10 alergenów, które najczęściej uczulają

Alergie pokarmowe i wziewne stały się jednym z najbardziej zauważalnych problemów zdrowotnych współczesnego świata. Coraz więcej osób doświadcza kataru siennego, wysypek, duszności czy problemów trawiennych po kontakcie z pozornie nieszkodliwymi substancjami. Na podstawie licznych badań epidemiologicznych szacuje się, że nawet 30% populacji krajów rozwiniętych zmaga się z różnymi objawami nadwrażliwości, a liczba ta systematycznie rośnie. Choć alergenem może stać się praktycznie każda substancja pochodzenia naturalnego lub sztucznego, istnieje grupa kilkunastu związków odpowiedzialnych za zdecydowaną większość reakcji uczuleniowych. Wiedza o tym, które produkty i czynniki środowiskowe najczęściej wywołują niepożądane reakcje układu odpornościowego, ma zasadnicze znaczenie zarówno w profilaktyce chorób alergicznych, jak i w codziennym funkcjonowaniu osób dotkniętych tym problemem. Które z alergenów są najbardziej uciążliwe i dlaczego akurat one wywołują tak gwałtowną odpowiedź naszego organizmu?

Alergeny, które najczęściej wywołują reakcję nadwrażliwości

Profil czynników etiologicznych wywołujących reakcje alergiczne wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Niemniej jednak wyniki badań epidemiologicznych prowadzonych w różnych regionach świata pozwalają na wyodrębnienie grupy alergenów o szczególnie wysokim potencjale uczulającym. Zrozumienie, w jaki sposób różnorodne antygeny pochodzące ze środowiska oddziałują z układem odpornościowym człowieka, ma zasadnicze znaczenie dla wyjaśnienia mechanizmów powstawania reakcji nadwrażliwości, a także dla opracowywania skutecznych strategii terapeutycznych. Do najczęściej występujących alergenów odpowiedzialnych za wywoływanie reakcji nadwrażliwości można zaliczyć:

1. Roztocza kurzu domowego;
2. Białka mleka krowiego;
3. Białko jaja kurzego;
4. Pyłki roślin wiatropylnych;
5. Orzeszki ziemne;
6. Grzyby pleśniowe;
7. Alergeny pochodzące od zwierząt futerkowych (głównie kota i psa);
8. Skorupiaki;
9. Lateks;
10. Soja.

Przedstawiona lista obejmuje zarówno alergeny wziewne, jak i pokarmowe, które w badaniach epidemiologicznych wykazały najwyższą częstość uczuleń w różnych populacjach. Należy podkreślić, że dystrybucja alergenów podlega modyfikacjom zależnym od wieku, płci, pory roku oraz położenia geograficznego. U młodszych dzieci w znacznej większości dominują alergie wywoływane przez alergeny pokarmowe, podczas gdy w grupie osób dorosłych wzrasta częstość uczuleń na alergeny wziewne.

Dlaczego właśnie te alergeny uczulają najczęściej? 

Klucz do zrozumienia zjawiska alergii tkwi w sposobie, w jaki układ odpornościowy rozpoznaje potencjalne zagrożenia. U osób bez skłonności alergicznych organizm wykazuje prawidłową tolerancję wobec większości nieszkodliwych substancji pochodzących ze środowiska. U pacjentów cierpiących na alergie dochodzi do nieprawidłowej reakcji, w której układ immunologiczny identyfikuje dany antygen jako potencjalnie niebezpieczny i uruchamia kaskadę reakcji zapalnych. Najsilniejsze właściwości uczulające wykazują substancje charakteryzujące się kilkoma wspólnymi cechami. Należą do nich:

• Struktura białkowa – cząsteczki białkowe są w łatwy sposób rozpoznawane przez układ odpornościowy;

• Wysoka stabilność – odporne na obróbkę termiczną i procesy trawienne, dzięki czemu utrzymują aktywność alergenową;

• Łatwa dostępność – mogą przedostawać się do ustroju np. przez drogi oddechowe lub przewód pokarmowy.

W patomechanizmie reakcji alergicznych kluczową rolę odgrywają przeciwciała klasy IgE. W wyniku pierwszego kontaktu z alergenem dochodzi do procesu uczulenia, podczas którego układ odpornościowy „zapamiętuje” dany antygen. Przy ponownej ekspozycji uruchamiana jest szybka odpowiedź immunologiczna, prowadząca do aktywacji komórek efektorowych i uwolnienia mediatorów reakcji zapalnych. To właśnie te substancje odpowiadają za rozwój charakterystycznych objawów klinicznych.

Roztocza kurzu domowego – całoroczny alergen wewnątrzdomowy

Alergia na roztocza kurzu domowego to najczęstsza postać nadwrażliwości IgE-zależnej, wynikająca z nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na alergeny obecne w środowisku wewnątrzdomowym. Wbrew potocznemu przekonaniu, czynnikiem uczulającym nie jest sam kurz jako mieszanina cząstek nieorganicznych, lecz jego komponenty biologiczne. Dominują wśród nich alergeny roztoczy kurzu domowego, przede wszystkim Dermatophagoides pteronyssinus oraz Dermatophagoides farinae. Te mikroskopijne pajęczaki, zasiedlają miejsca bogate w materiał organiczny, takie jak materace, poduszki, kołdry, dywany, zasłony czy tapicerowane meble. Optymalne warunki do ich rozwoju stanowi środowisko
o podwyższonej wilgotności powietrza oraz umiarkowanej temperaturze otoczenia.

Należy podkreślić, że najważniejszym źródłem alergenów nie są same organizmy, lecz ich odchody oraz fragmenty ciał, które podczas codziennych czynności, takich jak sprzątanie czy zmiana pościeli, łatwo ulegają rozprzestrzenieniu i kontaktują się z błonami śluzowymi oraz skórą. Istotne znaczenie patogenetyczne przypisuje się białkom o wysokim potencjale alergizującym, a w szczególności Der p 1 i Der f 2, a także chitynie, DNA roztoczy czy endotoksynom bakteryjnym. Kurz domowy zawiera ponadto wiele innych alergenów, w tym złuszczony naskórek zwierząt, zarodniki grzybów pleśniowych oraz pyłki roślin, które mogą nasilać reakcję uczuleniową u osób predysponowanych.

Objawy kliniczne alergii na roztocza kurzu domowego obejmują:

• alergiczny nieżyt nosa (kichanie, świąd, wodnisty katar), 
• przewlekłe zapalenie spojówek (łzawienie, zaczerwienienie oczu),
• kaszel oraz uczucie duszności,
• zaostrzenie astmy oskrzelowej,
• nasilenie atopowych zmian skórnych. 

Cechą charakterystyczną tej postaci alergii jest jej całoroczny przebieg, wynikający
z nieprzerwanej obecności alergenów w środowisku domowym, niezależnie od sezonowej zmienności ekspozycji na pyłki roślin.

Białka mleka krowiego – dominujący alergen pokarmowy w populacji pediatrycznej

Alergia na białka mleka krowiego uznawana jest za najczęstszą alergię pokarmową wczesnego dzieciństwa. Dotyka ona od 0,5 do 3% dzieci w pierwszym roku życia. Z medycznego punktu widzenia jest to nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna organizmu na białka zawarte w mleku krowim, która może przybierać różne formy. Należy przy tym odróżnić klasyczną alergię IgE-zależną od mechanizmów niezależnych od tych przeciwciał, określanych mianem nietolerancji. Reakcje alergiczne mediowane przez przeciwciała klasy IgE charakteryzują się gwałtownym początkiem objawów. Z kolei w mechanizmach niezależnych od przeciwciał IgE, manifestacja kliniczna ma charakter opóźniony i dotyczy głównie przewodu pokarmowego. 

Do najczęstszych objawów alergii na białka mleka krowiego należą:

• zmiany skórne o charakterze atopowego zapalenia skóry lub pokrzywki,
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. biegunka, wymioty, ulewania, kolki czy zaparcia),
• objawy ze strony układu oddechowego (np. nieżyt nosa i świszczący oddech),
• w przypadku reakcji IgE-zależnych możliwe jest także wystąpienie objawów uogólnionych (np. wstrząsu anafilaktycznego).

Mleko krowie zawiera ponad czterdzieści białek o potencjale alergennym. Główne z nich dzieli się na dwie frakcje. Kazeiny stanowią około 80% wszystkich białek mleka i cechują się wysoką stabilnością termiczną. Pozostałe 20% to białka serwatkowe, do których należą przede wszystkim alfa-laktoalbumina oraz beta-laktoglobulina, charakteryzujące się zmienną alergenowością zależną od stopnia obróbki termicznej. Na właściwości alergenne wymienionych białek wpływają ponadto procesy fizyczne, takie jak proszkowanie, liofilizacja czy kondensacja, a także działanie enzymów proteolitycznych wykorzystywanych w trakcie produkcji wyrobów mlecznych lub obecnych w przewodzie pokarmowym. Należy pamiętać, że alergeny mleka krowiego mogą występować jako tzw. alergeny ukryte w różnych produktach spożywczych (np. przetworach mięsnych).

Jaja kurze – owomukoid i owoalbumina w reakcjach nadwrażliwości

Owoalbumina i owomukoid to główne alergeny białka jaja kurzego, które są odpowiedzialne za wywoływanie objawów nadwrażliwości pokarmowej, szczególnie w populacji pediatrycznej. Owomukoid (Gal d 1) wykazuje wysoką termostabilność i odporność na trawienie enzymami proteolitycznymi, co czyni go dominującym alergenem odpowiedzialnym za podtrzymanie alergii w późniejszym wieku. W przeciwieństwie do niego, owoalbumina (Gal d 2) ulega denaturacji pod wpływem wysokiej temperatury, a jajka poddane obróbce termicznej są często lepiej tolerowane przez pacjentów z łagodniejszą postacią alergii. Białko jaja kurzego wykazuje wyraźnie większy potencjał alergizujący niż żółtko, co potwierdzają liczne badania kliniczne. Spektrum objawów po ekspozycji na alergeny pochodzące z białka jaja kurzego jest bardzo szerokie.

Do najczęstszych objawów alergii na białko jaja kurzego należą:

• zmiany skórne (pokrzywka, rumień, nasilenie atopowego zapalenia skóry, obrzęk naczynioruchowy);
• objawy ze strony jamy ustnej i przewodu pokarmowego (świąd, obrzęk warg czy języka, nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka);
• objawy ze strony układu oddechowego (nieżyt nosa, suchy kaszel, świszczący oddech, duszności);
• reakcje ogólnoustrojowe (spadek ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, reakcja anafilkatyczna).

Alergia ta ma charakter przemijający i wykazuje tendencję do samoistnego ustępowania wraz z wiekiem. Szacunkowo u około 70-80% pacjentów dochodzi do nabycia tolerancji immunologicznej przed ukończeniem 16. roku życia. Największe prawdopodobieństwo wygaszenia nadwrażliwości obserwuje się we wczesnym okresie rozwoju, przy czym u przeważającej większości tolerancja pojawia się już do około 3. roku życia.

Pyłki roślin wiatropylnych – etiologiczny czynnik sezonowego nieżytu nosa i spojówek

Alergia na pyłki roślin wiatropylnych należy do najczęstszych postaci nadwrażliwości IgE-zależnej o charakterze sezonowym i wynika z nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na alergeny obecne w powietrzu atmosferycznym. Podstawowym źródłem czynników o potencjale alergizującym są rośliny wiatropylne, które wytwarzają duże ilości drobnych i lekkich ziaren pyłku, zdolnych do przemieszczania się na znaczne odległości. W warunkach klimatycznych Europy Środkowej szczególne znaczenie mają pyłki drzew, zwłaszcza brzozy, olszy, leszczyny oraz traw i chwastów, w tym bylicy czy ambrozji. Ziarna pyłku zawierają liczne białka o właściwościach alergizujących. Do najistotniejszych należą Bet v 1 (główny alergen brzozy) oraz  Phl p 1 i Phl p 5 (alergeny traw). Wykazują one zdolność do indukowania silnej odpowiedzi immunologicznej oraz reakcji krzyżowych z alergenami pokarmowymi. Po przedostaniu się alergenów wziewnych do dróg oddechowych dochodzi do ich kontaktu z błonami śluzowymi i inicjacji kaskady reakcji zapalnych.

Należy podkreślić, że ekspozycja na pyłki roślin ma charakter zmienny w czasie i zależy od sezonu pylenia, warunków meteorologicznych oraz lokalnego stężenia alergenów w powietrzu. Dodatkowo, obecność innych białek pochodzenia środowiskowego może nasilać przebieg choroby i sprzyjać współistnieniu uczulenia na wiele innych alergenów.

Objawy kliniczne alergii na pyłki roślin obejmują:

• napadowe kichanie oraz wodnisty wyciek z nosa,
• świąd nosa i podniebienia,
• zapalenie spojówek (łzawienie, zaczerwienienie, pieczenie oczu),
• kaszel i uczucie duszności,
• zaostrzenia astmy oskrzelowej,
• objawy zespołu alergii jamy ustnej w przebiegu reakcji krzyżowych.

Charakterystyczną cechą tej postaci alergii jest jej sezonowość, ściśle związana z kalendarzem pylenia poszczególnych roślin, co znajduje odzwierciedlenie w okresowym nasileniu objawów u pacjentów. Postępowanie terapeutyczne obejmuje zarówno farmakoterapię objawową, jak i działania profilaktyczne ukierunkowane na ograniczenie ekspozycji na alergeny oraz immunoterapię swoistą w wybranych przypadkach klinicznych.

Orzeszki ziemne – przyczyna ciężkich reakcji anafilaktycznych 

Orzeszki ziemne są przyczyną zdecydowanej większości zgonów związanych z wystąpieniem natychmiastowej reakcji anafilaktycznej. Z tego względu stanowią one przedmiot szczególnego zainteresowania współczesnej alergologii. Alergia na orzeszki ziemne rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie i charakteryzuje się tendencją do utrzymywania się całe życie. Jedynie u 20% dzieci z czasem dochodzi do wykształcenia tolerancji. Problem ten dotyka około 10% populacji pediatrycznej na całym świecie, przy czym jedynie u 2% z nich ma charakter alergii pierwotnej. U pozostałych pacjentów uczulenie rozwija się na drodze reakcji krzyżowych z alergenami pyłków roślin lub innymi roślinnymi alergenami pokarmowymi. Rozróżnienie to ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ alergia pierwotna wiąże się z cięższym przebiegiem i większym ryzykiem wstrząsu anafilaktycznego. Za rozwój pierwotnej alergii odpowiadają białka zapasowe nasion orzeszków ziemnych, charakteryzujące się wyjątkową stabilnością. Ich alergenność jest odporna na działanie wysokiej temperatury oraz procesów trawienia w przewodzie pokarmowym. Co istotne, obróbka termiczna może modyfikować właściwości alergenne tych białek.

Dotychczas zidentyfikowano 16 alergenów molekularnych orzeszków ziemnych. Za główne i najbardziej istotne klinicznie uznaje się białka oznaczone jako Ara h 1, 2, 3 oraz 6. Szacuje się, że 97% osób z alergią na orzeszki ziemne jest uczulonych na co najmniej jeden z pierwszych trzech wymienionych alergenów. Szczególnie wysokie ryzyko wystąpienia ciężkich objawów oraz reakcji anafilaktycznej niosą białka zapasowe nasion (Ara h 1,2,3,6 i 7). Objawy kliniczne alergii na orzeszki ziemne są niezależne od mechanizmu uczulenia i pojawiają się zwykle krótko po spożyciu produktu.

Do najczęstszych objawów alergii na orzeszki ziemne należą:

• obrzęk naczynioruchowy,
• pokrzywka,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• duszności i świszczący oddech,
• w przypadku reakcji krzyżowych – zespół alergii jamy ustnej (OAS),
• w najcięższych przypadkach zagrażających życiu uogólniona reakcja anafilaktyczna.

Znaczna część osób z dodatnimi wynikami testów nie wykazuje objawów klinicznych po ekspozycji. Taki stan określa się mianem sensytyzacji bezobjawowej. W przypadku alergii będącej wynikiem reakcji krzyżowych dominującym obrazem klinicznym jest zespół pyłkowo-pokarmowy.

Grzyby pleśniowe z rodzaju Alternaria i Cladosporium – alergeny wziewne o znaczeniu klinicznym

Grzyby pleśniowe z rodzaju Alternaria i Cladosporium są istotnym źródeł alergenów wziewnych o udokumentowanym znaczeniu klinicznym, szczególnie w kontekście chorób alergicznych układu oddechowego. Zarodniki tych grzybów występują powszechnie w środowisku zewnętrznym, zwłaszcza w okresie od późnej wiosny do jesieni, osiągając wysokie stężenia w powietrzu atmosferycznym. Mogą również występować w zamkniętych pomieszczeniach, szczególnie w warunkach podwyższonej wilgotności.

Do najważniejszych alergenów należy białko Alt a 1, charakterystyczne dla Alternaria alternata, uznawane za główny marker uczulenia, a także inne komponenty białkowe zdolne do indukowania odpowiedzi immunologicznej typu IgE-zależnego. Cząstki zarodników, dzięki niewielkim rozmiarom, łatwo penetrują drogi oddechowe, gdzie inicjują reakcję zapalną z udziałem mediatorów alergicznych. Ekspozycja na te alergeny wiąże się z istotnym ryzykiem rozwoju oraz zaostrzeń astmy oskrzelowej, a także innych chorób atopowych. Należy podkreślić, że obecność dodatkowych alergenów środowiskowych może nasilać przebieg kliniczny i sprzyjać współistnieniu uczulenia na wiele alergenów.

Objawy kliniczne alergii na grzyby pleśniowe obejmują:

• przewlekły lub okresowy alergiczny nieżyt nosa;
• kichanie i świąd nosa;
• zapalenie spojówek (łzawienie, zaczerwienienie);
• kaszel oraz świszczący oddech; 
• duszności i zaostrzenie astmy oskrzelowej;
• uczucie ucisku w klatce piersiowej.

Charakter ekspozycji na zarodniki grzybów pleśniowych bywa zarówno sezonowy, jak i całoroczny, w zależności od warunków środowiskowych, takich jak wilgotność i temperatura. Znaczenie kliniczne tych alergenów wymaga uwzględnienia ich w procesie diagnostycznym oraz wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych, obejmujących kontrolę mikroklimatu pomieszczeń i ograniczenie ekspozycji na źródła wilgoci.

Alergeny psa i kota w środowisku domowym

Powszechnie utożsamiana z „uczuleniem na sierść” reakcja alergiczna jest w istocie odpowiedzią układu odpornościowego na białka obecne w wydzielinach i wydalinach zwierząt. Sierść stanowi jedynie wektor, umożliwiający alergenom rozprzestrzenianie się w środowisku domowym. Reakcje uczuleniowe wywoływane są przez szereg białek o zróżnicowanej charakterystyce molekularnej, które występują w naskórku, ślinie, moczu oraz wydzielinach gruczołów łojowych i potowych zwierząt. Do najlepiej scharakteryzowanych alergenów zwierzęcych należą m.in.: białka z rodziny lipokalin oraz albuminy surowicze. W przypadku kota kluczową rolę odgrywa białko Fel d 1. U psa istotne znaczenie kliniczne mają z kolei alergeny Can f 1 oraz Can f 5. Charakteryzują się one dużą zdolnością do unoszenia się w powietrzu i przylegania do powierzchni, co sprzyja ich długotrwałej obecności w środowisku domowym. Alergeny mogą rozprzestrzeniać się nawet w miejscach, gdzie zwierzęta nie przebywają bezpośrednio.

Objawy kliniczne alergii na alergeny zwierzęce obejmują:

• objawy ze strony układu oddechowego (kichanie, nieżyt nosa, duszności, świszczący oddech);
• objawy oczne (świąd, łzawienie, zaczerwienienie spojówek);
• zmiany skórne (pokrzywkę, świąd, zaostrzenie atopowego zapalenia skóry);
• w cięższych przepadkach napady astmy oraz reakcje uogólnione.

Redukcja narażenia na alergeny zwierzęce wraz z odpowiednim leczeniem pozwalają ograniczyć nasilenie objawów i poprawić jakość życia osób uczulonych.

📌 Przeczytaj: Alergia na psa – co warto wiedzieć?

Owoce morza – alergeny termostabilne i narastający problem w populacji osób dorosłych

Alergia na owoce morza, obejmująca przede wszystkim skorupiaki i mięczaki, zyskuje na znaczeniu jako narastający problem kliniczny w populacji osób dorosłych. Reakcje nadwrażliwości mają najczęściej charakter IgE-zależny i są związane z obecnością białek o wysokiej stabilności fizykochemicznej. Kluczowym alergenem jest tropomiozyna, czyli białko mięśniowe o znacznej odporności na działanie wysokiej temperatury oraz enzymów trawiennych, co warunkuje utrzymywanie się jego właściwości uczulających nawet po obróbce kulinarnej. Dodatkowo istotną rolę odgrywają inne komponenty, takie jak argininokinaza czy kinaza lekkich łańcuchów miozyny. Ze względu na homologiczność strukturalną tropomiozyny obserwuje się zjawisko reakcji krzyżowych, m.in. z alergenami roztoczy kurzu domowego oraz niektórych stawonogów. Wzrost częstości występowania alergii na owoce morza wiąże się zarówno ze zmianami nawyków żywieniowych, jak i większą dostępnością tych produktów
w diecie.

Objawy kliniczne alergii na owoce morza obejmują:

• pokrzywkę oraz świąd skóry, 
• obrzęk naczynioruchowy;
• objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunkę);
• kaszel, świszczący oddech i duszność;
• spadek ciśnienia tętniczego;
• reakcje anafilaktyczne o różnym stopniu nasilenia.

Alergia na owoce morza ma zazwyczaj charakter trwały i rzadko ulega samoistnemu wygaszeniu, co wymaga stałej eliminacji uczulającego pokarmu z diety. Ze względu na ryzyko ciężkich reakcji ogólnoustrojowych istotne znaczenie ma wczesne rozpoznanie nadwrażliwości, edukacja pacjenta oraz wdrożenie odpowiednich strategii postępowania, w tym unikania ekspozycji i przygotowania do szybkiej interwencji w przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej.

Lateks – alergen środowiskowy o silnym działaniu uczulającym

Naturalny lateks pozyskiwany jest z soku drzewa kauczukowego i pomimo stopniowego zastępowania go materiałami syntetycznymi, nadal znajduje szerokie zastosowanie w produkcji wyrobów codziennego użytku oraz sprzętu medycznego. Można go znaleźć m.in.: w rękawiczkach medycznych, cewnikach, rurkach intubacyjnych, a także w balonach, zabawkach czy wyrobach higienicznych. Nadwrażliwość na lateks stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w grupach osób narażonych zawodowo. Do uczulenia dochodzi najczęściej poprzez bezpośredni kontakt alergenu ze skórą lub błonami śluzowymi, jak również drogą inhalacyjną. Reakcje alergiczne mogą mieć charakter natychmiastowy, opóźniony lub nieimmunologiczny. Opisano dotychczas kilkanaście alergenów molekularnych lateksu (oznaczonych jako Hev b 1-15), odpowiedzialnych za rozwój reakcji uczuleniowych. 

Objawy kliniczne alergii na lateks obejmują:

• świąd i pokrzywkę skóry,
• miejscowy obrzęk naczynioruchowy,
• objawy ze strony układu oddechowego (np. astmę, duszności),
• nieżyt nosa i zapalenie spojówek,
• reakcje uogólnione, w tym anafilaksję o różnym stopniu nasilenia.

U znacznego odsetka pacjentów obserwuje się także zjawisko reakcji krzyżowych, określanych jako zespół „lateks-owoce”, które obejmuje nadwrażliwość na wybrane owoce, warzywa, orzechy i zboża.

Soja – roślinny składnik o wysokim potencjale uczulającym

Soja (Glycine Willd) zaliczana jest do tzw. „wielkiej ósemki” alergenów pokarmowych odpowiedzialnych za większość reakcji nadwrażliwości na produkty żywnościowe. Ekspozycja na alergeny soi zachodzi głównie droga pokarmową, rzadziej przez skórę lub inhalacyjnie. Ze względu na jej powszechne wykorzystanie w przemyśle spożywczym, często stanowi tzw. alergen ukryty. Reakcja nadwrażliwości występuje najczęściej u dzieci i w większości przypadków ustępuje wraz z wiekiem. Z kolei u dorosłych dominują reakcje krzyżowe związane z homologami alergenów pyłku brzozy (Bet v 1). Obserwuje się również reaktywność krzyżową z innymi roślinami strączkowymi, w tym m.in. z orzeszkami ziemnymi.

Objawy kliniczne alergii na soję obejmują:

• objawy zespołu alergii jamy ustnej (świąd, obrzęk błon śluzowych),
• zmiany skórne (pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy),
• objawy ze strony układu oddechowego (świszczący oddech, duszności, nieżyt nosa),
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, wymioty, biegunkę, krwiste stolce),
• reakcje uogólnione, w tym anafilaksję.

Nasilenie objawów alergii na soję jest zmienne i zależy zarówno od formy alergenu (najczęściej uczulają produkty nieprzetworzone, takie jak surowe ziarna, napoje sojowe czy tofu), jak
i indywidualnej wrażliwości pacjenta. Obraz kliniczny może obejmować zarówno łagodne reakcje miejscowe jak i ciężkie objawy ogólnoustrojowe.

Mgr Karolina Hejnar