Androgeny u kobiet i mężczyzn – kompendium wiedzy 

Androgeny kojarzone są przede wszystkim z męskimi hormonami płciowymi, jednak odgrywają niezwykle ważną rolę zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Wpływają nie tylko na rozwój cech płciowych, ale także na płodność, masę mięśniową, gęstość kości, libido czy samopoczucie. Zarówno ich niedobór, jak i nadmiar może prowadzić do wielu zaburzeń zdrowotnych. Czym są androgeny, jakie pełnią funkcje w organizmie i kiedy warto oznaczyć ich stężenie? W tym kompendium znajdziesz odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Co to są androgeny? Za co odpowiadają?

Androgeny to grupa hormonów steroidowych, które kojarzone są przede wszystkim z rozwojem męskich cech płciowych, jednak ich rola w organizmie jest znacznie szersza. Choć często nazywa się je „męskimi hormonami”, występują zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Różnią się jedynie stężeniem oraz znaczeniem fizjologicznym u obu płci. Za co odpowiadają androgeny? Odpowiadają m.in. za prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego, różnicowanie płciowe, rozwój drugorzędowych i trzeciorzędowych cech płciowych, utrzymanie masy mięśniowej, zdrowie kości, poziom energii, libido oraz wpływają na metabolizm, wytworzenie innych hormonów płciowych i samopoczucie.

Produkcja androgenów odbywa się przede wszystkim w:

• jądrach u mężczyzn – głównym miejscem wytwarzania testosteronu są komórki Leydiga, 
• jajnikach u kobiet – powstaje tam część androgenów (25%), które następnie mogą być przekształcane w estrogeny (estradiol, estron, estriol), 
• korze nadnerczy u obu płci – produkowane są głównie słabsze androgeny, takie jak DHEA i DHEA-S i są one określane jako androgeny nadnerczowe.

Za regulację ich wydzielania odpowiada skomplikowany układ hormonalny obejmujący podwzgórze, przysadkę mózgową oraz gonady i nadnercza. Zaburzenia na którymkolwiek z tych etapów mogą prowadzić zarówno do nadmiaru, jak i niedoboru androgenów.

Najważniejsze androgeny w organizmie

Do najważniejszych hormonów androgenowych należą:

Androgen	Charakterystyka i działanie
Testosteron	Najważniejszy i najlepiej poznany androgen. U mężczyzn odpowiada za rozwój narządów płciowych, produkcję plemników, libido, wzrost mięśni i utrzymanie gęstości kości. U kobiet wpływa m.in. na energię, popęd seksualny i kondycję mięśni.
Dihydrotestosteron (DHT)	Aktywna forma testosteronu powstająca w tkankach, m.in. w skórze i mieszkach włosowych. Odpowiada za rozwój owłosienia typu męskiego, wzrost gruczołu krokowego oraz może uczestniczyć w rozwoju łysienia androgenowego.
Androstendion	Hormon pośredni w produkcji testosteronu i estrogenów. Jego oznaczenie jest szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń hormonalnych u kobiet.
DHEA i DHEA-S	Słabsze androgeny wytwarzane głównie przez nadnercza. Stanowią bazę do produkcji silniejszych hormonów płciowych.

Jak powstają androgeny?

Synteza androgenów rozpoczyna się od cholesterolu, który w kolejnych reakcjach enzymatycznych przekształcany jest w hormony steroidowe. W uproszczeniu proces przebiega następująco:

cholesterol → DHEA → androstendion → testosteron → DHT

Testosteron może następnie zostać przekształcony w dihydrotestosteron (DHT) dzięki enzymowi 5-alfa-reduktazie. To właśnie DHT wykazuje silniejsze działanie na niektóre tkanki, między innymi: skórę, mieszki włosowe i prostatę. Dlatego nawet prawidłowe stężenie testosteronu we krwi nie zawsze wyklucza wystąpienie objawów nadmiernego działania androgenów.

Po syntezie androgeny są uwalniane do krwi i transportowane do tkanek docelowych. Większość z nich krąży związana z białkami transportowymi, głównie SHBG (globuliną wiążącą hormony płciowe) oraz albuminą. Związane hormony są nieaktywne biologicznie, a działanie wywiera jedynie ich wolna frakcja, która może przenikać do komórek i wiązać się z receptorami androgenowymi.

Metabolizm androgenów zachodzi przede wszystkim w wątrobie, gdzie hormony są przekształcane w nieaktywne metabolity poprzez połączenie z kwasem glukuronowym lub siarkowym. Następnie są wydalane głównie z moczem przez nerki, a w mniejszym stopniu także z żółcią. Dzięki tym procesom organizm utrzymuje prawidłową równowagę hormonalną.

*17-beta HSD – enzym 17β-hydroksysteroidowa dehydrogenaza

Rycina z: Zawiślak B, Marchlewicz M, Świder-Al-Amawi M, Wenda-Różewicka L, Wiszniewska B. Skóra i jej udział w syntezie hormonów steroidowych. Postępy Biologii Komórki. 2010;37(4):783–793.

Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS)

Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS, ang. Androgen Insensitivity Syndrome) to rzadkie zaburzenie genetyczne związane z chromosomem X, w którym organizm nie reaguje prawidłowo na działanie androgenów, mimo że hormony te są produkowane w odpowiednich ilościach. Przyczyną jest najczęściej mutacja genu receptora androgenowego (AR), przez co komórki nie są w stanie prawidłowo odczytać sygnału przekazywanego przez testosteron i dihydrotestosteron (DHT).

Choroba występuje u osób posiadających chromosom XY, jednak stopień niewrażliwości na androgeny może być różny. Wyróżnia się:

• całkowity zespół niewrażliwości na androgeny (CAIS) – organizm nie reaguje na androgeny, co prowadzi do rozwoju żeńskich zewnętrznych cech płciowych mimo obecności chromosomu Y; często rozpoznanie następuje w okresie dojrzewania, np. z powodu braku miesiączki, 
• częściowy zespół niewrażliwości na androgeny (PAIS) – odpowiedź na androgeny jest częściowo zachowana, dlatego objawy mogą mieć różne nasilenie,
• łagodny zespół niewrażliwości na androgeny (MAIS) – dochodzi do rozwoju męskich narządów płciowych, ale może pojawić się niepłodność lub nadmierny rozrost piersi (ginekomastia). 

W przypadku CAIS osoby zwykle mają żeński wygląd zewnętrzny, ale nie posiadają macicy, a jądra mogą znajdować się w jamie brzusznej lub w kanałach pachwinowych. Diagnostyka obejmuje m.in. badania hormonalne (testosteron, LH, FSH), badania genetyczne oraz ocenę narządów wewnętrznych za pomocą badań obrazowych.

Leczenie dobiera się indywidualnie i może obejmować m.in. postępowanie chirurgiczne, terapię hormonalną oraz regularną kontrolę zdrowia. Ze względu na złożony charakter zaburzenia pacjenci wymagają opieki zespołu specjalistów, m.in. endokrynologa, genetyka i ginekologa lub urologa.

Rola androgenów w organizmie kobiety

Choć androgeny nazywane są męskimi hormonami płciowymi, pełnią również ważne funkcje w organizmie kobiety. Są produkowane głównie przez jajniki i nadnercza, a ich prawidłowe stężenie jest niezbędne do utrzymania równowagi hormonalnej.

Androgeny uczestniczą w rozwoju organizmu już w okresie dojrzewania, odpowiadając za pojawienie się owłosienia łonowego i pachowego. W późniejszym życiu wpływają na wiele procesów, m.in.:

• regulację libido,
• utrzymanie prawidłowej masy mięśniowej,
• zachowanie odpowiedniej gęstości kości,
• poziom energii i dobre samopoczucie,
• produkcję estrogenów, ponieważ stanowią ich naturalne prekursory.

Szczególne znaczenie androgeny mają jako prekursory estrogenów. Po menopauzie, gdy produkcja hormonów jajnikowych spada, część estrogenów powstaje właśnie z androgenów w tkankach obwodowych.

Prawidłowy poziom androgenów jest więc niezbędny dla zachowania równowagi całego organizmu. Zarówno ich nadmiar, jak i niedobór mogą być sygnałem zaburzeń wymagających dokładnej diagnostyki hormonalnej.

Nadmiar androgenów u kobiet

Znacznie częściej niż niedobór rozpoznawany jest hiperandrogenizm, czyli nadmierne stężenie androgenów. Najczęstszą jego przyczyną jest zespół policystycznych jajników (PCOS), choć może być również związany z chorobami nadnerczy, jajników, innych problemów hormonalnych lub stosowaniem niektórych leków.

Rola androgenów w organizmie mężczyzny

Androgeny, przede wszystkim testosteron i jego aktywna postać – dihydrotestosteron (DHT), są kluczowymi hormonami odpowiedzialnymi za rozwój i prawidłowe funkcjonowanie męskiego organizmu. Ich działanie rozpoczyna się już w życiu płodowym i trwa przez całe życie, wpływając nie tylko na układ rozrodczy, ale również na mięśnie, kości, metabolizm oraz funkcjonowanie psychiczne.

Znaczenie androgenów na różnych etapach życia mężczyzny

W życiu płodowym androgeny odpowiadają za prawidłowe różnicowanie płciowe płodu. Warunkują rozwój jąder oraz wewnętrznych i zewnętrznych narządów płciowych. Ich niedobór w tym okresie może prowadzić do zaburzeń rozwoju układu rozrodczego.

W okresie dojrzewania gwałtowny wzrost stężenia testosteronu odpowiada za rozwój męskich cech płciowych, takich jak:

• mutacja głosu oraz obniżenie głosu,
• pojawienie się owłosienia na twarzy, klatce piersiowej i w okolicy łonowej,
• zwiększenie masy i siły mięśniowej,
• wzrost gęstości kości,
• rozwój narządów płciowych i rozpoczęcie produkcji plemników.

W wieku dorosłym androgeny wpływają na wiele procesów zachodzących w organizmie. Odpowiadają między innymi za:

• prawidłową produkcję plemników i utrzymanie płodności,
• libido oraz prawidłowe funkcje seksualne,
• rozwój i utrzymanie masy mięśniowej,
• zachowanie odpowiedniej gęstości mineralnej kości,
• regulację rozmieszczenia tkanki tłuszczowej oraz przemian glukozy i lipidów,
• utrzymanie energii, dobrego samopoczucia, motywacji oraz sprawności poznawczej.

Coraz więcej badań wskazuje również, że prawidłowe stężenie testosteronu może korzystnie wpływać na zdrowie metaboliczne i zmniejszać ryzyko rozwoju niektórych chorób sercowo-naczyniowych.

Androgeny a prostata – dlaczego testosteron ma znaczenie dla mężczyzn?

Androgeny, szczególnie DHT, odgrywają ważną rolę w rozwoju i funkcjonowaniu gruczołu krokowego. Pod ich wpływem prostata utrzymuje swoją prawidłową strukturę, ale nadmierna aktywność androgenowa może sprzyjać rozrostowi tego narządu.

Zaburzenia związane z prostatą mogą powodować:

• częstsze oddawanie moczu, 
• osłabienie strumienia moczu, 
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. 

Dlatego u mężczyzn stosujących terapię testosteronem konieczna jest regularna kontrola lekarska, szczególnie ocena stanu prostaty.

Czy wysoki testosteron oznacza większą męskość? Fakty i mity

Wysoki poziom testosteronu nie jest jednoznacznie związany z większą męskością, siłą charakteru czy lepszą kondycją. Organizm potrzebuje przede wszystkim równowagi hormonalnej, a nie maksymalnie wysokiego poziomu hormonu.

Zbyt niski testosteron może powodować problemy zdrowotne, ale jego nadmiar również może być niekorzystny. O zdrowiu hormonalnym decyduje nie tylko wynik badania, ale także objawy, wiek, styl życia i ogólny stan organizmu.

Androgeny a starzenie się organizmu – dlaczego testosteron spada z wiekiem?

Poziom androgenów naturalnie zmienia się wraz z wiekiem. U mężczyzn produkcja testosteronu zaczyna stopniowo spadać zwykle po 30.–40. roku życia, co jest związane m.in. ze zmniejszeniem aktywności jąder oraz zmianami w funkcjonowaniu osi podwzgórze–przysadka–jądra. Nie u każdego mężczyzny spadek ten powoduje objawy, jednak u części osób może prowadzić do obniżenia energii, pogorszenia nastroju, spadku libido, utraty masy mięśniowej i zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej.

U kobiet również dochodzi do zmian w gospodarce androgenowej wraz z wiekiem. Po menopauzie zmniejsza się produkcja androgenów w jajnikach i nadnerczach, co może wpływać na:

• obniżenie libido, 
• spadek siły mięśniowej, 
• pogorszenie samopoczucia, 
• zmniejszenie gęstości kości. 

Warto jednak pamiętać, że nie każdy objaw związany ze starzeniem wynika z niedoboru androgenów. Prawidłowa diagnostyka wymaga zatem oceny hormonów oraz całego stanu zdrowia.

Niedobór oraz nadmiar androgenów – objawy

Prawidłowe stężenie androgenów jest niezbędne do zachowania równowagi hormonalnej zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Zarówno ich nadmiar, jak i niedobór może prowadzić do wystąpienia charakterystycznych objawów, które różnią się w zależności od płci oraz przyczyny zaburzeń.

Zaburzenia androgenów u kobiet

U kobiet znacznie częściej problem stanowi nadmiar androgenów (hiperandrogenizm). Może on wynikać m.in. z zespołu policystycznych jajników (PCOS), zaburzeń pracy nadnerczy lub innych chorób hormonalnych.

Typowe objawy podwyższonego poziomu androgenów obejmują:

• nadmierne owłosienie typu męskiego (hirsutyzm), szczególnie na twarzy, klatce piersiowej i brzuchu,
• trądzik oraz zwiększone przetłuszczanie skóry,
• łysienie androgenowe,
• zaburzenia cyklu miesiączkowego lub brak miesiączki,
• problemy z owulacją i trudności z zajściem w ciążę,
• obniżenie głosu lub zwiększenie masy mięśniowej (rzadziej, zwykle przy znacznych zaburzeniach).

Odpowiednio dobrana diagnostyka oraz leczenie pozwalają w większości przypadków skutecznie kontrolować objawy i zmniejszyć ryzyko powikłań związanych z zaburzeniami hormonalnymi.

Niedobór androgenów u kobiet może natomiast powodować m.in.:

• spadek libido, 
• przewlekłe zmęczenie, 
• obniżenie nastroju, 
• zmniejszenie siły mięśniowej oraz 
• pogorszenie ogólnej kondycji fizycznej.

Zaburzenia androgenów u mężczyzn

U mężczyzn najczęściej obserwuje się niedobór androgenów, szczególnie testosteronu, określany jako hipogonadyzm. Może być związany z wiekiem, chorobami jąder, zaburzeniami pracy przysadki lub innymi czynnikami.

Objawy niskiego poziomu androgenów mogą obejmować:

• obniżone libido,
• zaburzenia erekcji,
• spadek energii i przewlekłe zmęczenie,
• zmniejszenie masy i siły mięśniowej,
• zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha,
• pogorszenie nastroju, drażliwość lub problemy z koncentracją,
• zmniejszenie gęstości kości, zwiększające ryzyko osteopenii i osteoporozy,
• zaburzenia płodności związane z obniżoną produkcją plemników.

Długotrwały niedobór testosteronu może negatywnie wpływać na jakość życia, dlatego w przypadku występowania charakterystycznych objawów warto wykonać odpowiednią diagnostykę hormonalną.

Nadmiar androgenów u mężczyzn występuje rzadziej i może być związany m.in. ze stosowaniem preparatów testosteronu lub chorobami wydzielającymi hormony. Może prowadzić do:

• nasilenia trądziku, 
• przetłuszczania skóry, 
• zwiększonego owłosienia, a także 
• zaburzeń płodności poprzez zahamowanie naturalnej produkcji testosteronu w jądrach.

Warto pamiętać, że objawy zaburzeń androgenowych często rozwijają się stopniowo i mogą przypominać inne problemy zdrowotne. Dlatego ich właściwe rozpoznanie wymaga oceny objawów oraz potwierdzenia nieprawidłowości w badaniach hormonalnych.

Androgeny a włosy – dlaczego testosteron może powodować łysienie?

Za łysienie androgenowe odpowiada głównie dihydrotestosteron (DHT) – aktywna forma testosteronu powstająca w mieszkach włosowych. U osób genetycznie podatnych DHT powoduje stopniowe skracanie fazy wzrostu włosa i zmniejszanie mieszków włosowych.

Może to prowadzić do:

• cofania się linii włosów u mężczyzn, 
• przerzedzenia włosów na czubku głowy, 
• u kobiet – rozlanego przerzedzenia włosów, szczególnie po menopauzie. 

Co ważne, łysienie nie zawsze oznacza zbyt wysoki poziom testosteronu. Często kluczowa jest nadmierna wrażliwość mieszków włosowych na DHT.

Androgeny a skóra – trądzik, przetłuszczanie i gruczoły łojowe

Androgeny wpływają na aktywność gruczołów łojowych, które odpowiadają za produkcję sebum. Ich nadmiar może powodować zwiększone wydzielanie łoju, zatykanie porów i rozwój zmian trądzikowych.

Objawy nadmiernego działania androgenów na skórę obejmują:

• tłustą, błyszczącą skórę, 
• trądzik (również u dorosłych), 
• nasilone przetłuszczanie włosów, 
• zwiększoną skłonność do stanów zapalnych skóry. 

U kobiet takie objawy często skłaniają do diagnostyki w kierunku hiperandrogenizmu, np. w przebiegu zespołu policystycznych jajników (PCOS).

Androgeny a masa mięśniowa i metabolizm. Doping androgenowy i sterydy anaboliczne

Testosteron jest jednym z hormonów wpływających na budowę i utrzymanie mięśni. Pobudza syntezę białek, wspiera regenerację tkanek i pomaga utrzymać siłę fizyczną.

Sterydy anaboliczno-androgenne to syntetyczne pochodne testosteronu stosowane niekiedy w celu szybkiego zwiększenia masy mięśniowej i wydolności. Ich przyjmowanie bez wskazań medycznych może prowadzić do poważnych zaburzeń hormonalnych.

Możliwe skutki nadużywania sterydów obejmują:

• zahamowanie naturalnej produkcji testosteronu, 
• niepłodność i zmniejszenie jąder u mężczyzn, 
• zaburzenia miesiączkowania u kobiet, 
• trądzik i łysienie androgenowe, 
• wzrost ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, 
• zaburzenia nastroju i agresję.

Androgeny a mózg – wpływ na nastrój, pamięć i motywację

Androgeny wpływają nie tylko na ciało, ale również na funkcjonowanie układu nerwowego. Receptory androgenowe znajdują się w wielu obszarach mózgu odpowiedzialnych m.in. za emocje, pamięć i motywację.

Niedobór androgenów może wiązać się z:

• przewlekłym zmęczeniem, 
• obniżonym nastrojem, 
• problemami z koncentracją, 
• spadkiem motywacji. 

Jednak podobne objawy mogą mieć wiele innych przyczyn, dlatego nie powinny być automatycznie przypisywane wyłącznie hormonom.

Jak zbadać poziom androgenów?

Rozpoznanie zaburzeń stężenia androgenów opiera się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych krwi, które pozwalają ocenić gospodarkę hormonalną oraz ustalić przyczynę występujących objawów. Zakres wykonywanych badań zależy od płci, wieku pacjenta, zgłaszanych dolegliwości oraz podejrzewanej choroby. Chcesz zbadać androgeny? Zastanawiasz się jakie badania wykonać? Badania te zrobisz w Diagnostyce.

Krew do badań najczęściej pobiera się w godzinach porannych, gdy stężenie testosteronu osiąga najwyższe wartości. U kobiet większość badań hormonalnych zaleca się wykonywać w 1.–3. dniu cyklu miesiączkowego (o ile lekarz nie zaleci inaczej), natomiast u mężczyzn nieprawidłowy wynik testosteronu powinien zostać potwierdzony w kolejnym oznaczeniu.

Badania krwi wykonywane w diagnostyce androgenów

Podstawowy panel badań obejmuje:

• testosteron całkowity – podstawowe badanie oceniające stężenie głównego androgenu,
• testosteron wolny lub wyliczany wskaźnik wolnego testosteronu – określa ilość biologicznie aktywnego hormonu,
• SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) – ułatwia interpretację wyników testosteronu,
• DHEA oraz DHEA-S – hormony produkowane głównie przez nadnercza, pomocne w diagnostyce hiperandrogenizmu, większość DHEA ulega przekształceniu do DHEA-S, dlatego w diagnostyce najczęściej oznacza się właśnie DHEA-S. DHEA ma krótki okres półtrwania i jego stężenie zmienia się w ciągu dnia pod wpływem ACTH, natomiast DHEA-S utrzymuje się we krwi ponad 20 godzin, dzięki czemu lepiej odzwierciedla produkcję androgenów przez nadnercza,
• androstendion – prekursor testosteronu i estrogenów,
• 17-hydroksyprogesteron (17-OHP) – wykorzystywany m.in. w diagnostyce wrodzonego przerostu nadnerczy.

Badania uzupełniające

W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić również oznaczenie:

• LH i FSH – ocena funkcji przysadki mózgowej oraz gonad,
• estradiolu (u kobiet i mężczyzn),
• prolaktyny,
• kortyzolu i ACTH, gdy podejrzewa się choroby nadnerczy,
• TSH oraz FT3 i FT4, ponieważ zaburzenia pracy tarczycy mogą wpływać na gospodarkę hormonalną,
• β-hCG – w wybranych przypadkach diagnostycznych u mężczyzn,
• FAI – współczynnik wolnych androgenów (Testosteron/SHBG).

Dodatkowe badania laboratoryjne

Diagnostyka często obejmuje również badania pozwalające ocenić ogólny stan zdrowia i wykryć choroby współistniejące:

• morfologię krwi,
• hemoglobinę glikowaną (HbA1c),
• uwzględniający glukozę i insulinę – wskaźnik HOMA-IR,
• lipidogram,
• próby wątrobowe, 
• kreatyninę z eGFR,
• elektrolity.

Pakiety badań hormonalnych

W naszych punktach pobrań dostępne są gotowe pakiety badań hormonalnych, które ułatwiają kompleksową diagnostykę. W zależności od wskazań można wykonać m.in.:

• e-Pakiet badań hormonalnych dla kobiet (profilaktycznie oraz przy zaburzeniach miesiączkowania, płodności)
• e-Pakiet badania hormonalne dla mężczyzn
• e-Pakiet hormonalny uzupełniający – (insulina, witamina D, kortyzol)
• pakiety diagnostyki PCOS:
  • e-Pakiet badań wspierających diagnostykę PCOS,
  • e-Pakiet badań wspierających diagnostykę PCOS (zespół policystycznych jajników) – uzupełniający
• pakiet diagnostyki niepłodności u kobiet lub mężczyzn:
  • e-Pakiet niepłodność męska (CFTR AZF), badania genetyczne,
  • e-Pakiet badanie genetyczne niepłodności męskiej – kariotyp + badanie molekularne (CFTR, AZF),
  • Badanie genetyczne KIR, niepłodność immunologiczna,
  • Badanie HLA-C – niepłodność immunologiczna,
  • Badanie KIR i HLA-C (niepłodność immunologiczna),
  • e-Pakiet badań hormonalnych dla kobiet (profilaktycznie oraz przy zaburzeniach miesiączkowania, płodności)

W przypadku nieprawidłowych wyników badań krwi lekarz może poszerzyć diagnostykę o badania obrazowe, takie jak USG jajników lub jąder, tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny nadnerczy lub przysadki mózgowej, aby ustalić przyczynę zaburzeń hormonalnych i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Jak obniżyć androgeny?

Leczenie zaburzeń stężenia androgenów zawsze zależy od ich przyczyny. Sam nieprawidłowy wynik badania nie jest wystarczający do rozpoznania choroby ani rozpoczęcia terapii. Lekarz bierze pod uwagę nie tylko wyniki badań laboratoryjnych, ale również objawy, wywiad medyczny oraz wyniki badań obrazowych w razie potrzeby.

Diagnostyką i leczeniem zaburzeń hormonalnych zajmuje się przede wszystkim endokrynolog, a w zależności od problemu również ginekolog, androlog lub urolog.

Jak obniżyć podwyższony poziom androgenów?

Terapia polega przede wszystkim na leczeniu choroby, która doprowadziła do zaburzeń hormonalnych, np. zespołu policystycznych jajników (PCOS), chorób nadnerczy czy guzów wydzielających hormony.

W zależności od wskazań lekarz może zastosować:

• leki hormonalne regulujące gospodarkę hormonalną,
• preparaty o działaniu antyandrogennym,
• leczenie chorób współistniejących (np. insulinooporności lub otyłości),
• leczenie operacyjne, jeśli przyczyną jest guz wydzielający androgeny.

U kobiet z hirsutyzmem leczenie hormonalne pomaga ograniczyć wzrost nowych włosów, natomiast już istniejące owłosienie można usuwać metodami kosmetologicznymi, takimi jak depilacja laserowa, wosk czy depilacja mechaniczna.

U mężczyzn leczenie zależy od przyczyny zaburzeń. W przypadku łysienia androgenowego mogą być stosowane leki hamujące przekształcanie testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT), który odpowiada za miniaturyzację mieszków włosowych.

Jak obniżyć androgeny naturalnie?

W przypadku łagodnych zaburzeń hormonalnych oraz jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego pomocne mogą być zmiany stylu życia. Nie zastępują one terapii zaleconej przez lekarza, ale mogą wspierać przywrócenie równowagi hormonalnej.

Do najważniejszych zaleceń należą:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała – nawet niewielka redukcja masy ciała u kobiet z PCOS może obniżyć stężenie androgenów,
• regularna aktywność fizyczna, która poprawia wrażliwość na insulinę i wspiera gospodarkę hormonalną,
• dieta o niskim indeksie glikemicznym, bogata w warzywa, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe oraz zdrowe tłuszcze,
• ograniczenie cukrów prostych i żywności wysoko przetworzonej, które mogą nasilać insulinooporność i pośrednio zwiększać produkcję androgenów,
• odpowiednia ilość snu oraz unikanie przewlekłego stresu, ponieważ zaburzenia rytmu dobowego i wysoki poziom kortyzolu mogą wpływać na gospodarkę hormonalną,
• rezygnacja z palenia tytoniu i ograniczenie spożycia alkoholu.

Domowe sposoby na obniżenie androgenów

Choć nie istnieją domowe metody, które zastąpią leczenie przyczynowe, niektóre działania mogą wspierać terapię:

• picie zielonej herbaty, która zawiera związki o działaniu przeciwutleniającym,
• zwiększenie spożycia produktów bogatych w błonnik pokarmowy,
• dbanie o odpowiednią podaż kwasów omega-3, obecnych m.in. w tłustych rybach morskich i siemieniu lnianym,
• utrzymywanie regularnych posiłków i unikanie nadmiernych wahań stężenia glukozy we krwi.

Warto pamiętać, że suplementy diety oraz preparaty ziołowe nie powinny być stosowane jako alternatywa dla leczenia zaleconego przez lekarza. W przypadku utrzymujących się objawów lub znacznych zaburzeń hormonalnych konieczna jest specjalistyczna diagnostyka i odpowiednio dobrana terapia.

Jak naturalnie wspierać prawidłowy poziom androgenów?

Na gospodarkę hormonalną wpływa wiele codziennych czynników. Aby wspierać prawidłowy poziom androgenów, warto:

• dbać o regularny sen – przewlekłe niewyspanie może obniżać poziom testosteronu, 
• utrzymywać prawidłową masę ciała – nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja zaburzeniom hormonalnym, 
• regularnie ćwiczyć, szczególnie wykonywać trening siłowy, 
• dbać o dietę bogatą w białko, zdrowe tłuszcze, cynk, magnez i witaminę D, 
• ograniczyć alkohol i przewlekły stres, 
• unikać restrykcyjnych diet i niedoboru kalorii. 

Zdrowy styl życia nie zastąpi leczenia w przypadku chorób hormonalnych, ale może znacząco wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu hormonalnego.

 Mgr Agnieszka Nowak