Dysplazja żołądka - objawy, przyczyny, leczenie

Dysplazja żołądka to określenie, które wielu pacjentów po raz pierwszy widzi w wyniku badania histopatologicznego po gastroskopii. Choć brzmi niepokojąco i nie oznacza jeszcze raka, nie powinna być bagatelizowana. Czym jest dysplazja żołądka, jakie są jej przyczyny i na czym polega leczenie?

Dysplazja żołądka – co to jest?

Dysplazja żołądka to przednowotworowa zmiana błony śluzowej żołądka rozpoznawana na podstawie badania histopatologicznego wycinków pobranych podczas gastroskopii. 

Samo określenie „dysplazja” pochodzi z języka greckiego: dys oznacza „zły” lub „nieprawidłowy”, a plasis – „kształtowanie” lub „formowanie”. Termin ten oznacza nieprawidłowy rozwój lub budowę komórek i tkanek. Dysplazja żołądka w praktyce oznacza, że komórki nabłonka wyściełającego żołądek mają nieprawidłową budowę oraz sposób wzrostu, choć nie są jeszcze komórkami nowotworowymi. 

W badaniu histopatologicznym wyróżnia się dysplazję małego i dużego stopnia. Określenie stopnia dysplazji ma istotne znaczenie dla wyboru dalszego postępowania oraz częstotliwości badań kontrolnych.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badania-na-helicobacter-pylori-jakie-wybrac/

Zmiany prowadzące do rozwoju dysplazji zwykle powstają stopniowo na przestrzeni lat. U wielu osób proces ten rozpoczyna się od przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, najczęściej związanego z zakażeniem Helicobacter pylori. Z czasem może dojść do zaniku gruczołów żołądkowych, rozwoju metaplazji jelitowej, a następnie dysplazji. U części pacjentów sekwencja tych zmian może prowadzić do rozwoju raka żołądka.

Przebieg zmian w śluzówce można przedstawić następująco:

Etap zmian	Co oznacza?
Prawidłowa błona śluzowa	Komórki żołądka mają prawidłową budowę i funkcję.
Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka	Długotrwały stan zapalny uszkadza błonę śluzową, najczęściej na skutek zakażenia H. pylori.
Zanik błony śluzowej żołądka	Dochodzi do stopniowego zaniku prawidłowych gruczołów w śluzówce żołądka.
Metaplazja jelitowa	Komórki błony śluzowej żołądka zostają zastąpione komórkami przypominającymi nabłonek jelita.
Dysplazja	Komórki mają nieprawidłową budowę i sposób wzrostu, ale nie są jeszcze komórkami nowotworowymi.
Rak żołądka	Komórki nowotworowe naciekają głębsze warstwy ściany żołądka i mogą rozprzestrzeniać się do innych narządów.

Dysplazja żołądka – przyczyny

Dysplazja żołądka jest następstwem wieloletnich procesów uszkadzających błonę śluzową żołądka. Do jej rozwoju mogą prowadzić zarówno przewlekłe choroby błony śluzowej żołądka, jak i niektóre czynniki środowiskowe oraz predyspozycje genetyczne. 

Zakażenie Helicobacter pylori – najważniejsza przyczyna dysplazji

Przewlekłe zakażenie bakterią H. pylori jest najważniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój dysplazji żołądka. Wywołuje długotrwały stan zapalny błony śluzowej żołądka, który z upływem lat może prowadzić do zmian przednowotworowych. Szacuje się, że bakterią H. pylori zakażona jest około 40-50% światowej populacji, jednak tylko u części zakażonych rozwijają się zmiany przednowotworowe i rak żołądka. Przewlekłe zakażenie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju takich zmian. 

Przewlekłe zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka

Przewlekłe zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka jest stanem sprzyjającym rozwojowi dysplazji. Może być następstwem wieloletniego zakażenia H. pylori lub mieć podłoże autoimmunologiczne, związane z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego przeciwko własnym komórkom żołądka.

Czynniki zwiększające ryzyko rozwoju dysplazji żołądka

Oprócz chorób błony śluzowej żołądka znaczenie w rozwoju dysplazji mają również:

• palenie tytoniu,
• dieta bogata w sól,
• częste spożywanie żywności wędzonej i konserwowanej,
• rodzinne występowanie raka żołądka.

W rzadkich przypadkach dysplazja może wystąpić u osób z dziedzicznymi zespołami predysponującymi do nowotworów przewodu pokarmowego. Zwiększone ryzyko obserwuje się również po niektórych zabiegach chirurgicznych na żołądku oraz po radioterapii obejmującej tę okolicę.

Dysplazja żołądka – objawy

Dysplazja żołądka we wczesnym stadium najczęściej nie powoduje charakterystycznych objawów i często jest wykrywana przypadkowo podczas gastroskopii wykonywanej z innych wskazań lub badań kontrolnych u osób z grup ryzyka.

Jeżeli występują dolegliwości, zwykle wynikają z choroby podstawowej, takiej jak przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka czy zakażenie H. pylori, a nie z samej dysplazji. Mogą obejmować:

• ból lub dyskomfort w nadbrzuszu,
• uczucie pełności po posiłku,
• wzdęcia,
• nudności,
• zgagę,
• odbijanie.

Objawy te nie są charakterystyczne dla dysplazji i mogą występować również w wielu innych chorobach przewodu pokarmowego.

Jeżeli dolegliwości utrzymują się, nasilają lub towarzyszą im objawy alarmowe, np. niezamierzona utrata masy ciała, krwawienie z przewodu pokarmowego lub trudności w połykaniu, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Dysplazja żołądka – badania

Podstawowym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu dysplazji żołądka jest gastroskopia. Umożliwia ona ocenę błony śluzowej żołądka oraz wykrycie nieprawidłowych zmian. Podczas badania lekarz pobiera wycinki z podejrzanych miejsc do badania histopatologicznego. Coraz częściej stosuje się również nowoczesne techniki obrazowania, które ułatwiają wykrycie nawet niewielkich zmian.

Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie badania histopatologicznego. Pozwala ono:

• potwierdzić rozpoznanie dysplazji,
• określić stopień dysplazji,
• wykluczyć lub potwierdzić obecność zmian nowotworowych.

Ważnym elementem diagnostyki jest również wykrycie zakażenia H. pylori. W zależności od sytuacji klinicznej wykorzystuje się:

• badanie wycinków pobranych podczas gastroskopii,
• test oddechowy,
• oznaczenie antygenu H. pylori w kale.

W uzasadnionych przypadkach lekarz może zlecić również dodatkowe badania w celu wykrycia innych chorób błony śluzowej żołądka, np. o podłożu autoimmunologicznym.

Po potwierdzeniu rozpoznania konieczne mogą być kontrolne gastroskopie, których celem jest ocena skuteczności leczenia oraz monitorowanie pacjentów ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka żołądka. Częstotliwość badań kontrolnych ustala lekarz indywidualnie.

Dysplazja żołądka – leczenie

Sposób leczenia dysplazji żołądka zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania zmian oraz wyniku badania histopatologicznego. Celem postępowania jest usunięcie zmian przednowotworowych, ograniczenie ryzyka rozwoju raka żołądka oraz leczenie chorób, które mogły przyczynić się do ich powstania.

W przypadku wykrycia zakażenia H. pylori zaleca się leczenie eradykacyjne, czyli terapię mającą na celu całkowite usunięcie bakterii z organizmu.

Postępowanie w przypadku samej dysplazji zależy od jej stopnia:

• dysplazja małego stopnia może być poddana systematycznej obserwacji lub leczeniu endoskopowemu, jeśli lekarz stwierdzi widoczną zmianę wymagającą usunięcia;
• dysplazja dużego stopnia zwykle wymaga pilnego leczenia endoskopowego, ponieważ wiąże się z większym ryzykiem rozwoju raka żołądka.

Najczęściej stosowaną metodą leczenia dysplazji jest zabieg endoskopowy wykonywany podczas gastroskopii, który pozwala usunąć zmienioną tkankę bez konieczności przeprowadzania klasycznej operacji.

Po zakończeniu leczenia pacjent pozostaje pod opieką lekarza i wymaga regularnych badań kontrolnych. Ich częstotliwość zależy od stopnia dysplazji, wyniku badania histopatologicznego oraz obecności innych zmian przednowotworowych błony śluzowej żołądka.

Dysplazja żołądka – dieta

Nie istnieje dieta, która mogłaby cofnąć dysplazję żołądka lub zastąpić leczenie zalecone przez lekarza. Ponieważ u wielu pacjentów zmiany rozwijają się na podłożu zakażenia H. pylori, odpowiednio zbilansowana dieta może wspierać zdrowie błony śluzowej żołądka. Wyniki badań wskazują, że niektóre produkty spożywcze mogą również wspomagać leczenie zakażenia H. pylori. Należą do nich między innymi:

• owoce jagodowe: truskawki, maliny, jagody, jeżyny, borówka amerykańska i żurawina;
• warzywa kapustne: kapusta, kalafior, brokuły, brukselka i kalarepa;
• produkty fermentowane zawierające żywe kultury bakterii;
• miód i zielona herbata;
• zioła i przyprawy, takie jak: cynamon, imbir, kardamon, kolendra, rozmaryn, majeranek, oregano, cząber, szałwia, mięta, bazylia, lebiodka, anyż i kminek.

Jednocześnie zaleca się wybierać produkty jak najmniej przetworzone oraz ograniczyć spożycie soli i żywności wędzonej oraz konserwowanej. Ważnym elementem profilaktyki jest również rezygnacja z palenia tytoniu.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/autoimmunologiczne-zapalenie-zoladka/

Pytania i odpowiedzi

Dysplazja żołądka – czy jest uleczalna?

Tak, dysplazję żołądka można leczyć. Sposób postępowania zależy przede wszystkim od stopnia dysplazji oraz obrazu uzyskanego podczas gastroskopii. W niektórych przypadkach wystarczają regularne badania kontrolne, natomiast w innych konieczne jest leczenie endoskopowe polegające na usunięciu zmiany. Ważnym elementem postępowania jest również leczenie zakażenia H. pylori, jeśli zostanie ono wykryte.

Czy dysplazja żołądka zawsze prowadzi do raka, jeśli nie jest leczona?

Nie. Dysplazja jest zmianą przednowotworową, która wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka żołądka, jednak nie u każdego pacjenta do niego dochodzi. Ryzyko zależy m.in. od stopnia dysplazji, obecności innych zmian w błonie śluzowej żołądka oraz czynników ryzyka, takich jak zakażenie H. pylori czy palenie tytoniu. Około 25% przypadków dysplazji dużego stopnia może współistnieć z rakiem już w chwili rozpoznania. Z tego powodu tak ważne są odpowiednie leczenie i regularne kontrole.

Jakie czynniki środowiskowe przyspieszają progresję zmian dysplastycznych?

Do najważniejszych czynników należą przewlekłe zakażenie H. pylori, palenie tytoniu oraz dieta bogata w sól i żywność wędzoną lub konserwowaną. Czynniki te sprzyjają utrzymywaniu się przewlekłego stanu zapalnego i uszkodzeniu błony śluzowej żołądka, co może zwiększać ryzyko dalszego rozwoju zmian przednowotworowych.

Czy można cofnąć wczesną dysplazję dzięki zmianie diety lub leczeniu eradykacyjnemu H. pylori?

Nie ma dowodów, że sama dieta może cofnąć dysplazję żołądka. W przypadku zakażenia H. pylori leczenie eradykacyjne może zmniejszać ryzyko dalszego rozwoju zmian przednowotworowych, jednak nie zastępuje leczenia ani nadzoru zaleconego przez lekarza. Dlatego nawet po skutecznym leczeniu zakażenia konieczne mogą być badania kontrolne, a odpowiednia dieta może działać jedynie wspomagająco.

Mgr Marta Filipowska