Stres a zajście w ciążę – co warto wiedzieć?

Stres to nieodłączny element współczesnego życia, jednak jego przewlekłe nasilenie może mieć realny wpływ na funkcjonowanie organizmu, w tym również na płodność. Wiele osób starających się o dziecko zadaje sobie pytanie: czy stres może utrudniać zajście w ciążę? Choć temat jest złożony, coraz więcej uwagi poświęca się zależnościom między stanem psychicznym a gospodarką hormonalną oraz zdolnością do poczęcia. Zauważono, że redukcja stresu może znacząco poprawić samopoczucie oraz stworzyć bardziej sprzyjające warunki dla zajścia w ciążę.

Problemy z zajściem w ciążę – przyczyny

Problem z zajściem w ciążę stanowi obecnie istotny aspekt zdrowotny i społeczny, który dotyka rosnącej liczby par – w Unii Europejskiej niemal co piąta para w wieku rozrodczym ma kłopot z poczęciem potomstwa (w Polsce z niepłodnością mierzy się 1-1,5 mln par, czyli około 20% osób w wieku rozrodczym). Podłoże takiej sytuacji jest wieloczynnikowe i obejmuje zarówno aspekty biologiczne, jak i środowiskowe.

W przypadku kobiet, do najczęstszych przyczyn problemów z zajściem w ciążę zaliczają się schorzenia ginekologiczne (np. endometrioza, niedrożność jajowodów, zespół policystycznych jajników, nieprawidłowości w budowie narządów płciowych). U mężczyzn źródłem kłopotów z płodnością często są żylaki powrózka nasiennego (które mogą prowadzić do pogorszenia jakości nasienia poprzez zaburzenie prawidłowej temperatury w obrębie jąder) oraz przebyte infekcje (takie jak np. świnka, zwłaszcza jeśli doszło do powikłań w postaci zapalenia jąder, co może trwale wpłynąć na produkcję plemników).

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/zespol-policystycznych-jajnikow-pcos-objawy-przyczyny-leczenie/

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, w kontekście płodności znaczenie mają zaburzenia hormonalne oraz elementy stylu życia, takie jak niska aktywność fizyczna, przewlekłe zmęczenie, niedostateczna ilość snu czy stosowanie używek. W literaturze coraz częściej podkreśla się także rolę czynników psychologicznych, w tym stresu, który może wpływać na funkcjonowanie układu hormonalnego (powoduje on uwalnianie się kortyzolu – hormonu, którego wysoki poziom może zaburzać równowagę hormonalną i tym samym obniżać płodność). Badania przeprowadzone przez naukowców z National Institutes of Health (NIH)  i Uniwersytetu w Oxford dowodzą, że kobiet  z  wysokim poziomem alfa amylazy (enzymu, którego stężenie rośnie zależnie od poziomu adrenaliny podobnie jak kortyzol, hormonu stresu) mają o około 12% mniejsze szanse na zajście w ciążę w pojedynczym cyklu w porównaniu do kobiet o najniższym poziomie enzymu.

Stres a zajście w ciążę

Współczesny, intensywny tryb życia, presja związana z pracą oraz brak równowagi między obowiązkami a odpoczynkiem sprzyjają utrzymywaniu się wysokiego poziomu napięcia objawiającego się między innymi zmianami apetytu, rozdrażnieniem, smutkiem, stanami lękowymi, problemami ze snem czy kontrolowaniem emocji. Długotrwały stres może także zaburzać naturalne procesy zachodzące w organizmie, w tym właściwą pracę osi podwzgórze-przysadka–gonady. Tym samym wpływa niekorzystnie na zaburzenia owulacji i powoduje nieprawidłowości związane z dojrzałością komórek jajowych, utrudniając zajście w ciążę. Jednocześnie sam problem z poczęciem dziecka często staje się dodatkowym źródłem obciążenia psychicznego. W efekcie powstaje mechanizm błędnego koła – stres obniża szanse na ciążę, a kolejne niepowodzenia nasilają napięcie i frustrację, co może jeszcze bardziej pogłębiać problem.

Jak obniżyć poziom stresu?

Obniżenie poziomu stresu jest bardzo istotne w przypadku starań o ciążę, ponieważ – jak wspomniano wcześniej – przewlekłe napięcie może negatywnie wpływać na gospodarkę hormonalną i funkcjonowanie całego organizmu. Istnieje wiele sposobów radzenia sobie ze stresem, dlatego warto podejść do tego indywidualnie i wybrać metody najlepiej dopasowane do własnych potrzeb.

Bardzo ważne jest zadbanie o odpowiedni sposób odżywiania – regularne, zbilansowane posiłki pomagają utrzymać stabilny poziom energii i wspierają pracę układu hormonalnego. Warto również ograniczyć spożycie kofeiny i alkoholu, które mogą nasilać objawy stresu i zaburzać nocny odpoczynek. Szczególnie istotny jest właśnie sen – jego odpowiednia ilość i jakość mają kluczowe znaczenie dla regeneracji organizmu oraz utrzymania równowagi psychicznej i hormonalnej.

Pomocne mogą być także różnego rodzaju techniki relaksacyjne, takie jak joga, medytacja czy ćwiczenia oddechowe. Regularne ich stosowanie pozwala obniżyć poziom napięcia i lepiej radzić sobie z codziennym stresem. Równie ważna jest aktywność fizyczna – najlepiej taka, która sprawia przyjemność i ma charakter relaksujący. Może to być spacer, jazda na rowerze, pływanie czy ruch na świeżym powietrzu, szczególnie w otoczeniu natury i przy dostępie do światła słonecznego, które dodatkowo wpływa korzystnie na samopoczucie.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/problem-z-zajsciem-w-ciaze-co-robic/

Warto także zadbać o równowagę między obowiązkami a odpoczynkiem, znaleźć czas na relaks, relacje z bliskimi i czynności sprawiające przyjemność, a także ograniczyć nadmiar bodźców, np. związanych z pracą czy korzystaniem z urządzeń elektronicznych. Pomocne może być również wsparcie psychologiczne – terapia indywidualna lub terapia par, szczególnie w sytuacji, gdy stres wynika z trudności z zajściem w ciążę. Wspólna praca nad emocjami i komunikacją może nie tylko zmniejszyć napięcie, ale także wzmocnić relację i pomóc lepiej radzić sobie z wyzwaniami związanymi z niepłodnością.

Jakie badanie wykonać przy dużym stresie?

W przypadku wysokiego poziomu stresu warto rozważyć wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych, które pozwolą, przede wszystkim, ocenić ogólny stan zdrowia oraz zdiagnozować ewentualne zaburzenia, między innymi takie badania krwi jak: morfologia, lipidogram czy glukoza na czczo. Można  również zbadać stężenia w krwi szeregu czynników związanych bezpośrednio lub pośrednio ze stresem:

• kortyzolu,
• glutationu,
• prolaktyny,
• parametrów funkcji tarczycy: TSH, FT3, FT4,
• ferrytyny,
• magnezu,
• wapnia,
• witaminy D-25 (OH) D.

Wyniki powyższych badań mogą być pomocne w dalszym postępowaniu, w tym w podjęciu działań wspierających organizm, szczególnie w kontekście starań o ciążę.