Pękająca skóra na dłoniach – przyczyny, niedobory witamin, leczenie

Choć pękająca skóra na dłoniach bywa postrzegana jako problem wyłącznie estetyczny, w rzeczywistości może stanowić istotny problem zdrowotny. Drobne pęknięcia skóry mogą pojawiać się nagle, powodując ból, krwawienie oraz zwiększając ryzyko nadkażeń bakteryjnych. Utrudniają przy tym wykonywanie nawet najprostszych czynności, a przy tym mogą być trudne do wygojenia. Jakie są potencjalne przyczyny pękającej skóry na dłoniach i jak można poradzić sobie z tym problemem?

Pękająca skóra na dłoniach – przyczyny

Skóra jest złożonym narządem – składa się z trzech warstw (naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej), a dodatkowo pokryta jest tzw. barierą hydrolipidową, czyli mieszanką wody i lipidów (tłuszczów), w tym sebum, ceramidów czy cholesterolu.

Skóra dłoni wyróżnia się pod względem budowy anatomicznej. Posiada bardzo cienką warstwę podskórnej tkanki tłuszczowej i niewielką liczbę gruczołów łojowych, za to dużo gruczołów potowych. Przez to łatwo o zaburzenie składu bariery hydrolipidowej, co prowadzi do nadmiernej ucieczki wody przez naskórek.

Z tego względu skóra dłoni jest znacznie bardziej podatna na przesuszenie niż inne obszary skóry. Sprzyjają temu czynniki powszechne w życiu codziennym, które naruszają barierę hydrolipidową, takie jak:

• nieprawidłowe mycie rąk – szkodliwie działają agresywne detergenty obecne w niektórych mydłach, np. SLS (łac. Sodium Lauryl Sulfate), zbyt gorąca woda czy intensywne pocieranie dłoni,
• warunki atmosferyczne – promieniowanie słoneczne uszkadza włókna kolagenowe i elastynowe, silny wiatr przyspiesza odparowywanie wilgoci, a niska temperatura powoduje skurcz naczyń krwionośnych dłoni, co ogranicza ich dotlenienie i odżywienie,
• bezpośredni kontakt ze środkami chemicznymi – detergenty są obecne także w płynach do mycia naczyń czy sprzątania. Ponadto z substancjami drażniącymi i uszkadzającymi skórę dłoni można mieć kontakt w pracy (np. wybielacze, środki do dezynfekcji, rozpuszczalniki),
• używki – stan naskórka drastycznie pogarsza palenie papierosów i nadmierne spożywanie alkoholu. Nikotyna powoduje niedotlenienie tkanek, a etanol działa odwadniająco i wypłukuje kluczowe minerały,
• niewłaściwa pielęgnacja – zbyt rzadkie nawilżanie skóry dłoni lub jego brak utrudniają odbudowę bariery hydrolipidowej i wystawiają skórę na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych.

Pękająca skóra na dłoniach a choroby przewlekłe

Wysuszona i pękająca skóra na dłoniach nie zawsze jest konsekwencją działania niskiej temperatury lub stosowania nieodpowiednich środków myjących. Objaw ten może towarzyszyć różnym schorzeniom, przede wszystkim dermatozom (czyli chorobom skóry). Pękające dłonie pojawiają się w przebiegu np.:

• egzemy,
• łuszczycy,
• atopowego zapalenia skóry (AZS),
• alergii kontaktowej,
• infekcji grzybiczych.

Jedną z możliwych przyczyn pękającej skóry na dłoniach może być niedoczynność tarczycy. W jej przebiegu dochodzi do spowolnienia odnowy komórkowej i ograniczenia pracy gruczołów potowych. Oprócz pękania pojawia się wtedy nadmierne rogowacenie skóry, bladość, ciągłe uczucie zimna oraz ciemniejsze zabarwienie na łokciach i kolanach.

Problemy ze skórą dotyczą także osób chorych na cukrzycę. Wysoki poziom glukozy niszczy budujące ją białka, co zmniejsza jej elastyczność. Ponadto w cukrzycy może rozwinąć się neuropatia, która zaburza pocenie się dłoni, pozbawiając ich naturalnego nawilżenia. Problem nadmiernej suchości skóry pojawia się u 1/3 diabetyków.

Niedobory witamin i minerałów a pękająca skóra na dłoniach

Niewłaściwa dieta może wpływać na kondycję naskórka i zaburzać procesy jego regeneracji, zwłaszcza gdy problemem jest przewlekła suchość lub pękająca skóra na dłoniach. Brak witamin i minerałów niezbędnych do jej prawidłowego funkcjonowania rzadko stanowi jedyną przyczynę tego objawu, jednak może go nasilać i utrudniać gojenie się drobnych uszkodzeń. Z punktu widzenia kondycji skóry największe znaczenie mają:

• witamina A – odpowiada za proces rogowacenia naskórka. Jej niedobór objawia się tzw. suchością, łuszczeniem się i swędzeniem skóry,
• witaminy z grupy B – szczególnie B2 (ryboflawina), B3 (niacyna) i B7 (biotyna). Ich brak prowadzi do zmian zapalnych skóry i bolesnych pęknięć w kącikach ust oraz na dłoniach,
• witamina C – jest niezbędna przy produkcji kolagenu. Jej niedobór osłabia strukturę skóry i spowalnia gojenie drobnych uszkodzeń,
• witamina E – stabilizuje barierę lipidową i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Jej ubytek sprawia, że skóra szybciej się starzeje i traci elastyczność,
• witamina D – moduluje układ odpornościowy. Jej niski poziom często występuje u osób z chorobami skóry, takimi jak łuszczyca czy AZS,
• cynk – uczestniczy w wielu procesach, m.in. w budowie kolagenu czy transporcie składników budulcowych i odżywczych. Jego niedobór objawia się nie tylko pękaniem skóry, ale też wypadaniem włosów czy trudniejszym gojeniem się ran,
• nienasycone kwasy tłuszczowe – odgrywają ważną rolę w budowie błon komórkowych i warstwy lipidowej naskórka. Ich ubytki mogą prowadzić do nadmiernej utraty wody przez skórę, łuszczenia się i zwiększonej suchości dłoni.

Jak złagodzić problem pękającej skóry na dłoniach?

W pierwszej kolejności zaleca się zadbanie o odpowiednie nawilżenie skóry od zewnątrz. Odpowiednio dobrany krem może wystarczyć do wzmocnienia czy odbudowania warstwy hydrolipidowej. Dobrze sprawdzają się dostępne w aptekach preparaty emolientowe, przeznaczone do skóry suchej i atopowej, których celem jest stworzenie na powierzchni naskórka warstwy ochronnej zapobiegającej nadmiernej utracie wody. Najlepiej jest stosować je kilka razy dziennie, po każdym myciu rąk.

Jeśli mimo to skóra na dłoniach dalej pęka, problem może leżeć głębiej, np. w niedoborach żywieniowych. Pamiętajmy jednak, że suplementacja „w ciemno” nie jest zalecana, ponieważ istnieje sporo możliwych przyczyn pękającej skóry na dłoniach – brak witamin i minerałów to tylko jedna z nich. Dlatego warto zacząć od konsultacji lekarskiej i wykonania badań pozwalających ustalić źródło problemu. Należą do nich np.:

• morfologia krwi,
• glukoza na czczo,
• hormony tarczycy (TSH, fT4, fT3),
• oznaczenie poziomu witamin (np. A, E, D) i minerałów (przede wszystkim cynku),
• badania alergologiczne (np. panele swoistych przeciwciał IgE) – w przypadku podejrzenia podłoża alergicznego objawów skórnych, w tym atopowego zapalenia skóry.

Jeśli w wynikach badań zostaną badania wykryją niedobory, można rozważyć wdrożenie suplementacji, jednak najlepszym źródłem składników odżywczych jest dieta. Dlatego w pierwszej kolejności wskazana jest jej modyfikacja i wzbogacenie o źródła brakujących witamin i minerałów.

Pękająca skóra na dłoniach – domowe sposoby

Tradycyjne sposoby walki z pękającą skórą na dłoniach obejmują nacieranie jej olejami roślinnymi lub wykorzystywanie ich do okładów regenerujących. Korzystnie działają m.in.:

• olej z wiesiołka,
• oliwa z oliwek,
• olej lniany.

Warto wspomnieć, że powyższe składniki często obecne są w kremach do rąk, gdzie pełnią funkcję emolientów, chroniąc skórę przed utratą wody. Oprócz tłuszczów roślinnych wykorzystuje się w nich również wazelinę, lanolinę, woski czy substancje silikonowe. Zarówno naturalne oleje, jak i kremy, warto zastosować w formie nocnego okładu, nakładając na dłonie grubą warstwę i zakładając bawełniane rękawiczki.

Dłonie można wymoczyć też w ciepłym (nie gorącym) naparze ziołowym, np. z nagietka czy rumianku, które wykazują właściwości przeciwzapalne, łagodzące i wspierające regenerację naskórka. Pomocne bywają także okłady z miodu lub siemienia lnianego – mogą zmniejszyć uczucie ściągnięcia skóry oraz działać ochronnie i powlekająco.

W codziennej pielęgnacji warto unikać częstego kontaktu z detergentami, a podczas prac domowych stosować rękawice ochronne. Do mycia rąk najlepiej sprawdzą się łagodne preparaty o neutralnym pH, przeznaczone do skóry wrażliwej, alergicznej czy atopowej. Są pozbawione substancji zapachowych, alkoholu i innych składników, które mogłyby potencjalnie wywołać podrażnienie.

A jak poradzić sobie z pękającą skórą na dłoniach od zimna? Przede wszystkim należy chronić ją przed mrozem, nakładając tłusty krem ochronny na co najmniej 15 minut przed wyjściem na zewnątrz. Po powrocie do domu zaleca się mycie rąk w letniej wodzie – zbyt gorąca może wywołać podrażnienie. Ponadto, jeśli temperatura spada poniżej zera, warto nosić rękawiczki, by ochronić skórę przed mrozem.

Pękająca skóra na dłoniach rzadko ma jedną, izolowaną przyczynę. Zazwyczaj wynika z kombinacji kilku czynników – niesprzyjającej aury czy agresywnych środków chemicznych osłabiających dłonie od zewnątrz, a także niedoborów witaminowych, które wypływają na nie od środka. Dlatego warto zadbać o skórę kompleksowo, zabezpieczając ją dobrej jakości kremem oraz odżywiając dzięki zbilansowanej diecie. Jeśli mimo to problem nie ustępuje, konieczna może być konsultacja z lekarzem i badania diagnostyczne, które pozwolą ustalić jego przyczynę.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz