Chłoniak żołądka – objawy, leczenie

Ból brzucha, uczucie pełności po posiłku, nawracające nudności czy niezamierzona utrata masy ciała to dolegliwości, które najczęściej kojarzą się z chorobami układu pokarmowego. W niektórych przypadkach mogą jednak świadczyć o znacznie poważniejszym problemie zdrowotnym, takim jak chłoniak żołądka. To rzadki nowotwór rozwijający się z komórek układu chłonnego obecnych w ścianie żołądka, którego objawy często przez długi czas pozostają niespecyficzne. Wczesne rozpoznanie ma duże znaczenie dla skuteczności leczenia, dlatego warto wiedzieć, jakie symptomy powinny skłonić do konsultacji lekarskiej. Czym jest chłoniak żołądka, jakie daje objawy i jakie metody terapii są obecnie stosowane?

Co to jest chłoniak żołądka?

Chłoniaki żołądka to nowotwory wywodzące się z układu chłonnego, które mogą rozwijać się pierwotnie w obrębie żołądka lub wtórnie jako wynik rozsiewu innego ogniska choroby. W większości przypadków są to chłoniaki z komórek B, rzadziej z komórek T. Różnią się one stopniem złośliwości, przebiegiem klinicznym oraz rokowaniem.

Główne typy chłoniaków żołądka:

• chłoniaki z limfocytów B (ok. 85% przypadków) – najczęstsza grupa, obejmująca zarówno postacie łagodne, jak i agresywne, 
• chłoniaki z limfocytów T (ok. 15% przypadków) – znacznie rzadsze i zwykle bardziej agresywne, 
• DLBCL (rozlany chłoniak z dużych komórek B) – postać o wysokiej złośliwości i szybkim przebiegu, 
• MALT (chłoniak strefy brzeżnej) – najczęstszy typ chłoniaka żołądka, zwykle o powolnym przebiegu i dobrym rokowaniu. 

Klasyfikacja zaawansowania (zmodyfikowana Ann Arbor)

W ocenie stopnia zaawansowania choroby wykorzystuje się klasyfikację Ann Arbor, która określa zakres nacieku i zajęcie węzłów chłonnych:

• IE – zmiana ograniczona wyłącznie do żołądka, bez zajęcia węzłów chłonnych
  • IE-1 – zajęcie błony śluzowej i podśluzowej 
  • IE-2 – naciek przekraczający warstwę podśluzową 
• IIE – zajęcie żołądka oraz regionalnych węzłów chłonnych
  • IIE-1 – węzły chłonne regionalne 
  • IIE-2 – węzły chłonne pozaregionalne 
• IIIE – zajęcie węzłów chłonnych po obu stronach przepony 
• IVE – rozsiany naciek poza przewód pokarmowy (choroba uogólniona)

Chłoniak żołądka – objawy

Chłoniak żołądka przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego u wielu pacjentów rozpoznanie stawiane jest dopiero w bardziej zaawansowanym stadium choroby. Początkowe dolegliwości są zwykle mało charakterystyczne i często przypominają inne schorzenia przewodu pokarmowego, takie jak niestrawność, zapalenie błony śluzowej żołądka czy choroba wrzodowa.

Do najczęściej występujących objawów chłoniaka żołądka należą:

• ból, dyskomfort lub uczucie pieczenia w nadbrzuszu, 
• uczucie pełności i zalegania pokarmu po posiłku, 
• szybkie osiąganie sytości nawet po spożyciu niewielkiej ilości jedzenia, 
• częste odbijanie i niestrawność, 
• utrata apetytu, 
• niezamierzony spadek masy ciała. 

W miarę postępu choroby mogą pojawić się również:

• nudności, 
• wymioty, 
• przewlekłe osłabienie, 
• pogorszenie tolerancji wysiłku, 
• objawy niedokrwistości, takie jak bladość skóry, zawroty głowy czy przewlekłe zmęczenie. 

U części chorych nowotwór może powodować krwawienie do przewodu pokarmowego. Niewielkie, przewlekłe utraty krwi często pozostają niezauważone, jednak z czasem prowadzą do rozwoju anemii. W badaniach diagnostycznych można wówczas stwierdzić obecność krwi utajonej w stolcu.

Znacznie rzadziej dochodzi do masywnego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, objawiającego się krwistymi wymiotami lub smolistymi stolcami. W zaawansowanych przypadkach, gdy guz osiąga duże rozmiary, może zwężać światło żołądka i utrudniać pasaż pokarmu, prowadząc do częściowej lub całkowitej niedrożności przewodu pokarmowego. Taki stan wymaga pilnej diagnostyki i wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Chłoniak żołądka – przyczyny  

W chłoniaku żołądka typu MALT istotną rolę w rozwoju choroby odgrywa przede wszystkim przewlekłe zakażenie Helicobacter pylori, które wykrywa się u większości pacjentów (około 90%). Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne oraz długotrwały stan zapalny błony śluzowej żołądka.

Infekcja H. pylori prowadzi do stopniowego uszkodzenia śluzówki i rozwoju procesu zapalnego, który początkowo ma charakter ostry, a z czasem może przejść w przewlekłe zapalenie. Utrzymujący się stan zapalny powoduje stałą aktywację układu odpornościowego i napływ komórek immunologicznych do błony śluzowej żołądka.

W efekcie dochodzi do:

• intensywnej proliferacji limfocytów B i T, 
• przewlekłej stymulacji tkanki chłonnej, 
• powstawania nieprawidłowego klonu limfocytów B, 

co ostatecznie może prowadzić do rozwoju chłoniaka typu MALT.

W przypadku chłoniaków z limfocytów T jednym z czynników ryzyka jest natomiast celiakia, czyli przewlekła choroba autoimmunologiczna jelita cienkiego, sprzyjająca długotrwałej aktywacji układu odpornościowego i rozwojowi zmian nowotworowych w obrębie układu chłonnego.

Chłoniak żołądka – leczenie

Podstawowym badaniem wykonywanym w przypadku podejrzenia chłoniaka żołądka jest gastroskopia, czyli endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pozwala ona bezpośrednio obejrzeć błonę śluzową żołądka i ocenić ewentualne nieprawidłowości. W trakcie gastroskopii pobiera się wycinki tkanek do badania histopatologicznego, które jest kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania i określenia typu chłoniaka.

W celu dokładniejszej oceny stopnia zaawansowania choroby oraz głębokości naciekania ściany żołądka wykorzystuje się:

• endosonografię (EUS) – badanie ultrasonograficzne wykonywane od wewnątrz przewodu pokarmowego podczas endoskopii, 
• tomografię komputerową (TK) klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy – ocena ewentualnego rozsiewu choroby. 

Uzupełniająco wykonuje się również:

• biopsję szpiku kostnego – w celu oceny zajęcia układu krwiotwórczego, 
• badania laboratoryjne krwi, które wspierają diagnostykę i ocenę stanu ogólnego pacjenta:
  • morfologia krwi (może wykazać niedokrwistość lub zaburzenia leukocytów), 
  • OB i CRP (wskaźniki stanu zapalnego), 
  • aktywność LDH (dehydrogenazy mleczanowej) – jej podwyższenie częściej obserwuje się w bardziej agresywnych typach chłoniaków niż MALT, 
  • badania funkcji wątroby (ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina), 
  • oznaczenie poziomu albuminy (ocena stanu odżywienia i zaawansowania choroby). 

Tak szeroka diagnostyka pozwala nie tylko potwierdzić obecność chłoniaka, ale także ocenić jego zaawansowanie i zaplanować optymalne leczenie.

Wybór metody leczenia chłoniaka żołądka zależy przede wszystkim od jego typu histologicznego oraz stopnia zaawansowania choroby, dlatego terapia zawsze jest dobierana indywidualnie.

W przypadku wczesnych postaci chłoniaka MZL-MALT, często powiązanych z przewlekłym zakażeniem Helicobacter pylori, leczenie rozpoczyna się od eradykacji bakterii. Polega ona na zastosowaniu terapii skojarzonej kilku leków, w tym inhibitora pompy protonowej oraz antybiotyków (metronidazol i tetracyklina) z dodatkiem preparatu bizmutu. U znacznej części pacjentów takie postępowanie prowadzi do ustąpienia zmian nowotworowych i uzyskania remisji, choć możliwe są nawroty choroby, dlatego konieczna jest dalsza kontrola.

W przypadkach bardziej zaawansowanych lub gdy brak jest odpowiedzi na leczenie przyczynowe, stosuje się metody systemowe, takie jak chemioterapia, radioterapia, a w wybranych sytuacjach również leczenie chirurgiczne. Podobne postępowanie dotyczy chłoniaka rozlanego z dużych komórek B (DLBCL), w którym eradykacja H. pylori ma jedynie znaczenie wspomagające i rzadko prowadzi do regresji choroby jako jedyna metoda terapii.

Ostatecznie skuteczność leczenia zależy głównie od wczesnego rozpoznania oraz stopnia zaawansowania nowotworu, a celem terapii jest uzyskanie jak najtrwalszej remisji i regularna kontrola pacjenta w kierunku ewentualnych nawrotów.

Chłoniak żołądka – rokowania

Dane kliniczne wskazują, że ponad połowa pacjentów przeżywa co najmniej 5 lat od momentu postawienia diagnozy. W przypadku uzyskania całkowitej remisji rokowanie jest bardzo dobre. Wielu chorych pozostaje wolnych od objawów przez wiele lat, a 10-letnie przeżycie może sięgać nawet 100%. Jeśli leczenie prowadzi jedynie do częściowej remisji, szanse na przeżycie kolejnych 10 lat nadal pozostają wysokie i wynoszą około 80%. 

Chłoniak żołądka typu MALT jest nowotworem o stosunkowo korzystnym rokowaniu w porównaniu z wieloma innymi nowotworami przewodu pokarmowego, w tym klasycznym rakiem żołądka. O powodzeniu leczenia decyduje przede wszystkim stopień zaawansowania choroby w momencie rozpoznania oraz odpowiedź na zastosowaną terapię. Ogólnie szacuje się, że 10-letnie przeżycie w chłoniaku MALT mieści się w przedziale 50–80%, zależnie od stopnia remisji oraz indywidualnych cech pacjenta.

Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie choroby. Im wcześniej chłoniak zostanie wykryty, tym większa szansa na skuteczne leczenie i długotrwałą remisję. W początkowych stadiach możliwe jest nawet całkowite ustąpienie zmian nowotworowych. Wraz z postępem choroby i zajęciem okolicznych lub odległych struktur rokowanie stopniowo się pogarsza.

Należy jednak pamiętać, że nawet po uzyskaniu remisji konieczne są regularne kontrole onkologiczne i gastroenterologiczne. U części pacjentów może dojść do nawrotu choroby, najczęściej w związku z zajęciem odległych węzłów chłonnych lub innych lokalizacji poza żołądkiem. Szczególnie niekorzystne rokowanie dotyczy osób, u których leczenie pierwszej linii nie przynosi oczekiwanych efektów, w takich przypadkach ryzyko progresji choroby i powikłań jest znacznie większe.

Mimo że diagnoza nowotworu zawsze budzi niepokój, współczesne metody diagnostyczne i terapeutyczne sprawiają, że chłoniaki żołądka należy do nowotworów, które przy odpowiednio szybkim rozpoznaniu i właściwym leczeniu często pozwalają na wieloletnie przeżycie oraz zachowanie dobrej jakości życia.

Mgr Agnieszka Nowak