Pierwsza wizyta u diabetologa – jak się przygotować?

Diabetologia – co to za dziedzina medycyny? Diabetolog to lekarz z ukończoną specjalizacją w dziedzinie diabetologii. Zakres jego kompetencji obejmuje diagnostykę, leczenie oraz długoterminowe monitorowanie pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, przede wszystkim z cukrzycą (łac. diabetes mellitus). Diabetologia jest dziedziną medycyny obejmującą nie tylko leczenie cukrzycy, lecz także diagnostykę i terapię schorzeń z nią powiązanych lub często współistniejących, takich jak: insulinooporność czy otyłość. W przypadku dzieci opiekę nad pacjentami z cukrzycą sprawuje diabetolog dziecięcy. Diabetologia dziecięca jest odrębną gałęzią, która często jest łączona ze specjalizacją z endokrynologii dziecięcej (leczenie zaburzeń hormonalnych), ponieważ u dzieci i młodzieży zaburzenia te często wymagają kompleksowego podejścia. Z tego względu lekarze opiekujący się dziećmi z cukrzycą zazwyczaj posiadają specjalizację łączoną z zakresu endokrynologii i diabetologii dziecięcej. Zajmuje się wówczas całościowym leczeniem młodego pacjenta.

Celem postępowania diabetologicznego nie jest wyłącznie normalizacja glikemii (potocznie cukru), lecz przede wszystkim zapobieganie oraz leczenie przewlekłych powikłań metabolicznych, które mogą wynikać z hiperglikemii, na przykład uszkodzenia nerek, oczu czy układu nerwowego.

Jakie schorzenia leczy diabetolog?

Diabetolog koncentruje się przede wszystkim na diagnostyce i terapii cukrzycy, która została uznana za chorobę cywilizacyjną XXI wieku. Zgodnie z definicją Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) cukrzycę należy rozpatrywać jako heterogenną grupę chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia (wysoki cukier) prowadzi do stopniowego uszkodzenia narządów i w konsekwencji do ich niewydolności, w szczególności serca, naczyń krwionośnych, nerek, nerwów i oczu. 

Główne choroby, które diagnozuje i leczy diabetolog to:

• cukrzyca typu 1 – najczęściej występująca u dzieci i osób młodych, spowodowana autoimmunologicznym zniszczeniem komórek trzustki produkujących insulinę;
• cukrzyca typu 2 – związana głównie ze stylem życia, otyłością i insulinoopornością;
• insulinooporność – stan, w którym komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na działanie insuliny, trzustka musi wówczas produkować znacznie więcej insuliny, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy, stan poprzedzający rozwój cukrzycy typu 2;
• otyłość – szczególnie otyłość trzewna (brzuszna), która jest powiązana z rozwojem insulinooporności i cukrzycy, tkanka tłuszczowa produkuje cytokiny prozapalne upośledzające funkcje receptorów insulinowych;
• zaburzenia lipidowe (hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia) – zwiększają ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą;
• cukrzyca ciążowa – występuje w trakcie ciąży, niesie ryzyko powikłań dla matki i dziecka.

Diabetolog doradza również w zakresie diety, aktywności fizycznej i stylu życia, a w razie potrzeby kieruje na konsultacje do dietetyka, okulisty, nefrologa lub kardiologa.

Z jakimi objawami do diabetologa?

Do diabetologa trafiają nie tylko osoby z już rozpoznaną cukrzycą, ale także te, które zauważają u siebie alarmujące objawy, takie jak:

• nieprawidłowe wyniki po badaniach z krwi glukometrem,
• nieprawidłowe wyniki glukozy we krwi,
• glukoza obecna w badaniu ogólnym moczu,
• wzmożone pragnienie,
• częste oddawanie moczu,
• nieuzasadniony spadek masy ciała (cukrzyca typ 1),
• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• częste infekcje dróg moczowych, skóry, trudności w gojeniu się ran.

Jakie badania zabrać do diabetologa, a jakie badania zleca diabetolog?

Pacjent kierowany do diabetologa najczęściej posiada już wyniki podstawowych badań laboratoryjnych wykonanych w ramach opieki podstawowej. Dlatego udając się do specjalisty należy zabrać ze sobą kopię dokumentacji medycznej oraz badań, które zostały już wykonane. Natomiast pacjenci, którzy udają się do diabetologa prywatnie warto, aby wykonali wcześniej podstawowe badania w laboratorium. Do tych badań należą:

• morfologia pełna krwi,
• glukoza na czczo,
• lipidogram,
• kreatynina i mocznik,
• TSH i FT4,
• badanie ogólne moczu.

Lekarz mając wyniki tych badań podstawowych jest już w stanie ukierunkować dalszą diagnostykę lub postawić wstępną diagnozę. Diabetolog może zlecić również dodatkowe badania takie jak, oznaczenie hemoglobiny glikowanej HbA1c czy oznaczenie krzywej cukrowej z doustnym testem obciążenia glukozą (OGTT – oral glucose tolerance test). 

Do wizyty lekarskiej warto przygotować również dodatkowe informacje:

• listę wszystkich przyjmowanych leków i suplementów,
• pomiary glukozy z glukometru (jeśli są wykonywane),
• pomiary ciśnienia tętniczego krwi,
• informacje o przebytych bądź aktualnych chorobach (problemy ze wzrokiem, nawracające zakażenia układu moczowego, choroby tarczycy),
• informacje o nietolerancjach pokarmowych.

Jak wygląda pierwsza wizyta u diabetologa w ciąży?

Wszystkie ciężarne kobiety podlegają standardowym badaniom przesiewowym, w którym również bada się gospodarkę węglowodanową (badanie glukozy na czczo, doustny test obciążenia glukozą). Badania te zlecane są przez lekarza ginekologa w określonym czasie ciąży. Dopiero na podstawie nieprawidłowych wyników badań z krwi, lekarz ginekolog (lub rodzinny) kieruje pacjentkę do specjalisty diabetologa w celu rozpoznania cukrzycy ciążowej.

Podstawowy schemat samej konsultacji diabetologicznej (wywiad, analiza wyników, badanie fizykalne pacjentki) jest podobny jak przy innych pacjentach. Lekarz przegląda wyniki badań z krwi, może zlecić ważenie i pomiar ciśnienia krwi, omawia zasady diety i aktywności fizycznej, jak również wprowadza w temat samokontroli glukozy (jeśli istnieje taka potrzeba). 

Po rozpoznaniu cukrzycy ciążowej wdraża się ścisły schemat leczenia i monitorowania, którego celem jest szybkie i skuteczne wyrównanie glikemii, ze względu na możliwość wystąpienia powikłań, które są szkodliwe dla matki i dziecka. Opieka nad kobietą ciężarną z hiperglikemią ma szczególne znaczenie, dlatego od 2024 roku wszystkie kobiety w ciąży z cukrzycą mają dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii, w ramach refundacji NFZ. 

Dr n.med. Iwona Chromik