e-Pakiet obrzęki

Do powstawania obrzęku (opuchlizny) dochodzi wtedy, gdy w tkankach gromadzi się płyn. Przesączanie się płynu z naczyń krwionośnych, także limfatycznych, do tkanek może być spowodowane zaburzeniami w układzie sercowo-naczyniowym (np. niewydolność żylna, niewydolność serca), chorobami nerek, wątroby, także stanem zapalnym i urazem. O przyczynie obrzęków można wnioskować po ich umiejscowieniu i objawach towarzyszących:

·       problemy z sercem wiążą się z obrzękami nóg występującymi symetrycznie, zwłaszcza dotyczą kostek i podudzi, często towarzyszy im uczucie duszności;

·       choroby nerek są przyczyną obrzęków twarzy (zwłaszcza po nocy), także obrzęku uogólnionego (całego ciała);

·       w chorobach wątroby obrzęki dotyczą nóg, możliwe jest także występowanie wodobrzusza.

Poza charakterem obrzęków i wywiadem z pacjentem, w ustaleniu przyczyn obrzęków kluczową rolę odgrywają badania laboratoryjne uwzględnione w pakiecie.

e-Pakiet obrzęki uwzględnia: Morfologia krwi, ferrytyna, peptyd natriuretyczny, hs CRP, hs Troponina I stratyfikacja ryzyka, PT (INR), APTT, D-dimer, fibrynogen, glukoza, hemoglobina glikowana HbA1c, lipidogram (CHOL, HDL, nie-HDL, LDL, TG), próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, BIL, GGTP), białko całkowite, mocznik, kwas moczowy, kreatynina, elektrolity (Na, K), wapń całkowity, magnez, TSH, kortyzol, mocz – badanie ogólne.

»   Morfologia krwi jest badaniem, które pozwala ocenić ogólną kondycję organizmu oraz wnosi wiele istotnych informacji na temat niedoborów pierwiastków lub witamin będących przyczyną anemii oraz etiologii toczących się infekcji. Pozwala także na wykluczenie choroby nowotworowej układu krwiotwórczego lub zaburzeń odporności.

»   Ferrytyna to badanie uzupełniające wynik morfologii krwi. Stężenie ferrytyny pozwala na wnioskowanie o stanie zmagazynowanego w organizmie żelaza, ponadto ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, co oznacza, że wzrasta w przebiegu stanów zapalnych.

»   Peptyd natriuretyczny jest badaniem, którego głównym zastosowaniem diagnostycznym jest rozpoznanie dysfunkcji lewej komory serca, czyli jego niewydolności. Oznaczenie jest istotne zwłaszcza u osób z podwyższonym ryzykiem wystąpienia niewydolności serca, to znaczy z nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową, cukrzycą i w podeszłym wieku; wykorzystywane jest również w monitorowaniu leczenia niewydolności serca. Badanie wykonuje się także w celu zróżnicowania sercowych i pozasercowych przyczyn duszności.

»   hs CRP, czyli białko C-reaktywne, jest uznanym markerem stanu zapalnego. Oznaczane testem wysokoczułym (hs) posiada status niezależnego wskaźnika ryzyka miażdżycy i związanego z nim ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Stężenie hs CRP<1 mg/l świadczy o małym ryzyku chorób sercowo-naczyniowych; 1-3 mg/l – o średnim; natomiast > 3 mg/l – o wysokim. Stężenie hs CRP>10 mg/l wiąże się z podejrzeniem stanu zapalnego o innym pochodzeniu np. związanego z infekcją bakteryjną.

»   hs - Troponina I, stratyfikacja ryzyka (na wyniku jako hs TnI Risk Strat). Badanie zamieszczone w pakiecie ma na celu ocenę i stratyfikację, czyli określenie ryzyka wystąpienia przyszłych incydentów sercowych (jako niskie, umiarkowane, podwyższone) u osób bez klinicznych cech choroby serca. Za pomocą wysokoczułych (hs) pomiarów użytych w badaniu możliwe jest wykazanie obecności troponiny I w niewielkich stężeniach również we krwi osób bez objawów choroby serca, tj. uważanych za klinicznie zdrowe. Udowodniono, że wraz ze wzrostem wartości śladowych stężeń troponiny I u osób zdrowych wzrasta ryzyko przyszłych zdarzeń sercowych, czyli zawału serca. Stężenie hs TnI Risk Strat u mężczyzn <6 ng/l, u kobiet <4 ng/l świadczy o niskim ryzyku przyszłej choroby sercowo naczyniowej. Stężenie hs TnI Risk Strat u mężczyzn ≥6-≤12 ng/l, u kobiet ≥4-≤10 ng/l świadczy o średnim ryzyku przyszłej choroby sercowo naczyniowej. Stężenie hs TnI Risk Strat u mężczyzn >12 ng/l, u kobiet >10 ng/l świadczy o podwyższonym ryzyku przyszłej choroby sercowo-naczyniowej.

»   PT (INR), APTT, D-dimer, fibrynogen to parametry mające na celu ocenę funkcjonowania układu krzepnięcia.

»   Glukoza i HbA1c to badania, na podstawie których, wg kryteriów opracowanych przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, możliwe jest rozpoznanie zaburzeń metabolizmu glukozy. Wysokie stężenie glukozy na czczo wynika zwykle z podstępnej, obarczonej szeregiem powikłań choroby metabolicznej – cukrzycy. Wynik HbA1c dostarcza informacji o średnim stężeniu glukozy we krwi w okresie poprzednich 3 miesięcy, stąd parametr ten poza diagnostyką cukrzycy, wykorzystywany jest także z powodzeniem w monitorowaniu przebiegu i leczenia choroby.

»   Lipidogram (CHOL, HDL, nie-HDL, LDL, TG) to zestaw badań służący monitorowaniu gospodarki lipidowej organizmu i oszacowaniu ryzyka zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe, np. miażdżycę i nadciśnienie tętnicze oraz wystąpienia groźnych incydentów jak udar, zawał, czy nagła śmierć sercowa.

»   Próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, bilirubina, GGTP), mocznik, białko całkowite to zestaw kilku badań, na podstawie których oceniana jest funkcja wątroby i dróg żółciowych.

»   Kwas moczowy pozwala na rozpoznanie choroby metabolicznej – dny moczanowej. W przebiegu dny moczanowej ból stawów wywołany jest odkładaniem kryształków kwasu moczowego w obrębie tkanek miękkich otaczających stawy. Oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi może być także pomocne w rozpoznawaniu zagrożenia kamicą nerkową i szacowania ryzyka wystąpienia chorób i nagłych incydentów sercowo-naczyniowych.   

»   Kreatynina wraz z wyliczanym na jej podstawie współczynnikiem eGFR, wykorzystywana jest w ocenie funkcji filtracyjnej nerek. Na podstawie uzyskanych wyników wnioskuje się o wydolności lub stopniu niewydolności narządu.

»   Elektrolity (Na, K). Zaburzenia elektrolitowe często wynikają z zaburzonej funkcji filtracyjnej nerek, stanowią również skutek odwodnienia. Mogą prowadzić do szeregu powikłań, m.in. zaburzeń rytmu serca, są także przyczyną powstawania obrzęków.

»   Wapń całkowity. Prawidłowe stężenie wapnia we krwi warunkuje właściwą budowę kośćca i zębów, pracę mięśni i układu nerwowego, ale także układu krzepnięcia. Jego niskie stężenie (hipokalcemia) wiąże się ze zwiększoną pobudliwością nerwowo – mięśniową (drganie i przykurcze mięśni), zwiększonym ryzykiem kamicy nerkowej, zwiększoną podatnością na złamania (osteoporoza) oraz objawami arytmii i zaburzeniami widzenia. Prowadzi także do objawów dermatologicznych: suchej i łuszczącej się skóry, kruchych paznokci, cienkich i szorstkich włosów. W niektórych przypadkach hipokalcemia odpowiedzialna jest za objawy psychiatryczne, takie jak lęk, depresja i niestabilność emocjonalna.

»   Magnez bierze udział w przekazywaniu impulsów nerwowo-mięśniowych, wpływa również na poprawne funkcjonowanie przytarczyc, czyli gruczołów odpowiedzialnych za utrzymywanie prawidłowego poziomu wapnia w organizmie. Stężenie magnezu we krwi regulowane jest przez nerki, stąd choroby nerek są wskazaniem do regularnego monitorowania jego poziomu.

»   TSH jest hormonem przysadkowym nadzorującym pracę tarczycy. Na podstawie zmian w stężeniu TSH wnioskuje się o nadczynności lub niedoczynności tarczycy. Schorzenia te wiążą się z bezpośrednim wpływem na metabolizm (odpowiednio utrata lub przybieranie na wadze nieuzasadnione zmianami w diecie, nadpotliwość lub sucha skóra, biegunki lub zaparcia), a także równowagę emocjonalną. Obrzęki utożsamia się z niedoczynnością tarczycy (tzw. obrzęk śluzowaty twarzy).

»   Kortyzol jest badaniem wykonywanym m.in. przy podejrzeniu nadczynności nadnerczy (zespołu/choroby Cushinga), która warunkuje zatrzymanie wody i soli w organizmie, a co za tym idzie powstawanie obrzęków – szczególnie w obrębie twarzy (tzw. księżyc w pełni).

»   Mocz – badanie ogólne służy określeniu fizyko-chemicznych właściwości moczu (badanie metodą paskową) i identyfikacji znajdujących się w nim elementów morfotycznych (badanie mikroskopowe). Jest również badaniem przesiewowym, czyli takim, które pozwala na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym. Wyniki badania ogólnego moczu dają podstawę do postawienia wstępnej diagnozy chorób nerek, zakażenia układu moczowego, chorób uwarunkowanych genetycznie (specyficzny zapach), chorób metabolicznych w tym także cukrzycy. Badanie, umożliwia również wskazanie zaburzeń przemiany materii związanych m.in. z dysfunkcją wątroby.

Uzyskane wyniki badań należy skonsultować z lekarzem.

Do wykonania pakietu badań niezbędne są:

*próbka krwi,

*próbka moczu.

Badanie ogólne moczu wykonuje się z porannej próbki moczu, z tzw. środkowego strumienia, co oznacza, że pierwsze krople moczu powinny trafić do toalety, kolejna - właściwa porcja do pojemnika, a ostatnia - do toalety.  Pojemnik na mocz do badania można kupić w aptece, niekiedy udostępniany jest bezpłatnie w punktach pobrań podległych laboratoriom.