Rogowacenie łojotokowe – objawy, przyczyny, leczenie

Na skórze nagle pojawia się niewielka, brązowa lub czarna zmiana przypominająca przyklejoną do powierzchni skóry. Choć może budzić niepokój i kojarzyć się z nowotworem, bardzo często okazuje się rogowaceniem łojotokowym – jedną z najczęstszych łagodnych zmian skórnych występujących u dorosłych. Zmiany te zwykle pojawiają się wraz z wiekiem i mogą mieć różny kolor, kształt oraz wielkość. Kiedy rogowacenie łojotokowe jest całkowicie niegroźne, a kiedy warto skonsultować je z dermatologiem? Sprawdź, jakie są objawy, możliwe przyczyny oraz dostępne metody leczenia.

Rogowacenie łojotokowe – co to jest?

Rogowacenie łojotokowe bywa również określane mianem brodawki łojotokowej lub brodawczaka podstawnokomórkowego. Rogowacenie łojotokowe to częsta, łagodna zmiana skórna pojawiająca się głównie u osób dorosłych i starszych, a jej częstość wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Szacuje się, że zmiany tego typu występują nawet u około 75% osób po 70. roku życia, co czyni je jedną z najczęstszych zmian skórnych w tej grupie wiekowej. Ma postać dobrze odgraniczonych, brunatnych lub czarnych narośli o chropowatej, lekko przyklejonej do skóry powierzchni. Najczęściej lokalizuje się na tułowiu, twarzy, karku czy plecach i może występować pojedynczo lub w większej liczbie.

Choć zmiana ma charakter niezłośliwy i nie ulega transformacji nowotworowej, bywa mylona z czerniakiem lub innymi zmianami skórnymi, dlatego często wymaga oceny dermatologicznej. Jej rozwój wiąże się głównie z predyspozycjami genetycznymi oraz długotrwałą ekspozycją na promieniowanie UV. W większości przypadków nie wymaga leczenia, jednak bywa usuwana ze względów estetycznych lub gdy ulega podrażnieniom. Diagnozę stawia się na podstawie badania klinicznego, często z użyciem dermatoskopii.

Rogowacenie łojotokowe – objawy

Rogowacenie łojotokowe objawia się charakterystycznymi zmianami skórnymi o łagodnym charakterze. Początkowo są to niewielkie, szorstkie zgrubienia naskórka, które z czasem stopniowo powiększają się, stają się bardziej wypukłe i przybierają wygląd przypominający brodawki lub naklejone na skórę narośla. Zmiany mogą mieć różną wielkość od kilku milimetrów do nawet kilku centymetrów średnicy.

Najczęściej mają kolor:

• jasnobrązowy,
• ciemnobrązowy,
• czarny,
• szary,
• żółtawy lub cielisty.

Powierzchnia zmian bywa chropowata, łuszcząca się, tłusta lub woskowata. U części osób mogą powodować świąd, podrażnienie albo zahaczać o ubranie i krwawić po urazie mechanicznym.

Rogowacenie łojotokowe najczęściej pojawia się na:

• twarzy,
• klatce piersiowej,
• plecach,
• brzuchu,
• szyi,
• owłosionej skórze głowy.

Rzadziej zmiany występują na dłoniach i stopach. Liczba narośli zwykle zwiększa się wraz z wiekiem.

Wyróżnia się kilka postaci rogowacenia łojotokowego, które różnią się wyglądem i lokalizacją zmian:

• Zwykłe rogowacenie łojotokowe

To najczęstsza postać choroby. Zmiany wyglądają jak przyklejone do skóry, mają nierówną powierzchnię i mogą przypominać brodawki. W dotyku bywają miękkie, aksamitne lub woskowate.

• Czarna dermatoza grudkowa

Objawia się drobnymi, ciemnymi grudkami występującymi głównie na twarzy i szyi. Zmiany częściej obserwuje się u osób o ciemniejszej karnacji oraz u kobiet.

• Rogowacenie gipsowe

Zmiany mają jasnoszary kolor i szorstką powierzchnię przypominającą drobne brodawki. Najczęściej pojawiają się na kończynach dolnych i przedramionach, zwłaszcza u starszych mężczyzn.

• Postać płaska

Przyjmuje formę owalnych, płaskich plam o brązowym zabarwieniu. Ich liczba zwykle zwiększa się wraz z wiekiem i długotrwałą ekspozycją na promieniowanie słoneczne.

• Zmiany uszypułowane

To miękkie, ciemniejsze narośla połączone ze skórą cienką szypułką. Najczęściej pojawiają się w okolicach pach, szyi oraz miejsc narażonych na tarcie.

Choć rogowacenie łojotokowe jest zmianą łagodną, każda nowa lub szybko zmieniająca się zmiana skórna powinna zostać oceniona przez dermatologa, szczególnie jeśli zaczyna krwawić, zmienia kolor lub kształt.

Rogowacenie łojotokowe – przyczyny

Co sprzyja powstawaniu rogowacenia łojotokowego?

Dokładny mechanizm rozwoju rogowacenia łojotokowego nie został jeszcze całkowicie wyjaśniony. Wiadomo jednak, że ogromną rolę odgrywa proces starzenia się skóry. Z wiekiem komórki naskórka zaczynają namnażać się w nieprawidłowy sposób i gromadzić nadmierne ilości keratyny – białka budującego skórę, włosy i paznokcie.

Do najważniejszych czynników zwiększających ryzyko wystąpienia zmian należą:

• Wiek

Rogowacenie łojotokowe najczęściej pojawia się po 40.–50. roku życia, a liczba zmian zwykle zwiększa się wraz z upływem lat.

• Predyspozycje genetyczne

Zmiany często występują rodzinnie. Jeśli rogowacenie łojotokowe pojawiało się u rodziców lub rodzeństwa, ryzyko jego rozwoju jest większe.

• Promieniowanie UV

Długotrwała ekspozycja na słońce może przyspieszać rozwój zmian skórnych, szczególnie na twarzy, dekolcie czy plecach. Nie oznacza to jednak, że rogowacenie występuje wyłącznie na skórze narażonej na światło słoneczne.

• Zmiany hormonalne

U części osób nasilenie zmian obserwuje się w okresach wahań hormonalnych, np. w czasie ciąży lub menopauzy.

• Przewlekłe podrażnienia skóry

Tarcie, ucisk oraz częste drażnienie określonych okolic skóry mogą sprzyjać rozwojowi narośli.

W bardzo rzadkich przypadkach nagłe pojawienie się licznych zmian skórnych w krótkim czasie może być związane z tzw. zespołem Lesera-Trélata. Zdarza się on sporadycznie i może towarzyszyć niektórym chorobom nowotworowym, dlatego wymaga dokładnej diagnostyki lekarskiej.

Rogowacenie łojotokowe – badania i leczenie

Rogowacenie łojotokowe jest zmianą łagodną i najczęściej nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Mimo to każda nowa lub zmieniająca się zmiana skórna powinna zostać oceniona przez dermatologa, ponieważ niektóre nowotwory skóry mogą wyglądać bardzo podobnie.

Konsultacja lekarska jest szczególnie ważna, gdy:

• zmiana szybko rośnie lub zmienia kształt
• pojawia się nierówny, poszarpany brzeg
• narośl zaczyna krwawić, swędzieć lub boleć
• widoczne są nietypowe kolory, np. czarny, siny, czerwony lub fioletowy
• na skórze w krótkim czasie pojawia się wiele nowych zmian
• dochodzi do sączenia wydzieliny lub przewlekłego podrażnienia

Rozpoznanie rogowacenia łojotokowego najczęściej opiera się na ocenie klinicznej skóry. Dermatolog zwykle jest w stanie zidentyfikować zmianę już podczas oglądania jej gołym okiem, ponieważ ma ona dość charakterystyczny wygląd i lokalizację.

W wielu przypadkach pomocne jest również badanie dermatoskopowe, które pozwala obejrzeć strukturę zmiany w dużym powiększeniu i odróżnić ją od innych zmian skórnych, w tym potencjalnie nowotworowych. Jeśli obraz nie jest jednoznaczny, lekarz może zalecić dodatkową diagnostykę, np. biopsję skóry, aby potwierdzić rozpoznanie.

W przypadku rogowacenia łojotokowego nie ma jednego specyficznego badania z krwi, które potwierdzałoby rozpoznanie. Diagnoza opiera się głównie na badaniu skóry. Jeśli jednak zmiany skórne są liczne, nietypowe lub pojawiają się nagle, lekarz może zlecić badania ogólne, aby ocenić stan zdrowia i wykluczyć inne przyczyny.

Najczęściej rozważa się:

• morfologia krwi – ogólna ocena stanu organizmu, ewentualnych stanów zapalnych lub niedokrwistości
• CRP i OB – wskaźniki stanu zapalnego w organizmie
• próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina) – ocena funkcji wątroby, zwłaszcza przy zmianach skórnych o niejasnym charakterze
• glukoza na czczo lub HbA1c – ocena gospodarki cukrowej
• lipidogram – ocena profilu lipidowego, szczególnie u osób starszych
• TSH (czasem FT3, FT4) – ocena funkcji tarczycy, która może wpływać na kondycję skóry

Leczenie rogowacenia łojotokowego

Zmiany zwykle nie wymagają leczenia, jeśli nie powodują dolegliwości. Pacjenci często decydują się jednak na ich usunięcie z powodów estetycznych albo z powodu drażnienia przez ubranie czy biżuterię.

Najczęściej stosowane metody to:

• krioterapia, czyli wymrażanie ciekłym azotem
• elektrokoagulacja wykorzystująca prąd elektryczny
• łyżeczkowanie polegające na mechanicznym usunięciu zmiany
• laseroterapia i ablacja laserowa
• fotokoagulacja
• preparaty miejscowe zawierające nadtlenek wodoru

Dobór metody zależy od wielkości, grubości i lokalizacji zmiany.

Mgr Agnieszka Nowak