Opuchnięte dłonie – jakie są przyczyny dolegliwości?

Dłonie stanowią podstawowe „narzędzie pracy”, z którego korzystamy każdego dnia. Upośledzenie ich funkcji ogranicza niezależność i możliwość swobodnego radzenia sobie z codziennymi czynnościami Opuchnięte dłonie potrafią utrudnić życie, szczególnie w przypadku, gdy objawowi towarzyszą bóle mięśniowo- stawowe. Czemu na naszych rękach pojawia się opuchlizna? Czy można sobie z nim poradzić domowymi sposobami? Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Opuchnięte dłonie – kiedy powinny zwrócić naszą uwagę?

Opuchnięte dłonie to dość częsty i niejednorodny objaw. Może wynikać z oczywistych przyczyn (np. urazu, ukąszenia) lub być objawem chorób, w których obrzęk nie jest typowym pierwszym symptomem (choroby serca, nerek, tarczycy). Obrzęk dłoni może mieć charakter ostry (pojawia się 24-48 h po wystąpieniu warunków sprzyjających pojawieniu się opuchlizny) lub przewlekły (nawet po 72 h od zaistnienia czynników wywołujących). Czasem uważany jest za element procesu zdrowienia kończyny, szczególnie wówczas, gdy jest spowodowany urazem czy zabiegiem chirurgicznym.

Opuchnięte dłonie – przyczyny

Puchnięcie dłoni może pojawić w każdym wieku, a przyczyn tego stanu może być wiele. Objaw może być spowodowany:

• zatrzymaniem wody w organizmie,
• zapaleniem tkanek,
• urazami,
• schorzeniami stawów,
• wysoką temperaturą,
• problemami z krążeniem,
• chorobami nerek,
• wysiłkiem fizycznym,
• zmianami hormonalnymi (ciąża, miesiączka menopauza),
• stosowanymi lekami,
• chorobami nowotworowymi,
• schorzenia kręgosłupa.

Najczęściej uwagę pacjenta zwraca niemożność zdjęcia biżuterii po nocnym odpoczynku oraz uczucie ciężkości dłoni. Zwykle, gdy opuchnięte dłonie po nocy są jedynym i przemijającym symptomem, jest to fizjologiczna odpowiedź ciała na pozostawanie długotrwale w jednej pozycji lub na zatrzymanie w nim nadmiaru wody. Przyczyną tego stanu są przede wszystkim błędy dietetyczne jak spożywanie małych ilości wody z równoczesnym stosowaniem diety bogatej w sól, kawę, herbatę czy słodzone napoje. W takich warunkach organizm ogranicza wydalanie wody niezbędnej mu do przeprowadzania procesów metabolicznych, co jest odczuwane przez pacjenta jako puchnięcie oraz ucisk dłoni. Narażenie organizmu na zbyt wysokie temperatury przez dłuższy czas (tzw. przegrzanie) także może sprawiać, że nasze dłonie wydają się nabrzmiałe. Podobne dolegliwości mogą występować podczas wysiłku fizycznego lub długotrwałego utrzymywania dłoni w jednej pozycji. Jest to związane z rozszerzeniem naczyń krwionośnych w obrębie tkanek, co skutkuje uczuciem obrzmienia dłoni poprzez zwolnienie krążenia w nich krwi.

Wśród oczywistych przyczyn puchnięcia dłoni wymienić można również urazy, ukąszenia owadów i zabiegi operacyjne, po których przez pewien czas utrzymywać może się obrzęk dłoni. Poważniejsze w skutkach choroby objawiające się opuchlizną rąk to m.in.:

• zakrzepica żył górnych (zator umiejscowiony w żyle pachwinowej lub podobojczykowej),
• problemy z nerkami (zatrzymanie wody w organizmie z równoczesną utratą białka),
• niedoczynność tarczycy (spowolnienie metabolizmu, zatrzymanie wody i glikozaminoglikanów w tkankach),
• limfadenopatia,
• hiponatremia (charakterystyczna u sportowców),
• niewydolność serca,
• choroby wątroby.

Objaw puchnięcia dłoni jest charakterystycznym symptomem zauważanym w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów, tocznia rumieniowatego czy zapalenia kości i stawów. Wśród leków wywołujących puchnięcie dłoni wymienia się: glikokortykosteroidy, leki hormonalne, przeciwdepresyjne, obniżające ciśnienie czy terapię przeciwnowotworową. W ostatnich latach opisano również jednostkę chorobową zwaną „puffy hands syndrome” (zespół opuchniętej ręki), w której opuchlizna dłoni spowodowana jest długotrwałą terapią farmaceutykami podawanymi dożylnie.

Opuchnięte, czerwone dłonie u dziecka

Opuchlizna dłoni u dziecka zawsze budzi niepokój, szczególnie, gdy pojawia się nagle, utrzymuje przez dłuższy czas albo towarzyszą jej inne objawy jak ból, gorączka, wysypka czy drętwienie. Mogą być one skutkiem urazu lub ukąszenia (pojawia się obrzęk naczynioruchowy), ugryzienia przez zwierzę, oparzenia (tu pojawia się też łuszczenie naskórka i skóry, ból, pieczenie) czy limfadenopatii. Opuchnięte czerwone dłonie u dziecka mogą być też objawem długotrwałego utrzymywania kończyny w danej pozycji czy wykonywania jakiś ćwiczeń fizycznych lub picia zbyt małej ilości czystej wody. Oczywiście przyczyna może być również znacznie poważniejsza jak choroba autoimmunologiczna, zakażenie tkanki podskórnej, problemy z nerkami, sercem, wątrobą, tarczycą czy choroba nowotworowa. Każdy niepokojący objaw, szczególnie pojawiający się u dziecka należy skonsultować z rodzinnym pediatrą.  

Opuchnięte dłonie – objawy

Zwykle obrzękowi dłoni, zwłaszcza przemijającemu, nie towarzyszą dodatkowe objawy. Czasem jednak pacjenci skarżą się dodatkowo na:

• swędzenie,
• ból,
• ucisk,
• podwyższoną lub zmniejszoną ciepłotę dłoni,
• dodatkową opuchliznę w obrębie kończyn dolnych czy twarzy,
• zmieniony wygląd skóry (rozciągnięta, przeświecająca i połyskliwa),
• obrzęk przedramion,
• mrowienie, drętwienie,
• pulsowanie,
• zniekształcenie w obrębie stawów,
• problemy z wykonywaniem codziennych czynności.

Długotrwały taki stan powoduje znaczny dyskomfort, ból oraz zmniejszenie zakresu ruchów kończyny. Konsultacji ze specjalistą wymaga każda sytuacja, w której sami nie potrafimy ustalić i wyeliminować przyczyny, pojawiają się dodatkowe objawy ogólne, ból i opuchnięte dłonie w znacznym stopniu utrudniają funkcjonowanie kończyny, a objawy nie przemijają. Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, w której:

• obrzęk jest niesymetryczny lub obejmuje też inne części ciała, 
• kończyna jest bolesna i gorąca,
• opuchlizna pojawia się nagle,
• obrzękowi towarzyszy gorączka i dreszcze,
• pojawia się duszność i ucisk w klatce.

Tak poważne objawy mogą świadczyć o silnej reakcji anafilaktycznej organizmu lub skrzepie, który przemieścił się np. do płuc, co stanowi zagrożenie dla życia pacjenta, stąd szybka reakcja jest kluczowa.

Opuchnięte dłonie – diagnostyka

Opuchnięte i bolące dłonie w znacznym stopniu ograniczają sprawność pacjenta upośledzając u niego ruchomość kończyny, stąd skuteczna diagnostyka przyspiesza powrót do zdrowia. Kluczowe jest zebranie wnikliwego wywiadu oraz przeprowadzenie badania fizykalnego pacjenta. Warto wykonać podstawowe badania pozwalające na ocenę nawodnienia organizmu: elektrolity (Na, K), morfologię i badanie ogólne moczu, a także, co bardzo ważne, stężenie białka całkowitego i albuminy w surowicy i w moczu, ponieważ utrata białka jest jedna z głównych przyczyn obrzęków (albumina odpowiada za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia w tkankach). W przypadku podejrzenia innych schorzeń wykonuje się:

• badania tarczycy (TSH, fT3, fT4, anty- TPO, Anty- TG),
• badania nerek (kreatynina, mocznik, kwas moczowy, wskaźnik albumina/ kreatynina ACR),
• badania serca (peptyd natriuretyczny, troponiny),
• badania wątroby (AST, ALT, GGTP, bilirubina, lipidogram),
• badania w kierunku wykrycia chorób autoimmunologicznych (np. przeciwciała ANA, RF, anty-CCP),
• markery stanu zapalnego (OB, CRP).

W diagnostyce wykorzystuje się również badania obrazowe: rezonans magnetyczny, tomografię komputerową, RTG; USG nerek, wątroby czy serca oraz EKG i echokardiografię czy pomiar ciśnienia.

Opuchnięte dłonie – domowe sposoby

Domowe sposoby na opuchnięte dłonie pozwalają na zmniejszenie obrzęku, napięcia oraz bólu dłoni. Pomocne mogą być:

• masaż i ćwiczenia mięśni dłoni oraz ramion,
• okłady zimne (zmniejszenie obrzęku), okłady ciepłe (poprawienie przepływu krwi),
• w chorobach reumatycznych stosuje się maści rozgrzewające oraz kąpiele mineralne (siarczkowo- siarkowodorowe), maści borowinowe, kasztanowe,
• unikanie przetrenowania kończyny,
• zmiana pozycji kończyny np. uniesienie dłoni na poduszce w czasie snu,
• picie dużych ilości wody, ograniczenie spożycia soli.

W radzeniu sobie z obrzękami odpowiednia dieta i aktywność fizyczna w dużej mierze pozwolą na zniwelowanie opuchlizny i bólu dłoni. Prawidłowe nawodnienie organizmu, suplementacja mikro – i makroelementów, kwasów omega oraz regularne, umiarkowane ćwiczenia fizyczne, wspomagają utrzymanie ogólnego dobrego samopoczucia i zmniejszają ryzyko wystąpienia obrzęków dłoni.     

Opuchnięte dłonie – leczenie

W leczeniu kluczową rolę odgrywa profilaktyka, obejmująca przede wszystkim modyfikację stylu życia (dieta, aktywność fizyczna). Jeżeli jednak nie przynosi to efektu, na podstawie badań diagnostycznych specjalista ustala przyczynę i wdraża leczenia farmakologiczne. Stosuje się diuretyki (w niektórych chorobach nerek), leki wspomagające pracę serca i wątroby, leki przeciwhistaminowe (reakcja alergiczna), przeciwbólowe i przeciwzapalne (dexketoprofen, ibuprofen) oraz w przypadku schorzeń reumatycznych, leki przeciwzapalne (NLPZ, glikokotykosteroidy), leki modyfikujące przebieg choroby (DMARDs) oraz przeciwbólowe. Pomocna jest fizjoterapia, szczególnie po urazach, zabiegach czy w schorzeniach układu kostno- stawowego, masaże, akupunktura. W przypadku, gdy obrzęk spowodowany jest limfadenopatią (np. u pacjentów onkologicznych) stosuje się kompleksową terapię przeciwobrzękową obejmującą m.in. drenaż limfatyczny, kompresję, kinesotaping, terapię ułożeniową). Również zastosowanie witamin z grupy B w postaci leku może wspomóc pacjenta, gdy opuchnięte dłonie są skutkiem problemów z kręgosłupem (ucisk na nerwy, zwyrodnienia), gdyż wspierają one funkcjonowanie układu nerwowego.  

Mgr Jolanta Pawłowska