Jakie badania do kardiologa wykonać? Najważniejsze informacje

Choroby układu sercowo-naczyniowego należą do najczęstszych przyczyn zachorowań i są pierwszą przyczyną zgonów na świecie według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Szacuje się, że odpowiadają za około 19–20 milionów zgonów rocznie, czyli blisko jedną trzecią wszystkich zgonów globalnie. Większość z nich wynika z zawału serca i udaru mózgu.

Kardiolog – czym się zajmuje

Kardiologia to dziedzina medycyny, która koncentruje się na profilaktyce, rozpoznawaniu i leczeniu schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Lekarz specjalizujący się w tej dziedzinie to kardiolog. Zajmuje się on diagnostyką i leczeniem chorób serca metodami zachowawczymi (np. farmakoterapia), czyli bez wykonywania operacji. Podczas wizyty przeprowadza wywiad medyczny, wykonuje lub zleca niezbędne badania z krwi, EKG, echo serca czy test wysiłkowy, a następnie dobiera odpowiednie leczenie farmakologiczne lub kieruje pacjenta na dalszą diagnostykę.

W codziennej praktyce kardiolog zajmuje się takimi stanami jak:

• nadciśnienie tętnicze,
• choroba niedokrwienna serca (wieńcowa),
• zaburzenia rytmu (arytmie),
• wady zastawek,
• choroby mięśnia sercowego, np. kardiomiopatie,
• powikłania sercowo-naczyniowe innych chorób, np. cukrzycy,
• miażdżyca.

Jeśli pacjent wymaga zabiegu, kierowany jest do kardiochirurga, który jest lekarzem specjalizującym się w chirurgicznym leczeniu chorób serca i dużych naczyń krwionośnych. 

Wskazania do wizyty u kardiologa

Wizyta u kardiologa jest wskazana u osób, które należą do grupy zwiększonego ryzyka chorób serca lub chorób naczyniowych. Dotyczy to szczególnie osób, które nie mają jeszcze objawów, ale mają podwyższony poziom cholesterolu, cukrzycę, otyłość lub długotrwale palących tytoń. Otyłość oraz nieprawidłowy lipidogram znacząco zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu. Badania epidemiologiczne wskazują, że u osób z otyłością ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej może być około 1,5-2 razy wyższe w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała. Z kolei podwyższony poziom cholesterolu LDL („złego” cholesterolu) istotnie zwiększa ryzyko zawału serca i udaru. Szacuje się, że każdy wzrost stężenia LDL o około 38–40 mg/dl może zwiększać ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych nawet o 20–25%. Profilaktyka kardiologiczna u tych osób jest bardzo ważna.

Kolejna grupa osób, to osoby, które rozwinęły już objawy, mogące świadczyć o zaburzeniach kardiologicznych, które wymagają diagnostyki i obserwacji lub terapii. Do najczęstszych objawów, które powinny skłonić do konsultacji kardiologicznej, należą:

• ból, ucisk w klatce piersiowej,
• kłucia w klatce piersiowej,
• duszność podczas wysiłku lub w spoczynku,
• uczucie kołatania serca (szczególnie powtarzające się),
• zawroty głowy lub omdlenia obrzęki kończyn dolnych,
• szybkie męczenie się i spadek tolerancji wysiłku,
• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• TIA (ang. Transient Ischemic Attack) przemijający atak niedokrwienny.

Ostatnią grupą pacjentów, którzy powinni być pod kontrolą u kardiologa, są osoby z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym. Choć leczenie nadciśnienia może być prowadzone przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, okresowa konsultacja kardiologiczna pozwala na dokładniejszą ocenę stanu układu sercowo-naczyniowego oraz ewentualnych powikłań choroby. Przewlekle podwyższone ciśnienie tętnicze (niekontrolowane lub z nieodpowiednią dobraną dawką leków) prowadzi m.in. do przerostu mięśnia sercowego, uszkodzenia naczyń krwionośnych czy zwiększonego ryzyka zawału serca i udaru mózgu.

Jakie badania do kardiologa?

W wielu przypadkach wykonanie podstawowych badań z krwi, jeszcze przed pierwszą konsultacją kardiologiczną jest bardzo pomocne. Choroby sercowo-naczyniowe często współistnieją z innymi schorzeniami przewlekłymi, dlatego rozszerzenie badań krwi o inne układy daje ogólny obraz lekarzowi i pozwala ocenić całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta.

Badania z krwi należy wykonywać rano, będąc na czczo, szczególnie jeśli badamy lipidogram czy glukozę. Nawet drobny posiłek czy kawa z mlekiem mogą zafałszować wyniki. Do podstawowych badań należą:

• morfologia krwi,
• TSH, fT4,
• lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL oraz triglicerydy),
• stężenie glukozy oraz hemoglobiny glikowanej (HbA1c),
• kreatynina oraz wskaźnik eGFR,
• elektrolity, zwłaszcza sód i potas.

Jeśli będzie istniało wskazanie lekarz może zlecić bardziej specjalistyczne badania z krwi takie jak D-dimery, homocysteina czy czynniki krzepnięcia, szczególnie w podejrzeniu zakrzepicy naczyń.

Jakie badania wykonuje kardiolog?

Podczas wizyty kardiologicznej lekarz lub pielęgniarka może już w gabinecie wykonać podstawowe badania, takie jak pomiar ciśnienia tętniczego, badanie EKG oraz osłuchiwanie serca przy użyciu stetoskopu. 

Do najczęściej wykonywanych badań u kardiologa należą:

• EKG (elektrokardiogram) – badanie rejestrujące elektryczną aktywność serca,
• Holter EKG – całodobowe monitorowanie pracy serca przy użyciu przenośnego urządzenia, badanie jest szczególnie przydatne w diagnostyce arytmii,
• Holter ciśnieniowy – badanie polegające na automatycznym pomiarze ciśnienia tętniczego przez 24 godziny,
• Test wysiłkowy – badanie wykonywane podczas wysiłku fizycznego, najczęściej na bieżni lub rowerze stacjonarnym. Pozwala ocenić reakcję serca na zwiększone zapotrzebowanie organizmu na tlen,
• Echo serca (USG serca) – badanie ultrasonograficzne umożliwiające ocenę budowy serca, pracy zastawek oraz kurczliwości mięśnia sercowego.

Echo serca jak wygląda?

Echokardiografia czy echo serca to USG serca. Jest to badanie całkowicie bezbolesne, nieinwazyjne i bezpieczne, wykorzystuje fale ultradźwiękowe, które odbijają się od struktur serca, tworząc na ekranie monitora obraz w czasie rzeczywistym. Badanie umożliwia ocenę:

• wielkości jam serca,
• grubości ścian mięśnia sercowego,
• pracy zastawek,
• kurczliwości serca,
• kierunku i prędkości przepływu krwi.

Podczas badania pacjent zazwyczaj leży na lewym boku. Lekarz przykłada głowicę aparatu ultrasonograficznego do klatki piersiowej i uzyskuje obraz serca na monitorze. Oprócz standardowego badania przezklatkowego w niektórych sytuacjach wykonuje się także echokardiografię przezprzełykową. 

Dr n.med. Iwona Chromik