie, zwalczona przez siły obronne organizmu. Jednak w pozostałych 20% dochodzi do przetrwałej infekcji. Jak zatem wykryć przetrwałą infekcję HPV? Odpowiedzią jest badanie HPV mRNA metodą PCR. W przewlekłej infekcji wysokoonkogennym typem HPV dochodzi do nasilenia ekspresji wirusowych onkogenów E6 i E7. Prowadzi to do rozwoju zmian nowotworowych komórek szyjki macicy i w konsekwencji rozwoju raka. Dodatni wynik mRNA HPV oznacza, że w badanej próbce wykryto transkrypty E6 i E7, co świadczy o tym, że zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa trwa od dłuższego czasu i proces karcynogenezy już się rozpoczął. Ujemny wynik badania (brak transkryptów E6/E7) oznacza brak zakażenia lub odzwierciedla stadium zakażenia HPV,  które organizm może wyeliminować. Badaniu powinny się poddawać  kobiety w każdym wieku. Badanie zalecane jest szczególnie u kobiet:    Z nieprawidłowymi wynikami badań cytologicznych (zmiany typu: ASC-US, LSIL, GCC);   W wieku menopauzalnym i starszych. Badania nie wykonuje się u kobiet, u których stwierdzono stan przedrakowy lub raka. Cena testu to ok. 330 zł. UWAGA! Istnieje możliwość wykonania badania nieodpłatnie, z refundacją NFZ. W tym celu należy udać się dla lekarza-ginekologa dysponującego odpowiednim kontraktem i możliwością wysyłania próbek do laboratoriów DIAGNOSTYKA. Przygotowanie do badania HPV mRNA met. PCR: przez okres 24 godzin przed pobraniem należy zrezygnować ze współżycia płciowego oraz ograniczyć zabiegi higieniczno – pielęgnacyjne okolicy narządów płciowych;u pacjentek wymazu nie należy pobierać w okresie krwawienia miesiączkowego;przez okres 48 godzin przed pobraniem wymazu nie należy stosować żadnych leków dopochwowych lub maści zewnętrznych (zwłaszcza leków przeciwgrzybiczych)zachować 7 dni przerwy po leczeniu środkami przeciwdrobnoustrojowymizachować 1 dzień przerwy po badaniu ginekologicznym czy USG ginekologicznymstosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych oraz okres owulacji utrudniają pobieranie materiału z kanału szyjki macicy ze względu na nadmierną ilość śluzu Rak szyjki macicy – leczenie Rozpoznanie raka szyjki macicy w najwcześniejszym stadium umożliwia zastosowanie skutecznego i najmniej okaleczającego leczenia. W zależności od stopnia zaawansowania nowotworu, wieku pacjentki i jeszcze kilku czynników, stosuje się jedynie leczenie chirurgiczne lub skojarzenie leczenia operacyjnego wraz z chemio- lub radioterapią.
  • 52 z 57