Olej z wiesiołka – właściwości, które warto znać

Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis L.) to roślina powszechnie występująca w Polsce, rosnąca zarówno dziko, jak i chętnie uprawiana w ogrodach. Jej charakterystyczną cechą są intensywnie żółte kwiaty otwierające się dopiero o zmierzchu. Jednak oprócz atrakcyjnego wyglądu wiesiołek jest też bogatym źródłem substancji biologicznie czynnych o udokumentowanym działaniu prozdrowotnym. Olej tłoczony z jego nasion to popularny składnik suplementów diety wpływających m.in. na skórę, układ hormonalny czy gospodarkę lipidową organizmu. Jakie są właściwości oleju z wiesiołka, na co pomaga i kiedy warto go stosować?

Skład i właściwości oleju z wiesiołka

Właściwości oleju z wiesiołka wynikają z jego unikalnego składu. Zawiera kombinację wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, niezbędnych do prawidłowej pracy naszego organizmu. Organizm człowieka nie jest w stanie syntetyzować ich samodzielnie, dlatego muszą być dostarczane wraz z dietą. W skład oleju z wiesiołka wchodzą przede wszystkim kwasy z rodziny omega-6:

• kwas linolowy (LA) – buduje go w aż 60-80%. Jest ważnym składnikiem strukturalnym błon komórkowych i prekursorem wielu hormonów. Współtworzy również barierę ochronną skóry, zwiększając jej elastyczność i ograniczając utratę wody,
• kwas gamma-linolenowy (GLA) – choć jego zawartość nie przekracza 15%, wywiera duży wpływ na właściwości surowca. W organizmie jest przekształcany m.in. do prostaglandyny PGE1 o działaniu przeciwzapalnym, uczestniczy też w mechanizmach krzepnięcia krwi i rozszerzania naczyń krwionośnych.

Wysoka zawartość kwasów omega-6, zwłaszcza rzadko występującego w dużych ilościach kwasu GLA, stanowi podstawę prozdrowotnych właściwości oleju z wiesiołka. Warto wspomnieć, że kwas linolowy występuje w wielu olejach roślinnych (np. słonecznikowym, z pestek winogron) i ulega w organizmie przekształceniom do gamma-linolenowego. Przemiany te zależą od enzymu delta-6-desaturazy (D6D), którego aktywność drastycznie spada z wiekiem, pod wpływem stresu, palenia tytoniu, alkoholu czy niewłaściwej diety. Dlatego bezpośrednie źródło kwasu GLA jest tak cenne – pozwala dostarczyć go w gotowej do wykorzystania przez organizm postaci.

Olej z wiesiołka zawiera również inne składniki biologicznie aktywne. Należą do nich m.in.:

• fitosterole (głównie beta-sitosterol) – to roślinne odpowiedniki cholesterolu, które zmniejszają jego wchłanianie w jelitach, pomagając obniżyć poziom „złej” frakcji (LDL) we krwi,
• witamina E – ten silny antyoksydant nie tylko chroni sam olej przed jełczeniem, ale też wspiera regenerację skóry i neutralizuje wolne rodniki w organizmie,
• polifenole i kwasy fenolowe – hamują aktywność enzymów prozapalnych (LOX i COX),
• witaminy i minerały – wapń, magnez, potas, witaminy z grupy B.

Na co pomaga olej z wiesiołka? Najważniejsze zastosowania

Kwasy tłuszczowe obecne w oleju z wiesiołka pełnią w organizmie fundamentalne funkcje, uczestnicząc w pracy komórek, gospodarce hormonalnej czy procesach zapalnych. Istotne znaczenie ma także jego wpływ na skórę, kwas linolowy uczestniczy w syntezie ceramidów w naskórku, które odpowiadają za utrzymanie prawidłowego nawilżenia oraz zapobieganie suchości i łuszczeniu. Te właściwości sprawiają, że wiesiołek jest pomocny nie tylko w codziennej pielęgnacji, ale też podczas terapii przeciwtrądzikowych opartych na izotretynoinie – wykazuje ona dużą skuteczność w leczeniu trądziku, jednak jej częstym skutkiem ubocznym jest silne wysuszenie skóry i śluzówek. Olej z wiesiołka może złagodzić te objawy i zahamować nadmierne rogowacenie naskórka.

Jednak to nie koniec interesujących właściwości. Fitosterole i nienasycone kwasy tłuszczowe przyczyniają się do regulacji gospodarki lipidowej w organizmie. Badania wykazały, że GLA obniża poziom trójglicerydów i podnosi poziom „dobrego” cholesterolu HDL. Istotne jest również jego działanie przeciwzapalne, które wykorzystuje się np. do łagodzenia objawów reumatoidalnego zapalenia stawów.

Co ciekawe, nauka przygląda się wiesiołkowi także w kontekście onkologii. Wykazano, że kwas GLA może wykazywać cytotoksyczność wobec niektórych komórek nowotworowych, np. glejaka, oraz hamować ekspresję wybranych onkogenów (to geny ulegające mutacjom, które odpowiadają za produkcję białek stymulujących niekontrolowane podziały komórek w procesie nowotworzenia). W związku z tym potencjalnie może wspierać leczenie onkologiczne oraz ograniczać proces tworzenia przerzutów. 

Równowaga hormonalna jest ważna – zbadaj swoje hormony

Olej z wiesiołka a zaburzenia hormonalne

Olej z wiesiołka przede wszystkim kojarzony jest ze wsparciem zdrowia kobiet na różnych etapach życia – w okresie rozrodczym, w czasie menopauzy oraz w ciąży. Olej z wiesiołka może przyczynić się do złagodzenia bólu piersi (mastalgii) towarzyszącego m.in. zespołowi napięcia przedmiesiączkowego. Niedobór kwasu GLA sprawia, że tkanka piersi staje się nadwrażliwa na hormony (np. prolaktynę), co jest odczuwane jako nieprzyjemne napięcie i dyskomfort. Kiedyś popularne było także stosowanie oleju z wiesiołka jako terapia wspomagająca na torbiele, jednak badania nie potwierdziły skuteczności takiego podejścia.

Ponadto regularna suplementacja może zmniejszyć inne objawy PMS, takie jak drażliwość czy obrzęki spowodowane zatrzymywaniem wody w organizmie, jednak dowody naukowe są tu słabsze niż w przypadku mastalgii. Z kolei u kobiet w okresie przekwitania olej z wiesiołka wpływa na poziom hormonów płciowych – FSH i estradiolu – przez co przyczynia się do rzadszych i mniej dotkliwych uderzeń gorąca, a także stabilizacji nastroju.

Olej z wiesiołka na płodność i w czasie ciąży

Wiesiołek odgrywa istotną rolę w medycynie okołoporodowej, a położne zalecają go jako środek wspomagający dojrzewanie szyjki macicy. Zawarte w nim prekursory prostaglandyn zmieniają konsystencję szyjki, co może poprawić wynik w tzw. skali Bishopa (oceniającej gotowość do porodu) i ułatwić akcję porodową. Z kolei w okresie rozrodczym olej z wiesiołka poprawia ukrwienie narządów płciowych, co stymuluje nawilżenie błon śluzowych i może pozytywnie wpływać na funkcje seksualne, w tym intensywność odczuć.

Olej z wiesiołka – jak stosować?

Najpopularniejszą formą, w jakiej występuje olej z wiesiołka, są kapsułki doustne. Warto zwrócić uwagę na ich skład i zawartość substancji aktywnych, ponieważ mogą różnić się w zależności od producenta. Niestety, dotychczas nie zostały ustalone precyzyjne dawki, jakie powinny być przyjmowane w poszczególnych wskazaniach.

Należy podkreślić, że olej z wiesiołka pełni funkcję wspomagającą i w określonych jednostkach chorobowych powinien być stosowany jako uzupełnienie, a nie zamiennik terapii podstawowej.  Efekty jego suplementacji, zwłaszcza w przypadku bólu piersi czy objawów menopauzy, mogą pojawić się dopiero po kilku miesiącach regularnego stosowania.

Ponadto olej z wiesiołka świetnie sprawdza się aplikowany bezpośrednio na skórę. Jest obecny np. w kremach i pomadkach pielęgnacyjnych, gdzie służy do zatrzymania wody w skórze, poprawiając jej elastyczność i nawilżenie. Takie kosmetyki dobrze sprawdzają się także u osób z cerą naczynkową czy trądzikiem różowatym, ze względu na właściwości przeciwzapalne oleju z wiesiołka. Surowiec ten jest wykorzystywany również w łagodzeniu uporczywego świądu i pieczenia towarzyszących atopowemu zapaleniu skóry czy egzemie.

Olej z wiesiołka w ciąży – podanie dopochwowe

Położne zalecają czasem stosowanie oleju z wiesiołka przed porodem w celu zmiękczenia szyjki macicy. Takie działanie może ułatwić przebieg akcji porodowej, zmniejszyć ryzyko komplikacji oraz odczuwany przez kobietę ból. Choć nie ma w tym zakresie oficjalnych wytycznych, kapsułki z olejem z wiesiołka stosuje się wtedy dopochwowo, co umożliwia jego działanie bezpośrednio w miejscu docelowym. Dodatkowo olej z wiesiołka w formie płynnej można wykorzystać do masażu krocza. Pamiętajmy jednak, że każdy nowy preparat wprowadzany w ciąży powinien być wcześniej skonsultowany z lekarzem.

Kto nie powinien stosować oleju z wiesiołka? Przeciwwskazania i skutki uboczne

Mimo naturalnego pochodzenia, olej z wiesiołka zawiera substancje aktywne, które mogą wywołać określone działania niepożądane lub wchodzić w interakcje z lekami. Skutki uboczne są zwykle łagodne i obejmują:

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe – nudności, biegunkę, bóle brzucha, wzdęcia,
• bóle głowy,
• przejściową zmianę odczuwania smaku.

Do przeciwwskazań oleju z wiesiołka należą przede wszystkim zaburzenia krzepnięcia krwi, ponieważ może on nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (zwłaszcza starszej generacji, czyli warfaryny i acenokumarolu). Co istotne, dotyczy to także często stosowanego leku przeciwpłytkowego – kwasu acetylosalicylowego. Oprócz tego olej z wiesiołka może obniżać próg drgawkowy, więc powinni unikać go pacjenci przyjmujący niektóre leki przeciwpadaczkowe.

Olej z wiesiołka jest przykładem surowca roślinnego, którego popularność nie wzięła się wyłącznie z tradycji. Niektóre jego właściwości biologiczne zostały potwierdzone w badaniach, dlatego bywa pomocny w określonych sytuacjach zdrowotnych. Jednocześnie, jak w przypadku każdej suplementacji, efekty mogą pojawić się dopiero po kilku miesiącach regularnego przyjmowania.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz