Poronienia nawykowe – jakie badania genetyczne wykonać?

Poronienia nawykowe, czyli powtarzające się utraty ciąży, mogą mieć różnorodne przyczyny – od zaburzeń genetycznych i hormonalnych po nieprawidłowości anatomiczne czy trombofilie. Po dwóch kolejnych poronieniach warto rozpocząć diagnostykę, która pomaga ustalić możliwe podłoże problemu i zaplanować dalsze postępowanie. Sprawdź, jakie badania genetyczne mogą być pomocne w diagnostyce poronień nawykowych i kiedy warto je wykonać.

Poronienia nawykowe – co to jest?

Poronienia nawykowe (poronienia nawracające, ang. recurrent pregnancy loss) to powtarzające się utraty ciąży. Według aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) oraz Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE) definiuje się jako utratę dwóch lub więcej następujących po sobie ciąż. Obejmuje ono zarówno poronienia żywej ciąży, ciąże obumarłe, puste jaja płodowe i ciąże biochemiczne (dodatnie beta-hCG). 

Do poronień nawykowych zalicza się zarówno ciąże poczęte naturalnie, jak i uzyskane dzięki metodom wspomaganego rozrodu, w tym po zapłodnieniu in vitro. Szacuje się, że:

• poronienie sporadyczne (jednorazowe) dotyczy nawet 15-20% wszystkich rozpoznanych klinicznie ciąż
• poronienia nawykowe dotyczą około 1 do 5% par w wieku rozrodczym

Gdy niepowodzenia się powtarzają, przestajemy mówić o przypadku, a zaczynamy szukać przyczyny. Dlatego po dwóch kolejnych poronieniach zaleca się rozpoczęcie diagnostyki, która pozwala ustalić podłoże problemu i zaplanować odpowiednie postępowanie.

Poronienia nawykowe – przyczyny

W przypadku poronień samoistnych czynnik genetyczny jest dominujący, szacuje się, że około 60% do 80% tych strat odpowiadają losowo powstające wady chromosomalne zarodka, które są spontaniczne i rzadko powtarzają się w kolejnych ciążach. 

W procesie diagnostycznym poronień nawykowych, poronienia w wyniku aberracji chromosomowych stanowią około 5%, dlatego postępowanie należy ukierunkować na poszukiwanie innych czynników wpływających na poronienia jak: trombofilia wrodzona czy nabyta, anomalie anatomiczne macicy, zaburzenia endokrynologiczne, czy przyczyny o charakterze immunologicznym.

Przyczyny poronień nawykowych

Diagnostyka genetyczna trombofilii wrodzonej (dziedzicznej skłonności do zakrzepicy) pozwala ocenić ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. Jest ona istotna dla kobiet, u których dochodziło do niepowodzeń położniczych takich jak poronienia, martwe urodzenia, nadciśnienie ciążowe lub stan przedrzucawkowy.

Celiakia a poronienia nawykowe

Celiakia to wrodzona choroba autoimmunologiczna o podłożu genetycznym (związanym z antygenami HLA-DQ2 i HLA-DQ8), w której spożycie glutenu prowadzi do stanu zapalnego jelit i zaniku kosmków jelitowych. 

Nieleczona celiakia uszkadza kosmki jelitowe, prowadząc do przewlekłych niedoborów. Ryzyko poronienia u kobiet z nieleczoną celiakią może być nawet 10-krotnie wyższe niż u kobiet stosujących dietę bezglutenową, a nieleczona choroba wiąże się też z podwyższonym ryzykiem porodu przedwczesnego i niską masą urodzeniową dziecka. Jak celiakia wpływa na ciążę?

• zaburzenia wchłaniania – uszkodzone jelito nie wchłania prawidłowo składników odżywczych, niedobory kwasu foliowego, żelaza, cynku oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), niezbędnych do prawidłowego rozwoju zarodka i budowy łożyska
• przewlekły stan zapalny i autoimmunizacja – przeciwciała wywołujące reakcję zapalną w obrębie mikronaczyń rozwijającego się łożyska

Diagnostyka polega na przeprowadzeniu badań serologicznych (oznaczenia przeciwciał), niekiedy także badania genetycznego w kierunku celiakii (obecność genów HLA-DQ2 i/lub HLA-DQ8), które wykonuje się z wymazu z policzka lub krwi.

Poronienia nawykowe – badania genetyczne 

Ze względu na fakt, że powtarzające się poronienia mogą wynikać z kombinacji wielu wcześniej wymienionych przyczyn, diagnostyka poronień nawykowych powinna obejmować kilka obszarów jednocześnie. 

Badanie USG ginekologiczne jest standardowo wykonywane już podczas pierwszej wizyty u lekarza i pozwala od razu zorientować się, czy w budowie macicy występują nieprawidłowości. W razie wątpliwości stanowi podstawę do poszerzenia diagnostyki o histeroskopię, czyli zabieg pozwalający obejrzeć wnętrze jamy macicy za pomocą cienkiej kamery wprowadzanej przez szyjkę macicy, umożliwiający dokładną jej ocenę.

Do zakresu badań rozszerzonych zlecanych przez lekarza należą:

• kariotyp kobiety i mężczyzny,
• badanie genetyczne materiału z poronienia (jeśli jest dostępny),
• badania genetyczne w kierunku trombofilii (min. ocena mutacji czynnika V Leiden, mutacji genu protrombiny, genu MTHFR),
• panel KIR – ocena białek receptorowych obecnych na powierzchni macicznych komórek NK,
• HLA-C – cząsteczki głównego układu zgodności tkankowej klasy I zlokalizowane na powierzchni komórek trofoblastu pozakosmówkowego (badanie w połączeniu z panalem KIR).

📌 Sprawdź e-Pakiet ryzyko poronień, rozszerzony – badania genetyczne

Poronienia nawykowe – leczenie

Leczenie zależy od zidentyfikowanej przyczyny i zwykle wymaga współpracy kilku specjalistów jak ginekologa, genetyka klinicznego, endokrynologa, czasem hematologa lub immunologa:

• wady anatomiczne – histeroskopowa korekcja przegrody, usunięcie zrostów lub mięśniaków
• zespół antyfosfolipidowy – heparyna drobnocząsteczkowa z małą dawką kwasu acetylosalicylowego
• trombofilia wrodzona – profilaktyka przeciwzakrzepowa, suplementacja aktywną formą kwasu foliowego (szczególnie przy mutacjach MTHFR)
• zaburzenia tarczycy – wyrównanie hormonów przed planowaniem ciąży
• niewydolność lutealna – suplementacja progesteronem,
• celiakia – ścisła dieta bezglutenowa pod kontrolą dietetyka
• translokacje chromosomowe rodziców – konsultacja genetyczna, w wybranych przypadkach zapłodnienie pozaustrojowe z diagnostyką preimplantacyjną (PGT)

Ciąża po poronieniach nawykowych

U znacznej części par, zwłaszcza po wykonaniu odpowiedniej diagnostyki i leczeniu wykrytych zaburzeń, kolejna ciąża kończy się urodzeniem zdrowego dziecka. Nawet jeśli nie uda się ustalić jednoznacznej przyczyny poronień, szanse na powodzenie nadal pozostają wysokie.

Ciąża po poronieniach nawykowych kończy się żywym urodzeniem w 65-75% przypadków. Rokowanie zależy głównie od:

• ustaleniu przyczyny poronień i wdrożeniu planu leczenia
• wieku matki – poniżej 30. roku życia szansa na żywe urodzenie w ciągu 2 lat sięga 75-90%, po 40. roku życia spada do ok. 40–54%
• liczby wcześniejszych strat – przy trzech poronieniach szansa na żywe urodzenie w kolejnej ciąży wynosi ok. 70%, a po sześciu nadal utrzymuje się na poziomie ok. 45%

Nie można również zapominać o aspekcie emocjonalnym. Każda utrata ciąży jest doświadczeniem traumatycznym, wymagającym zaopiekowania i wsparcia. Rozmowa z psychologiem lub udział w grupach wsparcia pomagają wielu parom przejść przez ten trudny okres po stracie.

Dr n.med. Iwona Chromik