Testy alergiczne z krwi - ile kosztują, co warto wiedzieć?

Obecnie coraz więcej osób uskarża się na dolegliwości spowodowane różnego rodzaju alergiami. Alergie stają się coraz częstsze w rozwiniętych społecznościach zamieszkujących obszary wysoko zurbanizowane. Szacuje się, że w Polsce około 12 milionów osób ma alergię, z czego ponad 4 miliony zmaga się z astmą. Liczba pacjentów stale rośnie, a badania wskazują, że ponad 40% Polaków zmaga się z alergią lub wykazuje cechy nadwrażliwości. 

Czym tak naprawdę jest alergia i jakie są jej objawy? Jakie są rodzaje alergenów i na czym polega diagnostyka alergii?

Czym jest alergia?

Alergia jest nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na związki lub substancje, które nie stanowią zagrożenia dla organizmu i powinny być zignorowane. U osób obciążonych alergią układ immunologiczny „myli” pyłki traw, drzew i chwastów, jad owadów i inne alergeny z groźnymi dla zdrowia mikroorganizmami, co prowadzi do indukcji odpowiedzi immunologicznej.

Po pierwszym kontakcie z alergenem, organizm mobilizuje komórki układu odpornościowego i rozpoczyna produkcję swoistych przeciwciał przeciwko pozornemu „wrogowi”. Ponowny kontakt z alergenem powoduje gwałtowną reakcję przeciwciał, prowadząc do uwalniania histaminy i innych mediatorów stanu zapalnego odpowiedzialnych za objawy alergii. Alergie są powszechnie występującym w rozwiniętych społeczeństwach problemem zdrowotnym, a szacunki mówią, że problem ten dotyka od 10% do 25% populacji. Ryzyko wystąpienia alergii jest większe u osób, których rodzice bądź rodzeństwo cierpią z powodu alergii.

Objawy alergii

Wśród najczęstszych chorób alergicznych wymienić można alergiczny nieżyt spojówek i nosa, astmę alergiczną, niektóre postacie pokrzywki oraz atopowe zapalenie skóry. Choroby te objawiają się łzawieniem, zaczerwieniem i swędzeniem spojówek, napadowym kichaniem, wyciekiem wodnistej wydzieliny lub uczuciem zatkania nosa, napadami duszności i świszczącego oddechu, wykwitami skórnymi o typie bąbla pokrzywkowego lub wyprysku. Dolegliwościom tym mogą także towarzyszyć objawy ogólnoustrojowe w postaci zaburzeń koncentracji i snu, podwyższonej temperatury ciała, bólu głowy oraz obniżenie nastroju.

Rodzaje alergenów

Ze względu na drogę, jaką alergeny przenikają do organizmu, wyróżnia się następujące ich rodzaje:

1. Substancje wziewne, zarówno te występujące sezonowo, jak pyłki traw, zbóż, chwastów czy drzew oraz związki, z którymi kontakt możliwy jest przez cały rok jak np. sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego,
2. Alergeny pokarmowe (np. białko mleka krowiego, orzeszki ziemne, ryby i owoce morza, soja),
3. Jady owadów błonkoskrzydłych (np. pszczoły miodnej, osy, szerszenia),
4. Leki (np. antybiotyki β- laktamowe), 
5. Alergeny zawodowe (np. lateks),
6. Białka podawane pozajelitowo i inne.

Spośród wymienionych powyżej grup alergenów niezwykle istotny jest problem nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych. U osób uczulonych objawy po ich użądleniu mogą przybierać różnorodne formy – od nasilonej reakcji miejscowej w postaci rozległego obrzęku i bolesności w okolicy ukąszenia, po dramatyczne objawy obrzęku gardła i krtani czy też wstrząsu anafilaktycznego (spadek ciśnienia tętniczego krwi, utrata przytomności). Choć może to wydawać się zaskakujące, reakcje na jad owadów błonkoskrzydłych są jednymi z najczęstszych przyczyn uogólnionej reakcji anafilaktycznej, której ryzyko wystąpienia jest większe u osób, które przebyły podobny epizod w przeszłości lub były wielokrotnie żądleni w krótkich odstępach czasu. Dodatkowymi czynnikami ryzyka są współistniejące choroby układu krążenia lub układu oddechowego oraz starszy wiek. Więcej informacji na temat co robić w przypadku wystąpienia reakcji alergicznych po użądleniu można odnaleźć tutaj.

Diagnostyka alergii

Choroby alergiczne stanowią istotny problem zdrowotny i społeczny. Są szeroko rozpowszechnione, a częstość ich występowania stale rośnie. Dolegliwości związane z alergią obniżają jakość życia, mogą być także zagrożeniem dla zdrowia, a w niektórych przypadkach przyczyną śmierci. Aby uniknąć powikłań, móc zastosować odpowiednie leczenie i uwolnić się od uporczywych objawów niezbędne jest zdiagnozowanie choroby oraz określenie, które alergeny są przyczyną dolegliwości. Grupa Diagnostyka oferuje pakiety badań laboratoryjnych umożliwiające szybką i małoinwazyjną diagnostykę alergii. Informacje dotyczące oferowanych badań można odnaleźć w katalogu badań.

Oprócz stwierdzenia charakterystycznych objawów klinicznych występujących po narażeniu na potencjalny alergen, najczęściej wykonywanymi badaniami są punktowe testy skórne (np. w diagnostyce alergicznego nieżytu nosa) lub testy skórne płatkowe (np. w atopowym zapaleniu skóry czy w kontaktowej pokrzywce). Badania te są jednak mało komfortowe dla pacjentów i wiążą się z koniecznością wykonania wielokrotnych nakłóć, co jest szczególnie trudne w przypadku małych dzieci. Dlatego też coraz większym zainteresowaniem ze strony samych pacjentów cieszą się testy alergologiczne oparte na analizie poziomu swoistych względem konkretnych antygenów przeciwciał klasy IgE obecnych w surowicy krwi.

Oznaczenie alergenoswoistych przeciwciał klasy IgE jest bezbolesną procedurą, związaną jedynie z pobraniem niewielkiej ilości krwi żylnej. Pacjenci poddawani oznaczeniu stężenia swoistych IgE nie muszą odstawiać leków przeciwalergicznych ani innych preparatów mogących wpływać na wyniki testów skórnych, a krew wykorzystywana do badań nie musi być pobrana rano, na czczo. Ponadto, pozostałe czynniki utrudniające interpretację testów skórnych, takie jak współistniejące choroby skóry, dermografizm, mała reaktywność skóry, obserwowana często u ludzi po 50 roku życia, nie maja wpływu na wynik oznaczeń stężenia swoistego IgE.

Stężenie swoistych przeciwciał klasy IgE może być oznaczane osobno przeciwko poszczególnym alergenom, np. przeciwko pyłkowi brzozy lub jadowi osy, albo może być grupowane w panele zawierające zestaw najczęściej uczulających alergenów z danej grupy, np. mieszanka traw wczesnych lub mieszanka chwastów, panel pokarmowyczypanel antybiotyków. Najszerszy zestaw przeciwciał IgE swoistych i komponent molekularnych (około 300 parametrów!) uwzględnia badanie ALEX. Koszt tych małoinwazyjnych i wiarygodnych badań jest przystępny dla większości pacjentów, zależy jednak od liczby oznaczanych alergenów oraz zastosowanej metody.

Jak leczyć choroby związane z alergią?

Leczenie chorób alergicznych jest procesem złożonym i polega na ograniczeniu lub całkowitym zlikwidowaniu narażenia na kontakt z alergenem oraz na stosowaniu leków należących do kilku grup farmakologicznych. Podstawową grupą leków są blokery receptora histaminowego typu pierwszego stosowane doustnie, a także w formie kropli do oczu. Wiele spośród produktów leczniczych zawierających w swym składzie te substancje jest dostępnych w aptekach w sprzedaży odręcznej. W leczeniu alergicznego nieżytu nosa istotna rolę odgrywają glikokortykosteroidy podawane wziewnie donosowo, zaś podstawą leczenia astmy alergicznej są wziewne glikokortykosteridy i długo działające β₂– mimetyki wziewne. Dodatkowo w wybranych przypadkach chorych poddaje się odczulaniu.

Od kiedy znana jest alergia? Alergia w historii medycyny

Uciążliwe dolegliwości alergiczne znane są medycynie co najmniej od początku XX wieku, chociaż pierwszych opisów reakcji alergicznych można doszukiwać się już w starożytności. Układ odpornościowy człowieka od zawsze mógł reagować nadmiernie na obiektywnie nieszkodliwe substancje, które indukowały stan nadreaktywności prowadzący do rozwoju objawów alergicznych. Najwcześniejszy zachowany opis reakcji alergicznej pochodzi ze starożytnego Egiptu i dotyczy faraona Narmera (znanego także pod drugim imieniem Menses), który zjednoczył górny i dolny Egipt i założył miasto Memfis. Król ten zmarł po użądleniu osy, co może wskazywać na ostrą reakcję anafilaktyczną związaną z uczuleniem na jad tych owadów. Charakterystyczne symptomy reakcji alergicznych takie jak: obrzęk, wysypka, zaczerwienienie oczu, katar czy uczucie duszności szczegółowo opisywano w dokumentach historycznych, a objawy astmy odnotowano w starożytnych Chinach, Rzymie, Egipcie i Grecji. Sama nazwa choroby „astma” wywodzi się z greckiego słowa ἄσθμα oznaczającego dyszenie. Fakty te niezbicie dowodzą, że reakcje alergiczne indukowane kontaktem z określonymi substancjami są znane medycynie już od czasów starożytnych, jednak początków w pełni naukowego podejścia do alergii możemy odnaleźć dopiero w początkach XIX wieku. W stuleciu tym, mimo postępu rewolucji przemysłowej, wiedza na temat mechanizmów alergii rozwijała się powoli. W 1819 roku angielski lekarz i badacz John Bostock szczegółowo opisał katar sienny jako chorobę atakującą górne drogi oddechowe. W kolejnych dekadach Charles Harrison Blackley jako pierwszy wskazał pyłki jako czynniki wywołujące tę chorobę, a wyniki swych badań zawarł w książce „Badania eksperymentalne nad przyczynami i naturą kataru siennego”, opublikowanej w 1873 roku. Niemniej jednak pomimo ogromu pracy badawczej, Blackley nie zdołał opracować skutecznych metod leczenia, a większość schorzeń alergicznych pozostała niezidentyfikowana. W 1905 roku austriacki lekarz pediatra Clemens von Pirquet, odkrył, że pacjenci zaszczepieni przeciwko ospie surowicą końską, stosunkowo szybko i silnie reagowali po podaniu drugiej dawki szczepionki, co słusznie powiązał z produkcją przeciwciał przez układ odpornościowy w celu zwalczania antygenów, czyli obcych substancji zawartych w końskiej surowicy. Rok później von Pirquet wprowadził termin alergia dla określenia interakcji zachodzącej pomiędzy przeciwciałami a antygenami. Znaczny postęp wiedzy w tym zakresie dokonał się w połowie XX wieku wraz z odkryciem mastocytów, czyli komórek układu odpornościowego, które odgrywają kluczową rolę w reakcjach alergicznych, stanach zapalnych i odpowiedzi na patogeny.  W 1967 roku zidentyfikowano przeciwciała odpowiedzialne za większość reakcji alergicznych – immunoglobuliny klasy IgE.

Pytania i odpowiedzi

1. Czy ekspozycja na alergeny w kontrolowanych dawkach, np. poprzez immunoterapię może skutecznie „przestawić” układ odpornościowy na tolerancję?

Immunoterapia, czyli odczulanie jest jedyną skuteczną metodą przyczynowego leczenia alergii na jad owadów błonkoskrzydłych. Leczenie polega na podawaniu podskórnie rosnących dawek jadu, co ma na celu „wyuczenie” układu odpornościowego tolerancji na ten alergen, zmniejszając w przyszłości ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej po użądleniu. Immunoterapia może prowadzić do długotrwałej remisji objawów alergii, a nawet do trwałego uodpornienia, należy jednak pamiętać, że leczenie to jest stosunkowo długotrwałe.

2. Czy zanieczyszczenie powietrza w miastach może nasilać objawy alergii sezonowych, a jeśli tak, jakie konkretne składniki smogu mają największy wpływ na zaostrzenie tych objawów?

Zanieczyszczenie powietrza w miastach może nasilać objawy alergii sezonowych, a składniki takie jak: pył zawieszony, dwutlenek azotu i ozon, mogą podrażniać drogi oddechowe i zwiększać wrażliwość na alergeny pyłkowe. Dodatkowo, zanieczyszczenia te mogą modyfikować strukturę pyłków, czyniąc je bardziej alergennymi i zdolnymi do wywołania silniejszej odpowiedzi ze strony układu immunologicznego.

3. Czy istnieje związek między mikrobiotą jelitową a skłonnością do rozwoju alergii i czy probiotyki mogą skutecznie wspierać terapię przeciwalergiczną?

Mikrobiom jelit odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu odporności i może wpływać na skłonność do rozwoju alergii. Zaburzenia w składzie i funkcjonowaniu flory bakteryjnej jelit mogą prowadzić do nadmiernych reakcji immunologicznych, w tym alergii. Bakterie jelitowe wspierają bowiem kształtowanie i regulację odpowiedzi ze strony układu odpornościowego, w tym wytwarzanie przeciwciał i odpowiedzi limfocytów Th1 modulujących odpowiedź komórkową i Th2 wspierających odpowiedź humoralną. Ponadto prawidłowy mikrobiom jelit wspomaga uszczelnienie bariery jelitowej, utrudniając przenikanie alergenów pokarmowych do krwiobiegu.