Zawroty głowy w ciąży – jak sobie z nimi radzić?

W czasie ciąży ciało kobiety przechodzi szereg zmian, które niekiedy wiążą się z pewnymi uciążliwymi dolegliwościami. Jedną z nich są zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Dotykają wiele kobiet i zwykle nie są objawem poważnego problemu. Wskazane jest jednak, aby zgłosić lekarzowi, gdy są bardzo nasilone, powodują omdlenia, utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Zawroty głowy mogą nasilić się w czasie ciąży lub być związane bezpośrednio z tym stanem.

Zawroty głowy i inne objawy towarzyszące

Zawroty głowy występują jako wirowanie – to subiektywne złudzenie fałszywego wrażenia ruchu lub wirowania. 

• Osoby dotknięte tym odczuciem opisują je jako złudzenie wirowania, kręcenia się otoczenia. 
• Często towarzyszą temu nudności, wymioty i problemy z utrzymaniem równowagi. 
• Inną postacią jest odczucie zbliżającego się omdlenia. W tym przypadku nieprzyjemne uczucie występuje, gdy mózg nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi i/lub tlenu. Może wystąpić w następstwie nagłego spadku ciśnienia krwi (np. leki), odwodnienia, niskiego poziomu cukru, zbyt szybkiej zmiany pozycji z leżącej na stojącą, krwawienia lub wstrząsu.

Zawroty głowy wpływają na codzienne życie, relacje społeczne i zawodowe, powodują utratę pewności siebie, koncentracji są źródłem trudności w skupieniu uwagi.

Zadbaj o zdrowie z odpowiednio dobranym pakietem badań

Zawroty głowy – jakie są przyczyny?

Fizjologicznie organizm kobiety w czasie ciąży podlega wielu zmianom związanym z oddziaływaniem hormonów: progesteronu, estrogenów, gonadotropiny kosmówkowej. 

Zmiany dotyczą praktycznie wszystkich układów i narządów: 

• krążenia, 
• oddechowego, 
• pokarmowego, 
• a także narządu słuchu 
• i układu przedsionkowego. 

W czasie ciąży zmiany w poziomach hormonów płciowych wpływają na układ przedsionkowy wywołując zawroty głowy poprzez zmiany składu chemicznego i właściwości osmotycznych śródchłonki w uchu wewnętrznym. Objawia się to występowaniem uczucia wirowania i poczuciem niestabilności, ale również uczuciem zatkania uszu i zaburzeniami słuchu. 

Kolejny patomechanizm zawrotów głowy to podłoże naczyniowe. W okresie ciąży następują zmiany w krążeniu krwi w naczyniach w postaci wysokiego przepływu i niskiego oporu naczyniowego. Ciąża jako stan fizjologicznej nadkrzepliwości może prowadzić do zatorowości w tętnicach błędnika i zaburzeń w jego mikrokrążeniu. Pojawiają się również dane odnośnie do wpływu zaburzonego metabolizmu wapnia i witaminy D.

W czasie ciąży odczuwane zawroty głowy mogą ponadto być efektem:

• niedokrwistości
• przebywanie w dusznych pomieszczeniach
• dużego wysiłku fizycznego
• zbyt szybkiej zmiany pozycji
• silnego stresu
• dużego odstępu czasu od ostatniego posiłku
• uporczywych wymiotów

Należy jednak pamiętać, że pojawiające się zawroty głowy nie muszą być związane z ciążą. Mogą pojawić się niezależnie od ciąży lub ten stan może być występowania procesu chorobowego.

Zawroty głowy ze względu na miejsce ich powstawania dzieli się na:

• ośrodkowe – gdy przyczyna jest zlokalizowana w ośrodkowym układzie nerwowym, najczęściej przyczyną są naczyniopochodne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, następstwa urazów, guzy mózgu, stwardnienie rozsiane, migrena.
• obwodowe – gdy przyczyna jest zlokalizowana poza ośrodkowym układem nerwowym, najczęściej spowodowane są urazem ucha wewnętrznego, zapalenie błędnika, choroba Ménière’a, łagodne położeniowe zawroty głowy, zapalenie neuronu przedsionkowego, polekowe (antybiotyki z grupy aminoglikozydów, cytostatyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne, diuretyki).

Zawroty głowy w ciąży w 1. trymestrze

Zawroty głowy w ciąży w 1. trymestrze są efektem zmian hormonalnych, co powoduje zwiększenie przepływu krwi i obniżenie ciśnienia krwi. Oddziaływają one również na układ przedsionkowy kontrolujący równowagę ciała. Niskie ciśnienie może powodować zawroty głowy szczególnie w czasie zmiany pozycji ciała z leżącej lub siedzącej na stojącą. Ponadto nasilone wymioty mogą prowadzić do odwodnienia co dodatkowo nasila spadek ciśnienia i zawroty głowy. Zawroty głowy na początku ciąży mogą być również skutkiem wymiotów towarzyszących zmianom hormonalnym a szczególnie wzrostowi gonadotropiny kosmówkowej (hCG). Wymioty mogą prowadzić do odwodnienia, trudności z utrzymaniem pokarmu w żołądku, niedożywienia, a to w dłuższej perspektywie prowadzi do niedokrwistości.

Zawroty głowy we wczesnej ciąży dotyczą około 23% kobiet.

Zawroty głowy w ciąży w 2. trymestrze

Zawroty głowy w ciąży w 2. trymestrze mogą być wywołane wahaniami w poziomie cukru we krwi, zbyt długie przerwy w przyjmowaniu posiłku może prowadzić do hipoglikemii i być przyczyną zawrotów głowy a nawet omdleń. W drugim trymestrze zawroty głowy podobnie jak we wcześniejszym okresie ciąży mogą mieć podłoże naczyniowe związane z rozszerzeniem naczyń krwionośnych.

Zawroty głowy w ciąży w 3. trymestrze

Powiększająca swoje rozmiary macica oraz rozwijający płód powodują ucisk na sąsiadujące naczynia krwionośne co może powodować spadki ciśnienia krwi i przyczyniać się do odczuwania zawrotów głowy lub trudności w oddychaniem zwłaszcza w czasie wysiłku fizycznego lub w upalne dni. Dodatkowo powiększająca się macica powoduje przesunięcie się środka ciężkości co przy towarzyszących zawrotach głowy zwiększa niepewność chodu oraz ryzyko upadku. Pojawienie się zawrotów głowy, zwłaszcza w połączeniu z silnym bólem głowy, może również zwiastować pojawienie się nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego.

Zawroty głowy po poronieniu mogą być wywołane spadkiem hormonów wywołanym zakończeniem ciąży, efektem silnego stresu związanego z poczuciem straty i lękiem. Mogą być wreszcie efektem znacznej utraty krwi w trakcie poronienia.

Zawroty głowy w czasie ciąży – diagnostyka

W diagnostyce zawrotów głowy w czasie ciąży konieczna jest konsultacja zarówno ginekologiczna, neurologiczna jak i laryngologiczna.

Podstawą jest zebranie dokładnego wywiadu lekarskiego uwzględniającego:

• czas trwania zawrotów (sekundy, minuty, godziny czy nawet dni)
• czynniki wywołujące (pionizacja, ułożenie się w łóżku i zmiana pozycji)
• występowanie objawów towarzyszących (ubytki słuchu, objawy neurologiczne, zaburzenia świadomości, ból ucha, nudności i wymioty, szumy uszne)

Ponadto wykonywane są badania:

• neurologiczne: odruchy neurologiczne, zaburzenia chodu, objawy ogniskowe, testy statyczno-dynamiczne,
• badanie laryngologiczne: badanie otoskopowe, próby kaloryczne (badanie błędnika, badanie słuchu),
• badanie elektrokardiologiczne, echokardiograficzne,
• podstawowe badania laboratoryjne pozwalające wykluczyć choroby ogólnoustrojowe: morfologia krwi obwodowej, glukoza, elektrolity, CRP, stężenie mocznika, kreatyniny, poziom TSH, fT4, fT3, ocena układu krzepnięcia (PT, APTT, stężenie fibrynogenu),
• badania neuroobrazowe pozwalające rozpoznać zmiany naczyniowe, urazy czy obecność guzów w ośrodkowym układzie nerwowym np. USG metodą dopplera tętnic szyjnych, rezonans magnetyczny (z uwzględnieniem przeciwwskazań do badania).

Domowe sposoby na radzenie sobie z zawrotami głowy

• Unikaj gwałtownych ruchów lub zmian pozycji, zwłaszcza zmiany położenia głowy,
• gdy występują objawy pozostań bez ruchu i odpoczywaj,
• unikaj jasnego światła, oglądania telewizji i czytania w trakcie zawrotów głowy,
• gdy dolegliwość mija – stopniowo zwiększaj aktywność, jeśli stracisz równowagę możesz wymagać pomocy,
• unikaj dłuższego stania i pozostawania w tej pozycji bez ruchu,
• zdrowy styl życia pomaga zminimalizować stres i złe samopoczucie związane z zawrotami głowy: zadbaj o odpowiednią ilość snu, zdrową dietę bez przejadania się, pomocne mogą być metody relaksacyjne i umiarkowana aktywność fizyczna dostosowana do stanu organizmu,
• zadbaj o odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza w czasie upalnych dni,
• unikaj leżenia na plecach szczególnie w drugim i trzecim trymestrze,
• prowadzenie dzienniczka z zapisanymi okolicznościami wystąpienia zawrotów pozwoli unikać sytuacji wyzwalających.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Długo utrzymujące się i nasilone zawroty powinny skłonić do wizyty u lekarza, zwłaszcza jeżeli towarzyszą im inne objawy:

• krwawienie,
• ból brzucha,
• mroczki przed oczami, problemy ze wzrokiem,
• silny ból głowy,
• omdlenia,
• trudności w oddychaniu.

Mgr Renata Grzelik