Co szkodzi nerkom? Pięć nawyków, które mogą je osłabiać

Dla współczesnej nefrologii, czyli dziedziny medycyny, która zajmuje się leczeniem schorzeń nerek, równie istotne jak leczenie niewydolności nerek jest utrzymanie prawidłowej funkcji nerek przez możliwie długi czas. Można to osiągnąć dzięki kontroli czynników ryzyka, zapobieganiu uszkodzeniom oraz wczesnemu wykrywaniu i spowalnianiu progresji chorób. Zdrowie nerek w dużej mierze zależy jednak od codziennych zachowań i nawyków, które przez wiele lat, niepostrzeżenie mogą przyczynić się do uszkodzenia nerek. Poznaj czynniki, które nie sprzyjają zdrowiu nerek. Poniżej przedstawiono 5 z nich.

Spożywanie dużych ilości soli

Duża podaż sodu, którego głównym źródłem w diecie jest sól kuchenna zwiększa zatrzymywanie wody, a przez to obciążenie hemodynamiczne i ciśnienie tętnicze, co może prowadzić do hiperfiltracji kłębuszkowej. Dlatego też nadmierne spożycie soli może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie nerek, szczególnie u osób z nadciśnieniem tętniczym lub przewlekłą chorobą nerek. Wysokie spożycie soli sprzyja także:

• gromadzeniu sodu w tkankach,
• dysfunkcji śródbłonka i
• nasileniu procesów zapalnych,

które mogą przyczyniać się do postępu uszkodzenia nerek. Istotnym markerem związanego z nadmierną podażą soli uszkodzenia nerek jest albuminuria, czyli zwiększone wydalanie albuminy z moczem, a korzyści związane z ograniczeniem spożycia soli obejmują m. in. obniżenie ciśnienia krwi i zmniejszenia albuminurii.

Długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych

Długotrwałe stosowanie niezwykle popularnych wśród pacjentów niesteroidowych leków przeciwzapalnych, czyli NLPZ może niekorzystnie wpływać na funkcję nerek. Mechanizm działania nefrotoksycznego wiąże się przede wszystkim z hamowaniem cyklooksygenazy i syntezy prostaglandyn, które uczestniczą w utrzymaniu prawidłowego przepływu nerkowego i filtracji kłębuszkowej. W konsekwencji długotrwałe przyjmowanie NLPZ może prowadzić do:

• zmniejszenia przepływu krwi przez nerki, a także
• zwiększenia retencji sodu i wody, a w konsekwencji
• wzrostu ciśnienia tętniczego oraz
• ostrego uszkodzenia nerek.

Jednocześnie, wyniki badań wskazują, że związek między stosowaniem NLPZ a progresją przewlekłej choroby nerek jest zależny od dawki. Dlatego też pacjenci, u których stwierdzono obniżone wartości współczynnika eGFR (współczynnika filtracji kłębuszkowej) nie powinni długotrwale stosować tych leków.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/bol-nerek-o-czym-moze-swiadczyc/

Nikotynizm

Palenie papierosów jest dobrze opisanym, modyfikowalnym czynnikiem ryzyka rozwoju i progresji przewlekłej choroby nerek. Dym tytoniowy może niekorzystnie wpływać na nerki poprzez:

• zaburzenie funkcji śródbłonka,
• indukcję stresu oksydacyjnego,
• wzrost ciśnienia tętniczego oraz
• zmiany hemodynamiki nerkowej.

Wyniki metaanaliz obejmujących ponad 65 tys. pacjentów chorujących na przewlekłą chorobę nerek wskazuje, że ryzyko rozwoju tej choroby wśród osób uzależnionych od nikotyny jest o około 34% większe w porównaniu do osób niepalących. Ponadto, nikotynizm związany jest z większym prawdopodobieństwem istotnego klinicznie obniżenia wartości eGFR, co wskazuje, że ekspozycja na dym tytoniowy może przyspieszać utratę filtracji kłębuszkowej. Dlatego też zaprzestanie palenia powinno być traktowane jako jeden z podstawowych elementów profilaktyki i ograniczania progresji chorób nerek.

Nadmierne spożycie alkoholu

Destruktywny dla zdrowia wpływ nadmiernego spożycia alkoholu jest powszechnie znany, a toksyczne działanie alkoholu przejawia się m. in. pogorszeniem funkcjonowania nerek. Jednym z jego bezpośrednich następstw nadużywania alkoholu jest obniżenie poziomu hormonu antydiuretycznego – wazopresyny, przez co skutkuje zwiększonym wydalaniem wody z organizmu, mogącym prowadzić do odwodnienia. Alkohol zaburza również gospodarkę elektrolitową wpływając m.in. na poziom:

•  sodu,
• magnezu,
• potasu i
• fosforanów.

Odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe i uszkodzenia mięśni, w wyniki których uwalnianie są mioglobiny mogą przyczyniać się do ostrego uszkodzenia nerek.

Niedostateczne nawodnienie organizmu

Również niedostateczne nawodnienie organizmu może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie nerek, zwłaszcza gdy prowadzi zmniejszenia objętości krwi krążącej w łożysku naczyniowym. Ograniczenie przepływu krwi przez nerki spowodowane utrzymującym się odpowiednio długo odwodnieniem może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. W tym kontekście szczególnie niebezpieczne są powtarzające się okresy odwodnienia połączone z dużym wysiłkiem fizycznym i ekspozycją na wysoką temperaturę, a zwiększone stężenie wazopresyny, uwalnianej w odpowiedzi na niedobór wody, może stanowić dodatkowe obciążenie nerek. Niedostateczne nawodnienie sprzyja ponadto powstawaniu kamieni nerkowych, ponieważ zmniejszenie objętości moczu zwiększa stężenie substancji tworzących kamienie i sprzyja procesowi krystalizacji.

Nerki w historii medycyny

Już starożytni lekarze świadomi byli roli jaką nerki pełnią w organizmie, jednak dopiero w XVII wieku włoski lekarz Marcello Malpighi określany ojcem fizjologii i embriologii i twórcą anatomii mikroskopowej i histologii opisał kłębuszki nerkowe. Dzięki XIX-wiecznym badaniom Williama Bowmana i Carla Ludwiga w pełni zrozumiano mechanizm powstawania moczu obejmujący filtrację kłębuszkową i dalsze procesy zachodzące w kanalikach nerkowych. Jednak przełomowe znaczenie miały później badania dotyczące czynności nefronu i rozwój metod pomiaru przesączania kłębuszkowego, które stworzyły podstawy nowoczesnej nefrologii. W XX wieku wiedza dotycząca zarówno budowy jak i funkcji nerek coraz silniej wpływała na praktykę kliniczną, umożliwiając nie tylko rozpoznanie choroby, lecz także monitorowanie czynności narządu. Szczególne znaczenie zyskało pojęcie przewlekłej choroby nerek oraz ocena szacunkowego wskaźnika filtracji kłębuszkowej – eGFR, który stał się jednym z podstawowych sposobów ilościowej oceny funkcji nerek. Z kolei rozwój dializoterapii i transplantologii zmienił rokowanie osób z zaawansowaną niewydolnością nerek.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/zapalenie-nerek-co-warto-wiedziec/

Pytania i odpowiedzi

• Czy dieta może przeciążać i osłabiać pracę nerek?

Dieta w istotny sposób wpływa na stan naszego zdrowia, w tym na pracę nerek. Szczególnym obciążeniem dla nerek może okazać się dieta uwzględniająca spożywanie dużych ilości białka. U osób zdrowych dieta wysokobiałkowa nie prowadzi bezpośrednio do uszkodzenia nerek, jednak większa podaż białka może zwiększać filtrację kłębuszkową, co może mieć znaczenie kliniczne w odległej perspektywie. Niemniej jednak w przypadku pacjentów zmagających się z przewlekłą chorobą nerek, ograniczenie podaży białka może pomagać spowolnić progresję choroby. Niekorzystny wpływ na funkcje nerek ma także stosowanie diety bogatosodowej i niedostateczne nawodnienie sprzyjające sprzyja ponadto powstawaniu kamieni nerkowych.

• Jakie objawy mogą wskazywać, że nerki nie pracują prawidłowo?

Przewlekła choroba nerek może przez długi czas rozwijać się bezobjawowo, a symptomy takie jak: przewlekłe zmęczenie i osłabienie, obrzęki, duszność, nudności, zaburzenia snu oraz częstsze oddawanie moczu w nocy mogą wystąpić dopiero w zaawansowanych stadiach. Objawy te są jednak mało swoiste, dlatego też ich zauważenie powinno skłonić do konsultacji lekarskiej.  Sama obecność tych symptomów nie musi oznaczać postępującej choroby nerek, a ocenę czynnościowa nerek winna być oparta oprzeć przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych, takich jak oznaczenie stężenia kreatyniny i wyznaczenie współczynnika eGFR oraz ocenie zawartości albuminy w moczu.

• Czy odwodnienie szkodzi nerkom?

Niedostateczne nawodnienie organizmu może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie nerek, a ograniczenie przepływu krwi przez nerki związane ze zmniejszeniem objętości krwi krążącej w łożysku naczyniowym może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Niedostateczne nawodnienie sprzyja ponadto powstawaniu kamieni nerkowych.