Choroby, które nie dają objawów przez długi czas. 6 schorzeń, które łatwo przeoczyć

Brak dolegliwości nie zawsze oznacza brak choroby. Niektóre schorzenia mogą rozwijać się przez wiele lat bez wyraźnych objawów i zostają wykryte dopiero podczas badań profilaktycznych lub po wystąpieniu powikłań. Które choroby mogą przez lata rozwijać się skrycie i jakie badania pomagają wykryć je wcześniej? 

Choroby długo rozwijające się bez objawów

Istnieje wiele chorób, które często rozwijają się bezobjawowo. Choć dotyczą różnych narządów i układów, łączy je jedna cecha – przez długi czas mogą nie powodować żadnych charakterystycznych objawów lub dawać jedynie niespecyficzne dolegliwości łatwe do zbagatelizowania.

Najważniejsze choroby, które mogą przez długi czas rozwijać się bezobjawowo to:

• cukrzyca typu 2,
• miażdżyca,
• przewlekła choroba nerek,
• stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD),
• rak jelita grubego,
• osteoporoza.

Część z tych schorzeń jest związana z zaburzeniami metabolicznymi i chorobami układu krążenia, inne dotyczą nerek, wątroby, kości lub mają charakter nowotworowy. Wspólnym problemem pozostaje jednak późne rozpoznanie, które może zwiększać ryzyko powikłań i utrudniać leczenie.

Pakiet badań wspierający kontrolę zdrowia

Cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią cukrzycy. Według szacunków w Polsce choruje na nią około 3 mln osób, a część przypadków latami pozostaje nierozpoznana.

Cukrzyca typu 2 to choroba metaboliczna, w której organizm nieprawidłowo wykorzystuje insulinę, co prowadzi do przewlekłego podwyższenia stężenia glukozy we krwi.

Cukrzyca typu 2 – przyczyny

Cukrzyca typu 2 rozwija się wskutek insulinooporności i stopniowego zmniejszania wydzielania insuliny przez trzustkę. Ryzyko zachorowania na cukrzycę zwiększają przede wszystkim nadwaga i otyłość, mała aktywność fizyczna, nieprawidłowa dieta, starszy wiek oraz predyspozycje genetyczne.

Jakie mogą być konsekwencje cukrzycy typu 2?

Nieleczona cukrzyca prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych, oczu, nerek i nerwów oraz zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. W zaawansowanym stadium może prowadzić m.in. do zespołu stopy cukrzycowej, utraty wzroku lub niewydolności nerek.

📌 Sprawdź: e-Pakiet badania na cukrzycę.

Miażdżyca

Miażdżyca jest jedną z najczęstszych chorób układu sercowo-naczyniowego i główną przyczyną zawałów serca oraz udarów mózgu, które odpowiadają za około 37% wszystkich zgonów w Polsce. 

Miażdżyca polega na odkładaniu się w ścianach tętnic blaszek miażdżycowych, które stopniowo zwężają światło naczyń. Blaszki miażdżycowe rozwijają się powoli, często przez wiele lat. Objawy pojawiają się zwykle dopiero wtedy, gdy zwężenie tętnicy staje się znaczne lub dochodzi do utworzenia zakrzepu.

Miażdżyca – przyczyny

Do najważniejszych czynników ryzyka miażdżycy należą podwyższone stężenie cholesterolu LDL, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, palenie tytoniu, nadwaga, otyłość, mała aktywność fizyczna oraz nieprawidłowa dieta.

Jakie mogą być konsekwencje miażdżycy?

W zależności od lokalizacji zmian miażdżyca może prowadzić do zawału serca, udaru mózgu, ostrego niedokrwienia kończyn dolnych lub innych narządów. U części chorych dopiero te nagłe zdarzenia są pierwszym objawem choroby.

📌 Poznaj e-Pakiet badań na miażdżycę rozszerzony.

Przewlekła choroba nerek

Przewlekła choroba nerek (PChN) dotyczy około 10-15% dorosłych. Schorzenie przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, dlatego często jest rozpoznawane dopiero w zaawansowanym stadium.

Nerki mają dużą rezerwę czynnościową, dlatego utrata części ich funkcji przez długi czas pozostaje niezauważona. Objawy zwykle pojawiają się dopiero wtedy, gdy czynność nerek jest już istotnie upośledzona.

Przewlekła choroba nerek – przyczyny

Najczęstszymi przyczynami przewlekłej choroby nerek są cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. Do uszkodzenia nerek mogą prowadzić również choroby kłębuszków nerkowych, choroby dziedziczne, nawracające zakażenia układu moczowego oraz niektóre choroby układu krążenia.

Jakie mogą być konsekwencje przewlekłej choroby nerek?

Nieleczona przewlekła choroba nerek zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, niedokrwistości i zaburzeń mineralno-kostnych. W zaawansowanym stadium może prowadzić do niewydolności nerek wymagającej dializoterapii lub przeszczepu.

📌Sprawdź: e-Pakiet nerkowy.

Stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD)

MASLD (ang. metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease) – stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi – jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób wątroby. 

Schorzenie polega na nadmiernym gromadzeniu tłuszczu w komórkach wątroby u osób z zaburzeniami metabolicznymi. Szacuje się, że stłuszczenie wątroby występuje u około 25-30% dorosłych, a jego częstość stale rośnie wraz ze wzrostem liczby osób z zaburzeniami metabolizmu.

Wątroba przez długi czas zachowuje zdolność prawidłowego funkcjonowania mimo gromadzenia się tłuszczu w jej komórkach. Z tego powodu MASLD często jest wykrywana przypadkowo podczas badania USG jamy brzusznej lub badań laboratoryjnych wykonywanych z innych powodów.

MASLD – przyczyny

Najważniejszymi czynnikami ryzyka MASLD są nadwaga i otyłość (szczególnie otyłość brzuszna), cukrzyca typu 2, insulinooporność, dyslipidemia oraz nadciśnienie tętnicze. Ryzyko zwiększają również mała aktywność fizyczna i nieprawidłowa dieta.

Jakie mogą być konsekwencje MASLD?

U części chorych stłuszczenie wątroby może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego i postępującego włóknienia narządu. W zaawansowanych przypadkac h może rozwinąć się marskość wątroby, niewydolność wątroby lub rak wątrobowokomórkowy. Osoby z MASLD są również bardziej narażone na choroby sercowo-naczyniowe, które stanowią jedną z najczęstszych przyczyn powikłań i zgonów w tej grupie pacjentów.

📌 Wsparcie w ocenie wątroby: e-Pakiet wątrobowy.

Rak jelita grubego

Rak jelita grubego jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych w Polsce – zajmuje 3. miejsce pod względem zachorowań, a każdego roku rozpoznaje się około 20 tys. nowych przypadków. Choroba rozwija się zwykle przez wiele lat, często na podłożu zmian przednowotworowych, takich jak polipy gruczolakowe.

Rak jelita grubego zwykle rośnie powoli. We wczesnych stadiach guz może nie powodować żadnych dolegliwości, a niewielkie krwawienie z przewodu pokarmowego często pozostaje niezauważone. Wiele przypadków wykrywa się dopiero podczas badań przesiewowych lub diagnostyki wykonywanej z innego powodu.

Rak jelita grubego – przyczyny

Na rozwój raka jelita grubego wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Ryzyko zachorowania zwiększają m.in. dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso, mała aktywność fizyczna, nadwaga i otyłość, palenie tytoniu oraz nadmierne spożycie alkoholu. Znaczenie mają również predyspozycje rodzinne oraz niektóre choroby przewlekłe jelit.

Jakie mogą być konsekwencje raka jelita grubego?

Nieleczony rak jelita grubego może prowadzić do niedrożności jelita, a także tworzenia przerzutów nowotworu do innych narządów, przede wszystkim wątroby i płuc. 

Osteoporoza

Osteoporoza jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych osób starszych. W Polsce choruje na nią około 2,1 mln osób, a w całej Unii Europejskiej ponad 22 mln kobiet i 5,5 mln mężczyzn. Choroba występuje przede wszystkim u kobiet po menopauzie, ale może rozwijać się również u mężczyzn oraz osób młodszych z dodatkowymi czynnikami ryzyka.

Istotą osteoporozy jest stopniowa utrata masy kostnej oraz pogorszenie jakości tkanki kostnej. Kość stopniowo traci swoją wytrzymałość, ale proces ten pozostaje niewyczuwalny dla chorego. W wielu przypadkach pierwszym objawem choroby jest dopiero złamanie niskoenergetyczne, czyli złamanie powstałe wskutek niewielkiego urazu, który u osoby ze zdrowymi kośćmi nie doprowadziłby do uszkodzenia.

Osteoporoza – przyczyny

Najczęstszą przyczyną osteoporozy jest spadek stężenia hormonów płciowych po menopauzie u kobiet. Rozwojowi choroby sprzyjają również m.in. niedobór wapnia i witaminy D, mała aktywność fizyczna, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz długotrwałe stosowanie niektórych leków, zwłaszcza glikokortykosteroidów. Osteoporoza może także towarzyszyć wielu chorobom przewlekłym, m.in. schorzeniom przewodu pokarmowego, nerek, chorobom endokrynologicznym czy reumatycznym. 

Jakie mogą być konsekwencje osteoporozy?

Najpoważniejszym następstwem osteoporozy są złamania kości. Najczęściej dotyczą one kręgów w kręgosłupie, szyjki kości udowej oraz kości promieniowej w nadgarstku.

Powtarzające się złamania kręgów mogą prowadzić do obniżenia wzrostu, przewlekłego bólu pleców, pogłębienia kifozy piersiowej oraz ograniczenia sprawności. Szczególnie niebezpieczne są złamania bliższego końca kości udowej, które często wymagają leczenia operacyjnego i rehabilitacji, a u osób starszych mogą prowadzić do utraty samodzielności.

📌 Sprawdź: e-Pakiet osteoporoza – rozszerzony.

Jakie badania profilaktyczne pomagają wykryć choroby bezobjawowe?

Zakres badań profilaktycznych powinien być dostosowany do wieku, stanu zdrowia i indywidualnych czynników ryzyka. O badania warto zapytać swojego lekarza POZ i skorzystać z dostępnych programów profilaktycznych, takich jak np. Moje Zdrowie. 

Poniżej zestawienie najważniejszych badań profilaktycznych, jakie warto regularnie wykonywać:

Mgr Marta Filipowska