Urosepsa – przyczyny, objawy, diagnostyka

Urosepsa to gwałtowna i uogólniona reakcja zapalna organizmu, spowodowana zakażeniem układu moczowego (ZUM). Stan ten może doprowadzić do uszkodzenia narządów, ich niewydolności, a nawet zgonu. Początkowo objawy urosepsy mogą przypominać zakażenie układu moczowego, jednak zwykle szybko narastają, a dodatkowo pojawiają się objawy ogólnoustrojowe. Szacuje się, że urosepsa stanowi około 25% przypadków sepsy.

Urosepsa – co to jest?

Urosepsa (posocznica moczowa) to sepsa wywołana przez zakażenie układu moczowego (ZUM). Sepsa (łac. sepsis) to zespół uogólnionej reakcji zapalnej (ang. systemic inflammatory response syndrom − SIRS) na zakażenie, która bezpośrednio zagraża życiu pacjenta. Stan ten prowadzi do dysfunkcji narządowej, spowodowanej nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną organizmu na zakażenie. Wczesne stwierdzenie urosepsy i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia mają kluczowe znaczenie i pozwalają ograniczyć ryzyko poważnych powikłań.

Urosepsa – przyczyny

Urosepsa rozwija się w wyniku przedostania się bakterii z układu moczowego do krwiobiegu. 

Może być to spowodowane m.in.:

• zapaleniem pęcherza moczowego, 
• odmiedniczkowym zapaleniem nerek, 
• ostrym bakteryjnym zapaleniem gruczołu krokowego,
• stanami zapalnymi będącymi następstwem zabiegów chirurgicznych w obrębie układu moczowego.

Najczęstszą przyczyną zakażeń układu moczowego, a w konsekwencji urosepsy, jest Escherichia coli (odpowiada za około 50% zakażeń). Innymi Gram-ujemnymi drobnoustrojami powodującymi ZUM są: Proteus mirabilis, Enterobacter spp., Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa. Bakterie Gram-dodatnie odpowiadają za około 15% zakażeń układu moczowego.

• Zakażenie układu moczowego rozpoczyna się od kolonizacji ujścia cewki moczowej przez bakterie uropatogenne. 
• Bakterie te przedostają się przez cewkę moczową do pęcherza moczowego, skąd mogą dalej migrować przez moczowody do nerek, powodując odmiedniczkowe zapalenie nerek.
• Patogen bakteryjny inicjuje proces chorobowy przez interakcję z białkami błony komórkowej gospodarza. 
• W sepsie równowaga pomiędzy działaniem prozapalnym i przeciwzapalnym ulega zaburzeniu, co prowadzi do nadmiernej i niekontrolowanej odpowiedzi organizmu.
• Dochodzi do kaskadowej reakcji uwalniania cytokin.

Można wyróżnić czynniki ryzyka wystąpienia urosepsy:

• nawracające zakażenia układu moczowego,
• kamica nerkowa,
• refluks pęcherzowo-moczowodowy,
• cewnik w pęcherzu moczowym,
• zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego, np. podczas immunosupresji, chemioterapii, AIDS,
• poprzednie interwencje urologiczne,
• cukrzyca (zwłaszcza niewyrównana),
• starszy wiek, 
• ciąża i połóg.

Urosepsa – objawy

Początkowo, objawy urosepsy są takie, jak zakażenia układu moczowego. Są to:

• dysuria – bolesne lub utrudnione oddawanie moczu,
• nykturia – oddawania moczu w nocy co najmniej dwa razy,
• mimowolne oddawanie moczu,
• uczucie ciągłego lub nagłego parcia na mocz,
• wyciek z cewki moczowej,
• ból okolicy nadłonowej lub lędźwiowej,
• krwiomocz i/lub zmętnienie moczu.

W przypadku urosepsy powyższe objawy szybko narastają i pojawiają się objawy ogólnoustrojowe:

• gorączka,
• dreszcze,
• osłabienie,
• nudności i wymioty,
• spadek ciśnienia tętniczego,
• przyspieszone tętno i oddech,
• splątanie,
• senność.

Urosepsa jest stanem nagłym, więc początkowe objawy ZUM mogą szybko się nasilać i przechodzić w objawy ogólnoustrojowe. Tym samym, w krótkim czasie może dojść do znacznego pogorszenia stanu pacjenta.

Urosepsa – badania

Diagnostyka urosepsy opiera się na ocenie nasilenia stanu zapalnego, monitorowaniu ogólnego stanu pacjenta oraz badaniach mających na celu potwierdzenie zakażenie układu moczowego. Badanie ogólne moczu oraz posiew moczu są istotnymi elementami diagnostyki, pozwalającymi ustalić podłoże zakażenia. W badaniu ogólnym moczu można spodziewać się leukocyturii, wałeczków leukocytowych, krwinkomoczu i bakteriurii.

Do powszechnie stosowanych markerów stanu zapalnego należą:

• CRP,
• prokalcytonina (PCT),
• OB.

W przebiegu urosepsy obserwuje się podwyższone wartości tych parametrów. Szczególne znaczenie diagnostyczne może mieć prokalcytonina, której stężenie znacząco wzrasta w odpowiedzi na zakażenia bakteryjne.

W celu monitorowania ogólnego stanu pacjenta wykonuje się szereg badań laboratoryjnych, w tym:

• morfologię krwi, w której może być widoczna leukocytoza, 
• oznaczenie stężenia kreatyniny i mleczanów, 
• ocenę elektrolitów oraz 
• parametrów krzepnięcia krwi.

W diagnostyce urosepsy wykonuje się również posiew krwi.

Uzupełnieniem diagnostyki są również badania obrazowe, przede wszystkim USG oraz tomografia komputerowa (TK).

Urosepsa – śmiertelność

Urosepsa wiąże się z wysoką śmiertelnością, sięgającą 20-40%. Należy jednak pamiętać, że szybkie rozpoznanie oraz niezwłoczne wdrożenie odpowiedniego leczenia, obejmującego antybiotykoterapię i leczenie objawowe, mają istotny wpływ na rokowanie.

Mgr Katarzyna Roszkowska